Na de raketaanval op het Soroka-ziekenhuis in de Israëlische stad Beër Sjeva proberen Iraanse regeringsleden en Iraanse media de schade te minimaliseren en de aanval te rechtvaardigen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een foutieve, met AI gemaakte kaart, en zelfs van een satirische video die werd opgepikt op sociale media.
Hoe Iran met AI-beelden en misbegrepen satire misleidt over een raketaanval op een Israëlisch ziekenhuis
Rien Emmery
Gepubliceerd:
In het kort
Bronnen gelinkt aan het Iraanse regime proberen een aanval op het Soroka-ziekenhuis in Israël te verantwoorden door de indruk te wekken dat er militaire doelen vlakbij of zelfs onder het ziekenhuis lagen.
De beelden van een militaire basis onder het ziekenhuis komen van een satirische website. Kaartjes die de nabijheid van militaire doelen tonen, zijn gemaakt met AI en geven niet de juiste locaties weer.
Op donderdagochtend 19 juni raakte een Iraanse raket het Soroka-ziekenhuis in de Israëlische stad Beër Sjeva. Het officiële standpunt van de Iraanse regering is dat daarbij militaire hoofdkwartieren van het Israëlische leger geviseerd werden, en dat het ziekenhuis hoogstens te maken kreeg met nevenschade.
Op verschillende manieren proberen Iraanse pro-regimestemmen dat overheidsverhaal over de raketaanval kracht bij te zetten. We analyseren er twee.
1. De plattegrond met de 'echte doelwitten' naast het ziekenhuis
Het Iraanse semi-officiële persagentschap FARS deelde op Telegram een kaartje van het ziekenhuis en de omgeving. Volgens FARS gaat het om "de exacte locatie van de IRGC-raketten die Tel Aviv troffen", met name twee gebouwen in de omgeving van het ziekenhuis die gebruikt zouden worden door het Israëlische leger.
"Omdat deze doelen zich naast het Soroka militaire ziekenhuis bevinden, werd het ziekenhuis ook getroffen door de schokgolf, maar het liep geen schade op", besluit FARS nog.
Hetzelfde verhaal en hetzelfde kaartje worden gedeeld door Abbas Araghchi, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken. Hij schrijft dat bij de Iraanse raketaanval "een Israëlisch militair hoofdkwartier" en "een ander vitaal doelwit" werden geëlimineerd.
"De explosiegolf veroorzaakte oppervlakkige schade aan een klein deel van het nabijgelegen, en grotendeels geëvacueerde, militaire ziekenhuis Soroka. Deze faciliteit wordt voornamelijk gebruikt voor de behandeling van Israëlische soldaten die betrokken waren bij de genocide in Gaza", beweert de minister.
Ook Nederlandstalige profielen hechten geloof aan deze versie van de feiten. Maar klopt ze wel?
Universitair ziekenhuis
De Iraanse bronnen verwijzen consequent naar het Soroka Medisch Centrum als een "militair ziekenhuis", maar dat klopt niet. Hoewel er de voorbije jaren ook Israëlische soldaten behandeld zijn, is Sokora een algemeen universitair ziekenhuis . Het speelt een belangrijke rol bij de medische gezondheidszorg van de bevolking in het schaarse bevolkte Zuiden van het land en de Negev.
Verder is er geen twijfel dat het ziekenhuis rechtstreeks geraakt werd door een raket, meer bepaald ter hoogte van een chirurgievleugel . Foto's tonen aan dat er wel degelijk grote schade werd aangericht.
Gemaakt met AI
Het heeft er alle schijn van dat de plattegrond van de vermeende doelwitten gemaakt is met een AI-beeldgenerator:
De afbeelding bevat straatnamen die niet bestaan in Beër Sjeva, zoals 'Eli Cohen Blvd'.
Er staan verschillende fouten in de namen van locaties op de kaart, zoals bij de woorden 'Gav-Yam Negev Technologies Park'. Die fouten zijn terug te voeren zijn op de moeilijkheden die AI-beeldgeneratoren geregeld hebben om letters getrouw weer te geven.
De locaties kloppen evenmin: het Gav-Yam technologiepark ligt bijvoorbeeld niet ten noordwesten van het ziekenhuis, maar honderden meters naar het noordoosten .
2. De 3D-simulatie van een militaire basis onder het ziekenhuis
In enkele Iraanse media valt ook een andere uitleg te lezen voor de raketaanval op het ziekenhuis: die zou gerechtvaardigd zijn omdat er zich onder het ziekenhuis een militaire basis van het Israëlische leger bevindt. Een 3D-simulatie waarop ondergrondse tanks te zien zijn, moet dat bewijzen.
"'Tanks onder het ziekenhuis': Iran gebruikt fake simulatie om aanval op Israëlisch medisch centrum te rechtvaardigen" titelde de Israëlische krant Yedioth Ahronoth.
Op de video die de krant aanhaalt, staat het watermerk van Khabar Fouri , een Iraans Telegramkanaal dat 'breaking news' brengt en aanleunt bij het Iraanse regime. De bewuste video is inderdaad op dat Telegramkanaal terug te vinden .
Ook op het Telegram-kanaal van Nour News , een medium dat gelieerd is aan de Hoge Nationale Veiligheidsraad van Iran, werd de video gedeeld. "Ondergrondse militaire basis in het Soroka ziekenhuis", staat erbij te lezen, net als de bewering dat "dit zogenaamde ziekenhuis in werkelijkheid een locatie van het zionistische leger was".
Maar waar komt de 3D-animatie precies vandaan?
Satirische video
Allereerst: het gebouw dat in beeld komt, lijkt in niets op het complex van het Soroka-ziekenhuis.
De maker van de video is het X-profiel @nationaljuche , dat het op de ochtend van 19 juni online plaatste. De beelden waren niet bedoeld om écht te insinueren dat er een militaire basis onder het Israëlische ziekenhuis verstopt zat. Ze kaderen in een reeks memes die al langer gemaakt worden, en die wapentuig tonen dat verstopt zit in burgerdoelwitten.
De memes zijn bedoeld als een pastiche van beeldmateriaal dat het Israëlische leger verspreidde tijdens de oorlog met Hezbollah in de herfst van 2024. Op een simulatievideo was toen te zien hoe, volgens het Israëlische leger, in allerlei gewone gebouwen in Libanon raketten en andere wapens verscholen zaten.
Op sociale media werd daar de draak mee gestoken, onder andere door @nationaljuche.
Ondergrondse terreurbasis
Nadat het bericht van de raket op het Soroka-ziekenhuis bekendraakte, maakte @nationaljuche opnieuw zo'n pastiche. "Een "ziekenhuis" van de zionistische entiteit? Eerder een ONDERGRONDSE TERREURBASIS volgens mijn bronnen!", schreef het profiel erbij.
De bewuste video werd vervolgens verder verspreid door pro-Palestijnse of pro-Iraanse profielen op X. Deels gebeurde dat door mensen die het zagen als een sarcastische grap maar deels ook in alle ernst .
Toen bepaalde Iraanse media eveneens de animatievideo oppikten, ontstond zelfs het foute verhaal dat de beelden vervaardigd waren door de Iraanse Revolutionaire Garde.
Conclusie
Op 19 juni raakte een Iraanse raket het Soroka-ziekenhuis in Beër Sjeva. Iraanse pro-regimestemmen beweren dat de schade aan het ziekenhuis beperkt is, en alleen maar het gevolg van het treffen van nabijgelegen gebouwen van het Israëlische leger.
Beeldmateriaal toont echter aan dat het ziekenhuis direct geraakt werd. De schade is aanzienlijk.
Een plattegrond van de vermeende doelwitten van de raketaanval, verspreid door het Iraanse persagentschap FARS en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, bevat verschillende fouten die erop wijzen dat ze gemaakt is met een AI-beeldgenerator.
Een 3D-animatie van een militaire basis met tanks die zich zou bevinden onder het ziekenhuis dook eveneens op bij Iraanse Telegramkanalen. De beelden zijn echter niet van Iraanse oorsprong: het gaat om een satirische internetmeme om te spotten met eerdere gelijkaardige grafieken van het Israëlische leger.
De claim dat deze beelden zouden aantonen dat het Israëlische Soroka-ziekenhuis alleen schade opliep door een aanval op een normaal militair doel, beoordelen we daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
