Het nieuwsombudsteam krijgt de laatste weken veel vragen binnen in verband met het vermelden van de etnische afkomst van verdachten en slachtoffers in de berichtgeving. Wanneer geeft de redactie deze informatie mee en wanneer niet?
"Beste nieuwsombudsvrouw, waarom geeft VRT NWS de etnische afkomst van mensen mee in berichtgeving?"
Judit Verstraete
Gepubliceerd:
Het algemene principe is dat etnische afkomst voor de redactie een element als een ander is om iemand te omschrijven, zoals leeftijd en woonplaats. Iemands etnische afkomst hoeft geen nadruk te krijgen, maar ze hoeft ook niet krampachtig verzwegen te worden. Voor de redactie is het vermelden van iemands etnische of culturele achtergrond een afspiegeling van de diversiteit van onze samenleving. Het advies is om dat zo concreet mogelijk te benoemen, net om veralgemening tegen te gaan.
De redactie mag dus meegeven dat Jidel, de jongen die omkwam na een aanrijding door een politieploeg in Antwerpen, Joods is. Net zoals ze ook mag zeggen dat Fabian, de jongen die omkwam bij een politieachtervolging in Brussel, van Moldavische afkomst is.
Geen cruciale informatie
Sommige mensen die ons mailen vinden dat etnische afkomst enkel mag worden vermeld als het cruciale informatie is, bijvoorbeeld als het gaat om racistisch geweld of discriminatie. Dan is het inderdaad essentieel dat de redactie dat benoemt, maar ook als het niet-essentieel is, kan het.
Zo werd bij de beschrijving van de verdachte van de schietpartij op 2 Democratische politici in de Amerikaanse staat Minnesota gesproken over een “witte man”. Dat is voor sommigen misschien overbodige informatie, maar de redactie mag dit wel benoemen.
De redactie moet zeker zijn
Er zijn ook mensen die de redactie beschuldigen van het achterhouden van informatie als de etnische afkomst van een verdachte niet meegegeven wordt. Zo werd op sociale media veel gespeculeerd over de afkomst van de man die verdacht wordt van de dodelijke steekpartij op een bus van de Lijn in Antwerpen.
De redactie heeft vermeld dat hij van Georgische afkomst is, maar kan dit pas doen zodra ze daar zeker van is. Soms is de informatie niet beschikbaar of kan ze niet bevestigd worden. Dan kan de redactie ze ook niet geven.
En Vlamingen?
En wat als het dan over autochtone Vlamingen gaat? In principe mag de redactie dat ook duidelijk maken, al doet ze dat niet altijd even expliciet. Hier wordt vaker gekozen voor andere elementen om de persoon te beschrijven, zoals de woonplaats. Onlangs schreef de redactie bijvoorbeeld dat een West-Vlaming veroordeeld werd tot drie jaar cel met uitstel omdat hij een meisje lastiggevallen had op de trein. Ook in deze omschrijving kunnen sommige lezers, kijkers of luisteraars zich niet vinden.
Niet stigmatiserend
Volgens de Code voor de Raad van de Journalistiek mogen journalisten niet aanzetten tot discriminatie of racisme. Het is dan ook uit den boze om te veralgemenen en uitspraken te doen over een hele gemeenschap op basis van wat een individu doet. De redactie waakt erover dat de formulering van de berichtgeving niet stigmatiserend is.
Toch is het onvermijdelijk dat mensen op basis van de berichtgeving hun eigen conclusies trekken. Sommige mensen vinden dat de redactie met haar berichtgeving bepaalde groepen viseert, terwijl andere mensen net vinden dat de redactie diezelfde groepen beschermt. De redactie doet geen van beide. Het is haar taak om waarheidsgetrouw te berichten en te informeren. Het publiek heeft immers ook het recht om zo volledig mogelijk geïnformeerd te worden.
