Israël blijft de nucleaire installaties van Iran bestoken. De voorbije nacht viel het Israëlische leger de zwaarwaterreactor bij Arak aan. De reactor was niet in bedrijf, een gevolg van het atoomakkoord van 2015. Al hing er de laatste jaren wel wat een waas van mysterie over.
De zwaarwaterreactor van Arak: doelwit van Israëlische aanvallen, "maar geen gevaar voor radioactieve straling"
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
De zwaarwaterreactor bij Arak ligt op zo'n 250 kilometer van de hoofdstad Teheran. Eigenlijk ligt de reactor in Khondab, op 75 kilometer van Arak, maar hij wordt vaak de Arak-reactor genoemd, omdat dat de dichtstbijzijnde grote stad is.
De voorbije nacht had het Israëlische leger evacuatiebevelen verspreid voor Arak en Khondab, de steden in de buurt van de kerncentrale waar de reactor staat.
Volgens het Israëlische leger werd de kerncentrale bij Arak aangevallen om te voorkomen dat de zwaarwaterreactor zou worden gebruikt voor de ontwikkeling van kernwapens.
Geen stralingsgevaar, zegt ook IAEA
De reactor werd vóór de aanval geëvacueerd, zegt de Iraanse staatstelevisie. Er zou geen stralingsgevaar zijn.
Dat laatste heeft het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) intussen bevestigd. "De site was niet operationeel en bevatte geen nucleair materiaal", zegt de organisatie.
Wat is een zwaarwaterreactor?
In 2002 werd onthuld dat een zwaarwaterreactor in aanbouw was op de site van Arak, een onderdeel van het atoomprogramma van Iran.
Zwaar water wordt gebruikt om kernreactoren te koelen. Het zwaar water van Arak was bedoeld voor de kernreactor IR-40 die ook in Arak staat. Maar als bijproduct ontstaat plutonium, dat kan worden gebruikt voor de ontsteking van atoomwapens.
De kerncentrale van Arak is niet volledig afgewerkt, en de zwaarwaterreactor was niet in bedrijf. Dat is een gevolg van het nucleaire akkoord dat Iran in 2015 sloot met de VS, Rusland, China, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
In de overeenkomst van 2015 werd onder meer bedongen dat het reactorontwerp zo zou worden aangepast dat er geen plutoniumsoort zou ontstaan die bruikbaar is voor een kernwapen.
Iran stemde ermee in zijn zwaar water aan het Westen te verkopen. Zelfs de VS zou 32 ton zwaar water hebben gekocht van Iran, voor meer dan 8 miljoen dollar.
De voorbije jaren hing er toch een waas van mysterie over de situatie in Arak. Het IAEA verklaarde dat het de zwaarwaterproductie en -voorraad niet meer volledig kon verifiëren.
Volgens het IAEA zou Iran van plan zijn geweest om de kerncentrale volgend jaar opnieuw in gebruik te nemen.
Het nucleaire akkoord van 2015
In 2015 tekent Iran een historisch akkoord met de Verenigde Staten, China, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk (de 5 permanente leden van de VN-Veiligheidsraad) en Duitsland: het zogenoemde 'Joint Comprehensive Plan of Action' (JCPOA).
Het akkoord moet voorkomen dat Iran een kernwapen ontwikkelt. Het bepaalt dat Iran uranium mag verrijken tot een zuiverheidsgehalte van 3,67 procent. Dat is voldoende voor civiel gebruik, zoals voor kerncentrales en medische toepassingen, maar niet genoeg voor de productie van kernwapens. Daarvoor moet uranium verrijkt worden tot 90 procent.
In ruil beloven de Verenigde Staten en de Europese Unie bestaande economische sancties tegen Iran op te heffen. Het akkoord wordt wereldwijd positief onthaald. Alleen Israël blijft achterdochtig.
Maar in 2018 stapte de VS onder leiding van de toenmalige president Donald Trump uit het akkoord, omdat Iran zich volgens Trump niet meer aan de voorwaarden zou houden. Trump voerde nadien ook opnieuw strenge sancties in tegen Iran, die de Iraanse economie hard troffen.
Als reactie daarop begon Iran inderdaad nog meer voorwaarden van het akkoord te schenden, onder meer door zijn voorraden verrijkt uranium opnieuw op te bouwen, het te raffineren tot een hogere splijtstofzuiverheid en geavanceerde centrifuges te installeren om de productie te versnellen.
Iran beschuldigt IAEA van "medeplichtigheid"
Iran heeft bij het IAEA een klacht ingediend tegen de Israëlische aanvallen op de kernreactor in Arak en de nucleaire site in Natanz. Iran zegt dat die in strijd zijn met de "internationale wetten die aanvallen op nucleaire installaties verbieden.
Tegelijk heeft het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken zwaar uitgehaald naar Rafael Grossi, het hoofd van het IAEA, de VN-kernwaakhond.
Volgens het ministerie was het "vooringenomen rapport" dat het IAEA vorige week uitbracht voor Israël het "finale excuus" om Iran aan te vallen.
In het rapport werd Iran op de vingers getikt, omdat het zijn nucleaire beloftes niet zou zijn nagekomen. De nacht nadat het rapport was uitgekomen, voerde Israël de eerste aanvallen uit op Iran.
Dat Grossi nu heeft gezegd dat "er geen systematisch bewijs is dat Iran nucleaire wapens ontwikkelt", is "te laat", zegt woordvoerder Esmaeil Baqaei van het ministerie.
"Misleidende narratieven hebben ernstige gevolgen, meneer Grossi, en vereisen rekenschap. U heeft het non-proliferatieregime verraden, u heeft van het IAEA een medeplichtige gemaakt aan deze onrechtvaardige aanvalsoorlog."
