Buurtsuper.be, de federatie van zelfstandige supermarkten, vraagt een grondige, eenduidige aanpak tegen winkeldieven. Sinds de corona- en inflatiecrisis zien uitbaters meer en meer winkeldiefstallen: op 2 jaar tijd is er sprake van een stijging van 20 procent. Maar de politie kan onmogelijk voor elke dief langskomen. "Er heerst straffeloosheid en dat weten de dieven maar al te goed", getuigen verschillende supermarktuitbaters in Terzake.
"Straffeloosheid heerst voor winkeldieven", winkeluitbaters niet te spreken over incoherente aanpak
Emilie Joubert
Gepubliceerd:
In het kort:
Het aantal winkeldiefstallen in zelfstandige supermarkten is op 2 jaar tijd met 20 procent gestegen, volgens Buurtsuper.be.
Winkeluitbaters klagen over een gebrek aan eenduidig beleid en straffeloosheid.
De federatie vraagt een duidelijke, nationale aanpak, want door het huidige versnipperde beleid gaan veel dieven vrijuit en loopt de economische schade op tot 1,2 miljard euro per jaar.
Winkeluitbaters zitten met de handen in het haar. Bij velen verdwijnen er regelmatig schoolspullen, alcoholische drank, cosmetica, vlees en vis uit de rekken. En de winkeldieven gaan vaak vrijuit.
De kosten van die diefstallen lopen snel op. Volgens federatie Buurtsuper.be verliezen hun leden jaarlijks gemiddeld 1 procent van de omzet door diefstal. "We hebben vorig jaar in onze boekhouding ongeveer 2 procent vooropgesteld omdat we dat percentage aan diefstal verwachtten", getuigt supermarktuitbater Werner Verhoeven in Terzake.
Op amper 2 jaar tijd - tussen 2021 en 2023 - werden er 20 procent meer diefstallen aangegeven bij de federale politie. Bij het parket tellen ze sinds 2022 12 procent meer winkeldiefstallen. Het werkelijke aantal diefstallen ligt waarschijnlijk nog hoger.
Als we een halve dag lang geen dief betrapt hebben dan maak ik me zorgen
Bert Lambregts, zelfstandig supermarktuitbater
"Als we een halve dag lang geen dief betrapt hebben dan maak ik me zorgen. Dan hebben we niet goed genoeg opgelet", zegt zelfstandig supermarktuitbater Bert Lambregts.
Juridisch machteloos
Door de overvloed aan diefstallen is het voor justitie niet haalbaar om elke dader te vervolgen. Daarom voerde voormalig minister van Justitie, Vincent Van Quickenborne in 2022 het 'lik-op-stukbeleid' in: wie betrapt wordt, kan - na tussenkomst van een politieagent - een onmiddellijke minnelijke schikking betalen die oploopt tot 350 euro.
Maar in praktijk hanteren niet alle politiediensten het lik-op-stukbeleid, zeggen de winkeluitbaters in Terzake.
Afhankelijk van de lokale afspraken tussen gemeenten en het parket kunnen er ook GAS-boetes uitgeschreven worden voor een kleine winkeldiefstal. Zo kan het in Oost-Vlaanderen wel, maar in West-Vlaanderen dan weer niet.
Eigen oplossing
Door het onduidelijke beleid gaan veel dieven vrijuit, aldus Buurtsuper.be. Daarom vraagt de federatie aan de federale regering een duidelijke, eengemaakte en structurele aanpak van winkeldieven. Als dat niet mogelijk is, vragen ze dat winkeluitbaters zelf - los van justitie - een administratieve afhandeling mogen toepassen.
Bij die aanpak komt bijvoorbeeld een privébedrijf tussenbeide om winkeldiefstallen in der minne af te handelen. Wie door het winkelpersoneel op stelen betrapt wordt, krijgt dan de keuze tussen een schadevergoeding of het verwittigen van de politie. Het privébedrijf regelt dan het administratieve werk en de opvolging van de boete. Onder meer supermarktketens Albert Heijn, Kruidvat en Jumbo werken al samen met zo een privébedrijf.
Het is en blijft altijd een misdrijf met een nadeel en dus betekent dit dat justitie steeds de mogelijkheid moet kunnen behouden om daarop in te kunnen grijpen
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V)
Bij het openbaar ministerie zijn ze geen grote liefhebbers van zo'n 'burgerrechtelijke' afhandeling van winkeldiefstallen. "Dan blijven die feiten en verdachten onder de radar van politie en justitie."
"Daarbij bestaat ook het risico dat een mogelijk achterliggende problematiek bij de verdachte ongekend blijft en niet aangepakt kan worden, waardoor die later mogelijk nog meer, en ernstigere feiten pleegt met een nog grotere impact op de samenleving."
Nederlands model
Ook minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) noemt die alternatieve aanpak "niet zonder risico". "Een administratieve geldboete zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat we de bevoegdheid verschuiven."
"Maar het is en blijft altijd een misdrijf met een nadeel en dus betekent dit dat justitie steeds de mogelijkheid moet kunnen behouden om daarop in te kunnen grijpen. Dezelfde redenering geldt dus ook voor bijvoorbeeld de piste van een burgerrechtelijke afhandeling, wat zou kunnen neerkomen op een depenalisering."
Luc Ardies, directeur bij Buurtsuper.be, denkt dat er wel degelijk een tussenoplossing bestaat waarbij winkeldiefstallen administratief worden afgehandeld, maar waarbij de politie en het parket op de hoogte worden gebracht. Hij verwijst daarvoor naar Nederland.
"Onze boodschap blijft dus: als men wil voorkomen dat elke winkelier het op eigen houtje gaat oplossen en op die manier we – met enige zin voor overdrijving – in een 'Far West'-situatie terechtkomen, dan doet men er best aan om van overheidswege te kiezen voor het Nederlands model ‘Afrekening met winkeldieven’ waarbij politie niet ter plaatse moet komen, maar wel systematisch de dossiers worden doorgegeven zodat men zicht blijft hebben op linken met andere vormen van criminaliteit én recidive."
1 op 3 voor de rechtbank
Het parket laat nog weten dat het vandaag zowat 1 op de 3 zaken rond winkeldiefstallen voor de correctionele rechtbank brengt. In 1 op de 6 zaken kiest het voor een andere maatregel, zoals een minnelijke schikking, een GAS-boete, een bemiddeling of waarschuwing. Dat hangt volgens het parket onder meer af van de afspraken met de lokale overheid, de houding van de verdachte, de omvang van de diefstal of eerder gepleegde feiten.
Soms is er geen vervolging omdat de dader niet bekend is, omdat er een gebrek aan bewijs is, omdat de (kleine) schade al vergoed is of omdat de dader geen gerechtelijk verleden heeft.
Prioriteit of niet?
Verlinden benadrukt dat ze begrip heeft voor de bezorgdheden van de winkeluitbaters. "Winkeldiefstallen zijn wel degelijk een probleem dat naast het veroorzaken van economische schade ook het veiligheidsgevoel kan aantasten van de winkeliers, medewerkers en ook andere klanten. De bezorgdheden die hierover worden geuit, zijn dan ook volkomen terecht."
Wanneer we parketten vragen om meer of prioritair in te zetten op winkeldiefstallen, betekent dat onvermijdelijk dat andere vormen van criminaliteit mogelijk minder aandacht zullen krijgen
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V)
Toch moet ze erkennen dat de aanpak zowel juridisch als beleidsmatig complex is. Zo zijn er federaal geen plannen om daar meer geld voor vrij te maken of om daar prioritair op in te zetten. Bij het begin van de legislatuur zijn nu eenmaal veel andere beleidskeuzes gemaakt, klinkt het.
"Als we alles tot prioriteit verklaren, dan is uiteindelijk niets nog een echte prioriteit. Wanneer we parketten vragen om meer of prioritair in te zetten op winkeldiefstallen, betekent dat onvermijdelijk dat andere vormen van criminaliteit mogelijk minder aandacht zullen krijgen."
Ardies wijst er fijntjes op dat de omzet van de totale Belgische detailhandel 120 miljard euro bedraagt. "Als we weten dat zo'n 1% van de omzet aan winkeldiefstal verloren gaat, dan bedraagt de schade voor onze Belgische economie 1,2 miljard euro per jaar."
