Den Haag klaargestoomd voor NAVO-top: 3 nieuwe gebouwen, ongeziene beveiliging en 'propagandamachine' voor Nederlanders 

Vier maanden. Zo lang zal de drukke Johan de Wittlaan in Den Haag dicht blijven. En dat door de NAVO-top die volgende week plaatsvindt. De belangrijke hoofdweg is sinds april afgesloten. Het WorldForum, het conferentiecentrum waarin de top doorgaat, is niet groot genoeg. Gevolg: er zijn 3 nieuwe tijdelijke gebouwen neergepoot, dwars over de weg. En dat heeft natuurlijk impact op het verkeer, legt gemeentelijk projectdirecteur van de NAVO-top, Peter van Heerwaarden, uit.

"Deze weg is goed voor 17.000 auto’s per dag, in zowat beide richtingen. Daarnaast moet het hele gebied een volle week afgesloten worden, met zo’n 5 kilometer aan hekken eromheen." Op de hoofdweg zijn ook bomen uitgegraven. Die moesten plaatsmaken voor de nieuwe gebouwen. "Op 3 bomen na, zijn ze allemaal verhuisd naar een bomenhotel. Daar komen ze momenteel tot rust. Later krijgen ze een nieuwe bestemming en als de Johan de Wittlaan in augustus weer opengaat, zullen er nieuwe exemplaren staan.”

Alle belangrijke stappen die de gemeente onderneemt zijn samengevat in informatieclips op YouTube, met vraag en antwoord voor de buurtbewoners.  

Ook de beveiliging van de top is een huzarenstukje. "Ongeveer de helft van de Nederlandse agenten, zowat  27.000, zijn betrokken bij de top. Ook een 8.000 tal militairen zijn betrokken en er is bijstand van speciale eenheden van andere landen." De Nederlandse nieuwsorganisatie NOS, dat een clip maakte over de grootse beveiligingsoperatie , meldt dat naast de F-35 gevechtsvliegtuigen die klaarstaan, er ook Apache-helikopters en luchtraketafweersystemen zijn toegevoegd ter beveiliging.

Door de aanwezigheid van de grote politiemacht in en rondom Den Haag kunnen elders in het land bepaalde evenementen niet doorgaan. Verder is het hoofdgebouw gewapend tegen cyberaanvallen. Daarvoor is onder andere 30.000 meter kabel aangelegd. "De NAVO doet niet aan wifi", zegt Van Heerwaarden. "Dat betekent dat alles bekabeld is. En als de stroom uitvalt, zijn er generatoren die de stroomvoorziening kunnen overnemen. Dat hebben we allemaal behoorlijk op orde, denken we." 

Is Den Haag dan werkelijk op alles voorbereid, vragen we ons af. "Nou, alles is wel héél veel, maar we zijn op veel voorbereid", lacht van Heerwaarden.

Niet alleen de Hagenaars worden door hun gemeente goed op de hoogte gehouden over de top, waarvoor NAVO-host Nederland zo’n 180  miljoen euro ophoest. Het hele land wordt bij de conferentie betrokken. Zo is er een theatertour georganiseerd in culturele centra. Tijdens de voorstelling proberen ministers en militairen het publiek te overtuigen van het belang van de NAVO in onzekere tijden.

Vredesactivist en kunstenaar Jakob de Jonge , die de NAVO liever kwijt dan rijk is, omschrijft het als een propagandacampagne. "De propagandamachine draait op volle toeren. De aanloop naar de NAVO-top is omgeven met allerlei promofilmpjes, onderwijscampagnes. Er is zelfs een reclamebureau ingehuurd om lesmateriaal te voorzien in scholen en jongeren te verleiden tot een baan in het leger. Daar zijn we bezorgd over."

Samen met de Nieuwe Vredesbeweging en andere groepen organiseert de Jonge een alternatieve tegentop en protestmars voorafgaand aan de NAVO-conferentie in Den Haag.  Bedoeling is om kritische stemmen aan bod te laten komen over hoe de NAVO opereert en na te denken over mogelijke alternatieven. Medestanders vinden dat de NAVO te weinig doet om conflicten te vermijden en vrede en veiligheid te waarborgen. 

"We gaan niet als een brandweer met emmers water naar een brand toe, maar met jerrycans vol benzine om het vuur op te laaien", zegt de Jonge.  Er moet meer ingezet worden op diplomatie, vult hij aan. "Je moet het gesprek opzoeken. Ook met mensen die je ziet als je vijand. Nelson Mandela zei: 'Vrede maak je niet met je vrienden, maar met je vijanden.'"

Nederland zal tijdens de top 45 staatshoofden en regeringsleiders verwelkomen, evenveel ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken, 6.000 delegatieleden, 2.000 journalisten en nog 900 andere genodigden. Het is lang onduidelijk gebleven of de Amerikaanse president Trump al dan niet naar Den Haag zou afreizen. Intussen is zijn aanwezigheid bevestigd (hoewel lastminute-veranderingen altijd mogelijk zijn). Een plus voor het prestige van de top is dat. Al heeft Trumps komst ook een impact op het programma van de conferentie.

Trump staat erom bekend niet graag lang te vergaderen. Gevolg: de staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO-lidstaten zullen alleen de tweede dag van de conferentie samen overleg houden. Enkel in de voormiddag.  De eerste dag wordt het gezelschap voor een diner verwacht bij koning Willem-Alexander en koningin Maxima. Op die manier wordt de conferentie voor de hoofdrolspelers een top 'in afgeslankte vorm'. 

Voor de Oekraïense president Zelensky, ook van de partij, betekent Trump z'n aanwezigheid  dat hij een stap terug moet zetten. Oekraïne is geen lid van de NAVO, maar wil dat graag worden, al is dat voor de Russische president Poetin onaanvaardbaar. Een rode lijn, die de regering-Trump volgt. Zelensky mag mee gaan dineren bij het vorstenpaar en dat is het dan zo’n beetje. Een formele rol krijgt hij tijdens deze top niet.

Hoofdthema op de top in Den Haag is het optrekken van het militaire budget. Bedoeling is dat de NAVO-lidstaten in de toekomst geen 2 procent meer van hun Bruto Binnenlands Product in defensie zullen investeren, maar 5 procent. Waarbij voormalig Nederlands premier en huidig topman van de NAVO Mark Rutte een opdeling voorstelt van 3,5 procent voor strikt militaire doeleinden en 1,5 procent voor bredere uitgaven.

Het historische karakter van deze top valt of staat met het afkloppen van die forse stijging van de NAVO-norm.  Maar over die 5 procent bestaat veel discussie. Voor heel wat NAVO-landen is het percentage niet alleen onhaalbaar (zelfs op langere termijn). Ook wordt de norm door verschillende experten in binnen- en buitenland als willekeurig of onredelijk afgedaan. Ze wijzen erop dat Europa veel beter kan streven naar een grondige samenwerking en integratie van mensen en middelen. Op die manier zou zo’n 5 procent niet eens nodig zijn.  

Dat Trump, die 5 procent als NAVO-norm wil en ermee dreigt uit de NAVO te stappen als de andere leden hun lidgeld niet betalen, is natuurlijk niet nieuw. Jakob de Jonge ziet het ook niet meteen gebeuren. Omdat de NAVO een te belangrijke tool is: niet alleen militair maar ook economisch. "Want als we meer gaan investeren in wapens, gaan we sowieso shoppen in de Verenigde Staten, wat hun kas goed zal spijzen." 

In die zin wordt Europa een beetje de melkkoe van Amerika, vindt de Jonge.  "Je ziet hoe president Trump zich binnen de NAVO gedraagt als een soort van maffiabaas, die beschermingsgeld vraagt aan de lidstaten. Wil je bescherming, dan moet je betalen!

Als de nieuwe NAVO-norm wordt goedgekeurd, zal de top in Den Haag de geschiedenisboeken ingaan. Voor secretaris-generaal van de NAVO Rutte, die als premier jarenlang zwaar bespaard heeft op de Nederlandse defensie, zal het een klinkende overwinning zijn. Wellicht zal dit ook het begin zijn van een militair onafhankelijker Europa. Al zullen landen die hun lidmaatschap niet kunnen betalen ook niet onmiddellijk uit de club gezet worden, niet in het minst omdat daar geen regels over bestaan.

Voor vredesactivisten als Jakob de Jong is de top sowieso al bij voorbaat een flop.  Ze zien immense sommen geld verloren gaan ten nadele van de zorg, onderwijs en klimaat. Het argument dat we dan beter beschermd zijn tegen aanvallen van onder meer Rusland, gaat voor hen niet op.

"De uitbouw van het leger en de militaire macht ter verdediging kan ook het omgekeerde effect uitlokken", zegt de Jonge. "De grote investeringen kunnen door 'de andere kant' geïnterpreteerd worden als provocatie, waardoor je de vijand gaat triggeren. De grens tussen afschrikking en provocatie is heel erg dun. Je nodigt het geweld bijna uit en dat is net wat je niet wil."