Koning Filip en koningin Mathilde vertrekken op een 3-daags staatsbezoek naar Chili. Een dag later dan voorzien, door een technisch probleem met het regeringsvliegtuig. Het is het eerste staatsbezoek aan Chili, en ruimer, naar Latijns-Amerika, in 60 jaar. Toch zijn de banden tussen België en Chili verrassend sterk, dat toonde de militaire coup in Chili van 1973. Verder is Chili strategisch belangrijk, door zijn bodemschatten, zijn overvloedige zon en wind, en zijn helderste hemels.
Van ondergronds goud en sterrenkijken tot helden op de ambassade: Filip en Mathilde op staatsbezoek in Chili
1. De band tussen België en Chili
We hebben altijd al een goede band gehad met Chili. Ooit is die gestart via eenvoudige handelsrelaties, met de haven van Valparaiso in Chili als belangrijke tussenstop op de koopvaardijroutes van het jonge België. En met de jaren is die gegroeid tot een lange traditie van Belgische investeringen en samenwerking. De band is nog intenser geworden na de staatsgreep van generaal Augusto Pinochet tegen de socialistische president Salvador Allende, op 11 september 1973.
Ons land was toen een van de meest solidaire Europese landen, en heeft Chileense vluchtelingen die werden vervolgd door het militaire regime van Pinochet, onderdak en asiel gegeven. De rol van de Belgische ambassade in Santiago was daarbij cruciaal. In de residentie van de ambassadeur zijn 106 Chilenen opgevangen die opgejaagd werden door de militaire junta. Dankzij de inspanningen van de ambassade konden zij de juiste papieren krijgen om het land veilig te kunnen verlaten. In totaal heeft België zowat 5.000 Chilenen verwelkomd.
Allende was president sinds 1970, en het eerste linkse staatshoofd van Chili. Zijn economische hervormingen leidden tot politieke en sociale onrust. Stakingen legden het land lam, de spanning steeg. Toen de Chileense luchtmacht op 11 september 1973 het presidentieel paleis met de president erin bombardeerde, stapte Allende uit het leven. Na de staatsgreep regeerde Pinochet 17 jaar lang als dictator over Chili. Meer dan 3.000 politieke tegenstanders werden door het leger gedood of 'verdwenen'.
Ondanks de sterke band is het toch geleden van 1965 dat een Belgisch staatshoofd nog op staatsbezoek was in Chili, en ruimer in Latijns-Amerika. Dit staatsbezoek zet die anomalie recht. Chili is intussen een gegeerde bondgenoot, ook voor de Europese Unie, nu de relaties met de klassieke grootmachten als China, de VS en Rusland meer en meer vertroebelen. In Latijns-Amerika zitten gelijkgezinde landen met dezelfde waarden als de EU.
Het staatsbezoek van koning Boudewijn en koningin Fabiola in 1965.
Het staatsbezoek van koning Boudewijn en koningin Fabiola in 1965.
Koning Boudewijn en koningin Fabiola kijken naar een dansspektakel in Chili.
2. Wat gaan koning Filip en koningin Mathilde bezoeken?
Grootste litihumraffinaderij ter wereld
Chili heeft ‘goud’ onder de grond en boven de grond. Chili is de grootste producent van koper, maar heeft ook de grootste lithiumreserves ter wereld. Lithium is voorlopig onmisbaar voor de klimaatomslag, en is iets wat we allemaal op zak hebben zonder het goed te beseffen. Het zit in onze smartphones en laptops, en wie elektrisch rijdt, heeft het in de auto zitten. Het is het lichtste transitiemateriaal op aarde, en is nodig voor batterijen. Dankzij lithium zijn ze lichter en hebben ze meer bereik.
Koning Filip en koningin Mathilde reizen voor het ondergrondse goud helemaal door naar Antofagasta, in het noorden van Chili. Ze bezoeken daar de grootste lithiumraffinaderij ter wereld (3 keer zo groot als de nummer 2), op zowat 1.300 km van de hoofdstad Santiago. Die raffinaderij is van het Chileense bedrijf SQM.
SQM haalt al tientallen jaren nitraten uit de grond voor kunstmest of chemische producten, en ook lithium voor batterijen. Daarvoor pompen ze pekel op van diep onder de zoutwoestijn van Atacama. Van die pekel maken ze uiteindelijk lithiumcarbonaat en lithiumhydroxide, grondstoffen voor batterijen in onder meer elektrische auto’s.
In 5 jaar tijd is hun productie verviervoudigd (tot 200.000 ton lithiumcarbonaat in 2024). Daarmee zijn ze de grootste lithiumproducent ter wereld. De totale wereldwijde vraag werd vorig jaar geschat op net geen 1,2 miljoen ton lithiumcarbonaat. SQM wordt ook erkend als een van de meest duurzame lithiumproducenten ter wereld.
SQM heeft ook een link met België. Hun Europees hoofdkwartier zit in Antwerpen, vanwaar ze via de haven hun klanten wereldwijd kunnen bedienen. Ze hebben ook gekozen voor het Belgische bedrijf Veldeman, om snel een duurzame opslagloods te bouwen, van 14.000 vierkante meter, nodig om hun toegenomen capaciteit te stockeren.
De constructie is 60 meter breed, 235 meter lang en 6 meter hoog, en kan 85.000 ton natriumcarbonaat herbergen. Het is de grootste semipermanente constructie in Latijns-Amerika, en is bestand tegen extreme weersomstandigheden, zoals windstormen tot 140 km per uur. Ook dat gaan Filip en Mathilde bekijken.
VRT NWS onderzoekt de lithiumontginning in Chili (Terzake 16/04/2024)
Sterrenkijken
Chili is ook de beste plek om naar de sterren (en verder) te kijken. Filip en Mathilde bezoeken er het Paranal Observatorium, dat ook in de Atacamawoestijn ligt, niet ver van de lithiumreserves. Het voordeel van die onherbergzame plek: de Atacamawoestijn heeft de helderste hemel ter wereld.
Paranal is een sterrenwacht uitgebaat door de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), een van de meest geavanceerde astronomische onderzoeksinstellingen ter wereld. België is 1 van de 5 Europese landen die in 1962 mee aan de wieg stonden van de ESO, en al lang dragen wij substantieel bij aan het succes ervan.
Verschillende van de telescopen op Paranal gebruiken geavanceerde Belgische technologieën en voeden het onderzoek van Belgische astronomen. Ons koningspaar is tot ’s avonds laat op de site, en wil met hun bezoek het wetenschappelijk leiderschap van België op het gebied van ruimteonderzoek promoten.
Ruimte is natuurlijk ook een passie van onze koning. Hoe die passie ontstaan is, legt hij zelf uit in 'Vraag het aan de koning', de video waarin hij antwoorden geeft op vragen die iedereen hem kon stellen naar aanleiding van zijn 65ste verjaardag. Een van de vragen is wie zijn idolen zijn.
Koning Filip vertelt waar zijn passie voor de ruimte vandaan komt
Paranal is een bijzondere plek. Koning Filip is er al geweest, maar gaat graag nog eens terug, om de evolutie te bekijken. Paranal is de thuisbasis van de Very Large Telescope (VLT) en verschillende andere telescopen, waaronder de Belgische Speculoos-telescoop, ontwikkeld door de Universiteit van Luik. De ESO bouwt op Paranal momenteel ook aan de Extremely Large Telescope (ELT), die met een diameter van 39 meter de grootste telescoop ter wereld zal worden.
De ELT zal in staat zijn om het heelal met ongekende precisie te observeren en zal zo bijdragen aan het onderzoek naar exoplaneten (planeten die niet om de zon draaien, maar om een andere ster, en die dus buiten ons zonnestelsel liggen), stervorming en de evolutie van sterrenstelsels. Dankzij de telescopen en de projecten op Paranal kunnen we onze kennis vergroten van het heelal en het potentieel voor leven buiten de aarde.
Paranal spreekt duidelijk tot de verbeelding. Het was ook de locatie van een Bond-film . Een deel van Quantum Of Solace uit 2008 is er opgenomen.
Brandwondencentrum
Koningin Mathilde bezoekt ook nog het revalidatiecentrum Coaniquem en praat er met jonge overlevers van brandwonden. Coaniquem helpt kinderen met brandwonden gratis, en zet ook in op preventie en opleiding van hulpverleners. Daarvoor werkt het samen met de Universiteit van Antwerpen en het Antwerpse Oscare, het bekende nazorg- en onderzoekscentrum voor brandwonden en littekens.
3. Wie gaan koning Filip en koningin Mathilde ontmoeten?
Koning Filip ontmoet op de eerste dag van het staatsbezoek Chilenen die indertijd op de vlucht voor het militaire regime onderdak hebben gevonden in de residentie van de Belgische ambassadeur. Een van hen was bijvoorbeeld gearresteerd samen met zijn vader en broer en gemarteld. Zelf overleefde hij twee executiepogingen, zijn vader en broer hadden helaas minder geluk. De koning wil hiermee de Belgische solidariteit met Chili in de verf zetten, een solidariteit die in België zelf misschien nog weinig gekend is, 52 jaar na de feiten. Normaal gezien zou koningin Mathilde hier ook bij zijn, maar nu ze een dag later dan voorzien in Chili zijn, zijn de plannen van de eerste twee dagen samengevoegd, en splitsen ze zich op.
Zo ontmoet Mathilde later die dag alleen de leden van de inheemse Mapuche gemeenschap. Koning Filip zou zich daar wagen aan het traditionele spel Palín. Dat is een soort hockey, maar met ook een spirituele betekenis, want het versterkt de banden binnen de gemeenschap. Wie het spel speelt, is vrienden voor het leven. In feite de inzet van elk staatsbezoek. Alleen zal het Mathilde op deze manier niet lukken om banden te smeden, want Palín is een spel alleen onder mannen.
Filip en Mathilde ontmoeten op het staatsbezoek natuurlijk ook de Chileense president Gabriel Boric en zijn ministers. Boric is president sinds 2022, en behoort tot de linkse partij. Hij is de jongste president ooit van Chili, nu 39 jaar. De first lady is er 31, en opvallend, ze speelde vroeger nog als professioneel basketbalspeelster onder meer voor het Chileense nationale team.
Normaal gezien had het jonge koppel gezorgd voor een uitzonderlijke ontvangst, want die zou maar gebeuren op de tweede dag van het bezoek, en niet op de eerste. De president wordt namelijk in de aanloop naar het staatsbezoek voor het eerst papa. Nu ons koningspaar later is, ontmoet het de president toch op de eerste dag. Tenzij misschien de baby zich ook niet houdt aan de voorziene timing. En nog anders dan gewoonlijk: er is ook geen staatsbanket of staatsdiner op het staatsbezoek. Wel een staatslunch.
4. Wie vergezelt koning Filip?
In totaal reizen 22 CEO’s mee naar Chili. Chili is misschien ver weg, maar heel wat Belgen en Belgische bedrijven zijn er kind aan huis, aangetrokken door de open en stabiele economie. Ons land is de op 7 na grootste investeerder in Chili. Eerst vooral in sectoren als de bouw, de voedingsindustrie, en de farmaceutische en chemische industrie, maar intussen komen hernieuwbare energiebronnen en duurzame mijnbouw meer en meer in het vizier. Ook een wijnhandel reist mee, want Belgen drinken graag Chileense wijn.
Er reizen ook 10 academici mee. De academische banden tussen de landen zijn sterk, en ook nog versterkt door de militaire coup, en de solidariteit van ons land. Veel professoren en studenten zijn moeten vertrekken onder de dictatuur van Pinochet.
Daarnaast neemt koning Filip ook toppolitici mee. Zoals altijd de ministers-presidenten van de regio’s en gewesten, alleen die van de Duitstalige Gemeenschap geeft forfait. Voor Vlaanderen gaat minister Annick De Ridder (N-VA) mee, op haar allereerste staatsbezoek. Ze vervangt minister-president Matthias Diependaele. "In mijn vorige hoedanigheid als havenschepen deed ik ook buitenlandse missies", zegt minister De Ridder. "Het belang daarvan mag je niet onderschatten, zeker wat betreft wederzijdse investeringen."
Als havenschepen deed ik ook buitenlandse missies. Het belang daarvan mag je niet onderschatten, zeker wat betreft wederzijdse investeringen.
Annick De Ridder, Vlaams minister van Mobiliteit, Openbare Werken, Havens en Sport (N-VA)
"Vorig jaar exporteerde Vlaanderen voor 577 miljoen euro naar Chili", preciseert De Ridder. "De Haven van Antwerpen-Brugge ondertekende ook een Memorandum of Understanding met het Chileense ministerie van Energie. Veel Vlaamse bedrijven beschouwen Chili soms ook als een poort naar de bredere Zuid-Amerikaanse markt."
De Ridder is Vlaams minister van onder meer Havens. De haven van Antwerpen-Brugge komt sterk aan bod tijdens het bezoek. "Het bezoek focust op klimaattechnologie, waar Chili als producent van goedkope groene waterstof een vooraanstaande rol wil in spelen, en waar ook Vlaanderen een groeiende rol speelt, specifiek rond haveninfrastructuur, internationale energielogistiek en de energietransitie."
Veel Vlaamse bedrijven beschouwen Chili soms ook als een poort naar de bredere Zuid-Amerikaanse markt
Annick De Ridder, Vlaams minister van Mobiliteit, Openbare Werken, Havens en Sport (N-VA)
En ook bij de bodemschatten speelt Vlaanderen mee. "De 2 belangrijkste Chileense investeerders in Vlaanderen zijn lithiumproducent SQM en molybdeenproducent Molymet-Molynor", zegt De Ridder. "Beide bedrijven zijn ook actief in de haven van Antwerpen."
Op federaal niveau gaat altijd de minister van Buitenlandse Zaken mee, Maxime Prévot (Les Engagées). Voor hem wordt het na Vietnam zijn tweede staatsbezoek. Opvallend is dat ook Vanessa Matz meereist, federaal minister voor Wetenschapsbeleid (Les Engagés), wat illustreert hoezeer wetenschap Chili en België verbindt.
5. Wat moet er uit dit bezoek voortvloeien?
Sterkere banden en meer samenwerking, dat is waar dit staatsbezoek toe moet leiden. Economisch, academisch, politiek. België wil Chili als een betrouwbare partner en bondgenoot.
Bovenop de koninklijke bezoeken en ontmoetingen zijn er op dit staatsbezoek ook discussies tussen Chileense en Belgische bedrijven en academici, rond bijvoorbeeld circulaire productie, groene waterstof, duurzame innovatie en duurzame verstedelijking. In de marge van die gesprekken worden er ook Memorandums of Understanding (MoU’s) ondertekend.
Concreet bijvoorbeeld ondertekent de Belgian Hydrogen Council (een samenwerkingsplatform van industrie, beleidsmakers en onderzoekers dat de ontwikkeling van groene waterstof promoot) een MoU met zijn Chileense tegenhanger H2Chile, en ook Fluxys ondertekent een MoU (met ENAP) om infrastructuur te ontwikkelen voor waterstof/ammoniak/CO2 (zoals opslag, transport, terminal) om de groene moleculen makkelijk te kunnen exporteren.
Chili is namelijk dankzij de krachtige en stabiele wind in het zuiden en de uitzonderlijke zonneschijn in het noorden een goede plek om goedkope waterstof te produceren. Tegen 2030 wil het zelfs de goedkoopste waterstof ter wereld produceren en zo een van de grootste exporteurs van groene energiemoleculen ter wereld worden.
Dat maakt het een perfecte partner in de strijd tegen klimaatverandering en voor energietransitie, en aantrekkelijk voor België. Zeker voor de Haven van Antwerpen-Brugge (voorzitter van de Belgian Hydrogen Council), die graag een cruciale hub wil worden om groene waterstof te verdelen.
"De ondertekening van een MoU tussen de Belgian Hydrogen Council en H2 Chile over samenwerking rond groene waterstof wordt gezien als een belangrijke mijlpaal", zegt minister De Ridder. "Samengevat verwacht ik dat het staatsbezoek niet alleen bestaande relaties verdiept, maar ook concrete nieuwe initiatieven en partnerschappen oplevert op het vlak van economie, energie, wetenschap en diplomatie. Tegelijk biedt het een platform om Vlaamse troeven internationaal in de verf te zetten, met focus op duurzaamheid, innovatie en samenwerking."
