Ypres Rally wordt 60 jaar: wat maakt van West-Vlaanderen nog altijd dé rallyprovincie en heeft rally nog toekomst?  

West-Vlaanderen is dé rallyprovincie bij uitstek. Er worden nog 11 rally's gereden per jaar, in heel Vlaanderen zijn dat er 16, in Wallonië 17. 

Vroeger werden er nog meer rally's gereden in West-Vlaanderen zoals de 12 uren van De Panne, de rally van Kortemark of de 6 uren van Brugge. Toch blijft rally ontzettend populair in West-Vlaanderen, zegt Boudewijn Baertsoen van de Vlaamse Autosportfederatie (VAS). De lange traditie is een van de redenen van het succes:

"De rally van Wervik bestaat 50 jaar, de TAC rally in Tielt ook. De oudste rally is de Omloop van Vlaanderen in Roeselare, die wordt 65 jaar. Hoe meer rally's er georganiseerd worden, hoe meer piloten er zijn en hoe meer volk er komt kijken. In West-Vlaanderen zijn er nog 400 rallypiloten. Vandaar dat West-Vlaanderen veruit de grootste rallyprovincie in België is."

Volgens Ignace Dumortier van PAK, het Provinciaal Autosport Komitee West-Vlaanderen, speelt de aantrekkingskracht van de rally van Ieper een grote rol.

"De rally van Ieper heeft een enorme zuigkracht naar andere organisatoren. Ieper is de grootste en bekendste rally van ons land en heeft heel veel vrijwilligers. Zij zijn zo gedreven dat ze ook bij  andere rally's helpen. In West-Vlaanderen zijn er ook nog altijd zeer goeie en nauwe contacten met de gemeenten, steden en met de gouverneur. De gemeenten zijn hier nog rally-minded."

De rally van Ieper heeft altijd een leidinggevende rol gespeeld en is een voorbeeld geweest voor veel lokale clubs die dicht bij huis een rally willen organiseren, zegt Alain Penasse van Club Superstage, organisator van de Ypres Rally:

"In Ieper is rally met de paplepel ingegeven, iedereen is fan van de rally en je hebt weinig tegenkantingen om een rally georganiseerd te krijgen. We zijn pionier geweest op veel vlakken: qua organisatie, maar ook op het vlak van veiligheid."

Volgens Groen-gemeenteraadslid Lieven Stubbe heeft de populariteit van de rally in West-Vlaanderen vooral met de landelijke omgeving te maken.

"West-Vlaanderen is uitgesproken landelijk waardoor er heel veel kleine weggetjes zijn die voor rallypiloten zeer aantrekkelijk zijn. Het hoort blijkbaar tot het DNA van de provincie, het zit hier ingebakken."

De rally van Ieper is al een paar keer uitgeroepen tot meest veilige rally van Europa, maar dat is niet altijd zo geweest, geeft organisator Penasse toe.

"Als je terugkijkt naar beelden van de jaren 80, dan begrijp je niet dat er niet meer ongevallen zijn gebeurd. De rally was toen niet veilig en gelukkig zijn er toen weinig ongevallen gebeurd. Na het dodelijke ongeval in Boezinge, in 1995, is de wetgeving veranderd en is alles veiliger geworden."

Rallyrijder Piet Declercq uit Reningelst reed voor het eerst de rally van Ieper in 1993. Ook toen was de rally nog niet zo veilig. 

"Begin jaren 90 stonden de toeschouwers nog langs de kant van de weg, enkel afgescheiden met een rood-wit lint. Dat gaf de piloten veel stress, want als je een fout maakt, kan dat levens kosten."

"Het publiek moet nu op minstens 10 of 20 meter van de weg staan. Dat is veel veiliger dan toen. Mensen nemen ook meer hun verantwoordelijkheid en zijn bewust van de gevaren van de snelheid van de auto's."

In de jaren 90 kwam er protest tegen de rally van Ieper. De actiegroep W.A.R, Westhoek Anti Rally verzette zich toen geweldloos tegen de rally, met spandoeken en protesten. Toen heette de rally nog de "24 uren van Ieper", vertelt toenmalig woordvoerder Katleen Bevernage.

"Veiligheid was toen een enorm probleem. De auto's reden ook nog 's nachts en weken voor de rally waren er al verkenningsritten van de piloten die geen rekening hielden met de bewoners langs het parcours. Het waren echte cowboys."

Volgens Katleen Bevernage was het protest altijd geweldloos. "We hingen spandoeken op tegen de rally en we deden vertragingsacties. We reden traag met de auto of de fiets op de verbindingsstukken tussen de klassementsproeven, zodat de piloten te laat kwamen voor hun volgende proef en gediskwalificeerd werden."

"We kregen ooit het verwijt dat we kraaienpoten hadden gegooid op straat of betonblokken op de weg hadden gezet om piloten te saboteren. Wij hadden daar niets mee te maken, maar sindsdien werden wij gezien als de vijand. Er werden ook stickers gemaakt door rallyfans: Rally is not a crime, stop the W.A.R."

Op 23 juni 1995 komt tijdens een klassementsproef een rallywagen terecht in het publiek in Boezinge. Een kind van 10 komt om het leven, er vallen ook 4 zwaar- en 5 lichtgewonden.

"Na het dodelijk ongeval, werden onze acties feller en kreeg ik doodsbedreigingen. Ik kreeg 2 kogelhulzen in de bus met een foto van mij met een gat in mijn voorhoofd. Ook stonden er 30 man aan mijn deur en ze dreigden ermee om mijn huis in brand te steken."

Katleen Bevernage kreeg zelfs 8 jaar lang politiebescherming:

"Die rijkswachters, BOB'ers, gingen met mij mee naar de bakker en naar de winkel. Ook tijdens mijn werk als thuisverpleegster reden ze achter mij. Zo werd ik ooit klemgereden door rallyfans en dreigden ze ermee om mij in de gracht te rijden. Gelukkig is een BOB'er toen tussengekomen."

Na het dodelijke ongeval in 1995 is er veel veranderd en is de rally veel veiliger geworden, zegt Katleen Bevernage.

"We kregen toen inspraak in nieuwe reglementen. Er mocht 's nachts niet meer gereden worden, de toeschouwers moesten in veilige zones staan en mochten niet door de velden lopen."

"Ook de verkenningsritten van de piloten, in de weken voor de rally, werden gereglementeerd. Er is toen een wet gestemd in 1997 die rally's sindsdien heel wat veiligheidsmaatregelen oplegt."

De nieuwe rallywet werd in het Koninklijk besluit (KB) van 28 november 1997 gegoten. Daarin staan heel wat voorwaarden om een rally veilig te laten verlopen.

Zo is het volgens de rallywet verboden om door dorpskernen of in een straal van 500 meter van scholen, ziekenhuizen of rust- en verzorgingsinstellingen te rijden. Toch wordt er nog steeds door de dorpskernen van Nieuwkerke en Kemmel gereden. Daarvoor wordt door de burgemeester van Heuvelland een uitzondering aangevraagd, zegt Alain Penasse van de Ypres rally.

"Dat gebeurt omwille van het economische karakter. De cafeetjes draaien er natuurlijk een heel grote omzet tijdens de rally. In die dorpen zijn er nog nauwelijks horecazaken. Dus als er dan een evenement is zoals de Rally van Ieper, zijn dat natuurlijk topweekends voor die kleine handelaars."

De Montebergrally in Dranouter (ook een organisatie van Club Superstage) en de rally Omloop van Vlaanderen Roeselare vragen ook zulke uitzonderingsbesluiten aan. Dat gebeurt door de burgemeesters bij de rallycommissie van het ministerie van Binnenlandse Zaken. 

Het rijden door natuurgebieden staat niet in de rallywet. Bij de rally van Ieper wordt er over de Kemmelberg gereden, dat is een beschermd Europees natuurgebied. Dat mag, zegt het Agentschap Natuur en Bos.

Woordvoerder Jeroen Denaeghel: "De organisatie heeft geen toelating nodig van het Agentschap Natuur en Bos. Ze gebruiken de openbare weg, wat kan mits toestemming van de gemeente. Deze weg is geen beschermd natuurgebied. De publieke belangstelling is aanzienlijk, maar andere evenementen, zoals Gent-Wevelgem, hebben veel meer publiek op kwetsbare plaatsen."

De reden om over de Kemmelberg te rijden, heeft vooral te maken met het feit dat het een iconische berg is, zegt organisator Alain Penasse van Club Superstage.

"De Kemmelberg is de grootste heuvel in onze provincie en de kasseien hebben een spektakelwaarde. Dat wordt geapprecieerd door de piloten. We zijn niet de enige organisator: Gent-Wevelgem rijdt ook nog altijd over de Kemmelberg, omdat het een monument is, uiteraard."

Groen Ieper wil niet dat er nog uitzonderingen gevraagd worden op de rallywet. De burgemeesters zouden geen rally's meer mogen toelaten in bebouwde kommen, vindt de lokale partij-afdeling.

Ze willen ook niet dat er nog wordt gereden door natuurgebieden. Groen wil daar graag over aan tafel zitten met de stad en de rallyorganisatie, zegt gemeenteraadslid Lieven Stubbe van Groen.

"Er zijn veel rallyliefhebbers en ik heb daar respect voor. Maar laat ons die hobby of sport plaatsen in zones waar de hinder minimaal is: niet in de binnenstad en ook niet in bosrijke natuurgebieden."

"Kan er geen alternatief parcours uitgetekend worden, zodat kwetsbare natuurgebieden vermeden worden? Het zal ook beter zijn voor de vele wandelaars en fietsers. Laten we samenzitten en kijken waar het kan en waar liever niet."

Wat is nu de impact van zo'n rally op de natuur en het klimaat? Zelf zegt de organisatie dat die uitstoot van CO₂ marginaal is. Volgens een studie die ze zelf uitvoerden, stoot 1 rallyauto hetzelfde uit als 2 Ieperse gezinnen gedurende een jaar. 

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) heeft zelf geen cijfers, zegt woordvoerder Katrien Smet. "Om de uitstoot van het verkeer te berekenen, maakt VMM gebruik van het ingeschreven voertuigenbestand en het aantal afgelegde voertuigkilometers in Vlaanderen. Maar de doorrekening gebeurt niet op dergelijk gedetailleerde schaal. Specifieke informatie voor de rally van Ieper is dus niet beschikbaar. "

Volgens Groen Ieper zijn instanties de laatste jaren niet zo happig om zulke studies vrij te geven, als die studies er al zijn. Voor Groen gaat het niet enkel over het cijfer van de uitstoot op zich, zegt Lieven Stubbe.

"Dat er op zo'n korte tijd zoveel brandstof wordt verbruikt in landelijk gebied, puur voor het amusement, daar heb ik het moeilijk mee. Terwijl we allemaal zeer zuinig moeten omspringen met fossiele brandstoffen en die op termijn moeten weren, zodat het klimaat niet verder opwarmt."

Toch zijn rallyorganisatoren zich bewust van de milieu-impact en voorzien ze in compensaties. De 6 uren van Kortrijk betalen 3.500 euro aan de gemeente Zwevegem om door hun gemeente te rijden en ook de rally van Ieper heeft een rallybos aangeplant, zegt organisator Alain Penasse.

"In 2019 hebben we bij Zillebekevijver een klimaatbos aangeplant. Dat gebeurde als compensatie van de wereldkampioenschappen die er gereden werden."

Zo'n compensatie is mooi, maar symbolisch, zegt Lieven Stubbe. "Elke hectare bos die erbij komt, is welkom. Maar een echte compensatie voor iets dat elk jaar terugkomt, is dat niet. Bossen hebben 40 jaar nodig om te groeien en CO₂ op te nemen.  Je kan je zieltje niet zomaar zuiveren door 1 bos aan te planten. Elk jaar zou je nieuw bos moeten aanplanten, maar 1 symbolische actie levert niet veel op."

Economisch en qua uitstraling is de rally nog van zeer groot belang voor Ieper, zegt schepen van Mobiliteit, Toerisme en Citymarketing Diego Desmadryl (Open Ieper).

"Het is moeilijk om daar cijfers op te plakken. Voor de horeca is het een topweekend, alle hotels zijn volgeboekt. Op dit moment is het nog een heel belangrijk evenement in onze stad. Er komen toch 60.000 toeschouwers naar de streek. Dat is zeer belangrijk voor de uitstraling van Ieper." 

Toch zijn er ook handelaars die tijdens dat weekend veel minder verkopen. Kledingwinkels en kappers blijven dicht of sluiten vroeger hun deuren. Mensen gaan tijdens het rallyweekend niet shoppen in Ieper en vaste klanten zien ze niet. Voor de horeca is dat een ander verhaal, zegt Chris Bevernage van Les Halles op de Grote Markt in Ieper.

"Voor bakkers en slagers is dat een probleem, dat is inderdaad zo, maar we moeten het grotere geheel zien. Ieper komt in the picture. Het is misschien 1 weekend nadelig voor hen, maar er zijn andere weekends die dan voor de horeca nadeliger zijn. Je moet dat op jaarbasis zien, vind ik."

Hoewel de rallysport nog heel populair is in West-Vlaanderen, hebben de organisatoren het steeds moeilijker om financieel rond te komen. Het budget van de rally van Ieper is 700.000 euro. 20.000 euro komt van de stad Ieper, de rest komt van inschrijvingsgeld van de piloten, toegangsgeld, maar vooral van sponsors. 

Jarenlang waren sigarettenmerken de grote sponsors, tot er 20 jaar geleden een verbod kwam op tabaksreclame. Vanaf dit jaar is dat ook zo voor gokreclame. Organisaties moeten nu op zoek naar andere sponsors, wat niet eenvoudig is, zegt Boudewijn Baertsoen van de Vlaamse Autosportfederatie (VAS).

"Grote bedrijven haken af omdat rally niet meer ethisch is. We moeten dus op zoek naar kleinere sponsors en sponsors die rally-minded zijn. Dat is niet gemakkelijk."

Ook voor rallypiloten is het niet eenvoudig. Deelnemen aan de rally kost veel geld. Piet Declercq rijdt al voor de 30e keer mee met de Ypres Rally en zijn grootste sponsor moest afhaken, omdat er sinds dit jaar een verbod is op gokreclame.

"Ik zoek alternatieven. Ik organiseer bijvoorbeeld ook een eetfestijn. Grote piloten en de BV's, die krijgen makkelijker sponsoring. Dat is ook normaal, want een sponsor wil natuurlijk zoveel mogelijk in beeld komen."

De Vlaamse autosportfederatie (VAS) vindt dat rally nog steeds van deze tijd is. Komend weekend gaan zo'n 60.000 mensen naar de rally van Ieper kijken, zegt Boudewijn Baertsoen van VAS.

"Al sinds de jaren 70 wordt die vraag gesteld of rally nog van deze tijd is.  Zolang de rally zo populair is en een vergunning krijgt, zal de rally blijven bestaan. Rally met elektrische auto's zie ik niet meteen gebeuren. Liefhebbers houden van de geur van benzine, het ronken van de motoren en de sfeer."

Ook rallypiloot Piet Declercq ziet nog een toekomst voor de traditionele rally's. "Zolang autoconstructeurs nog geld steken in de sport en voor publiciteit zorgen, zal de rallysport blijven bestaan."

"Vroeger had Skoda bijvoorbeeld een slechte reputatie, nu wordt dat gezien als een van de beste rallywagens die er rondrijden. Ik hoop voor mij persoonlijk dat het nog lang mag bestaan, want ik vind het een fantastische sport."