Ultieme biografie van Eddy Merckx, empathisch leiderschap volgens Jacinda Ardern en langer leven, vroeger en nu: dit zijn de boeken van de week

Johny Vansevenant koestert een eindeloze bewondering voor de net 80 jaar geworden Eddy Merckx. 'Eddy Merckx. De ultieme biografie. Ik wilde altijd winnen' (uitgeverij Lannoo) is het 5e boek van de voormalige Wetstraatjournalist, gewijd aan de allerbeste renner ooit.

Vansevenant bundelt in deze diepgravende biografie al zijn kennis over Merckx en verwerkt ongebruikt documentatie- en fotomateriaal, onder meer uit het wieleralbum van moeder Jenny. "Ik zou niet weten wat er ik nog bovenop zou kunnen doen", vertelt hij in De zevende dag. 

Hij interviewde heel wat nieuwe getuigen uit de entourage van Eddy Merckx, zoals zijn zus Micheline, de Belgische sportbestuurder Yvo Molenaers en Gianno Motta, de fietsenbouwer van de werelduurrecordfiets. Maar bovenal gaat Vansevenant op zoek naar de legendarische drang van Merckx om altijd te winnen. 

Daarvoor keert hij terug naar de kindertijd van Merckx en zijn strenge vader. "Eddy was hyperactief, een ADHD-kind. Hij kon niet stilzitten en zijn vader gaf hem klappen", weet Vansevenant. Op 12-jarige leeftijd wint Merckx een wielerwedstrijd in zijn geboortedorp Meensel-Kiezelgem waarmee hij aan zijn vader toont wat hij kan. 

Als 11-jarige zag Vansevenant Merckx tijdens de Tour van 1969 de bergrit over de Pyreneeën - winnen. Voor hem persoonlijk is dat nog altijd het hoogtepunt uit de carrière van zijn wielerheld: "Hij heeft die met 8 minuten voorsprong gewonnen en hij had op dat moment al 8 minuten voorsprong. Dus dat hoefde niet, maar zo was hij wel."

Het absolute dieptepunt is voor Vansevenant de tragedie in datzelfde jaar 1969, wanneer Merckx tijdens een pistemeeting in Blois zwaar ten val komt, met blijvende gevolgen voor zijn heupbeen. "Als hij moest klimmen, leed hij altijd pijn, daarom sleutelde hij ook altijd aan zijn zadel. Hij werd kwetsbaar in het gebergte en won geen bergritten meer met 8 minuten voorsprong."

Jacinda Ardern werd op haar 37e premier van Nieuw-Zeeland. Het was 2017 en ze was de jongste regeringsleider ter wereld. Met een dynamische uitstraling en empathisch beleid sprak ze ook buiten Nieuw-Zeeland tot de verbeelding. Na 6 jaar nam ze onverwacht ontslag. In 'De nieuwe macht' (uitgeverij Meulenhoff) blikt ze terug.

Ardern schrijft openhartig over hoe ze vaak aan zichzelf twijfelde omdat ze vond dat ze niet de karaktereigenschappen had voor een politicus. Ze had, naar eigen zeggen, geen dik vel. "Of je het nu het impostersyndroom noemt of een gebrek aan zelfvertrouwen, daar lijd ik al mijn heel leven aan. Maar als het dan zover is en mensen hebben hoge verwachtingen, dan maakt je verantwoordelijkheidszin elk gebrek aan zelfvertrouwen goed", vertelt ze in Terzake.

Voor haar is empathisch leiderschap, vaak in 1 adem genoemd met soft power, geen teken van zwakte of gebrek aan besluiteloosheid en veerkracht. Ze voerde een beleid waarin de mens centraal stond en dat maakte haar net daadkrachtiger en diplomatischer. 

Als premier kreeg Ardern af te rekenen met een aanslag op een moskee in Christchurch, een vulkaanuitbarsting, een pandemie gevolgd door een economische crisis en ook toen hield ze haar leiderschapsstijl aan: "Je kan empathisch leidinggeven en nog steeds dader en slachtoffer aanduiden: het betekent niet dat je besluiteloos bent. Bij crisisbeheer vind ik empathie net noodzakelijk".

Haar boodschap aan jonge en ambitieuze vrouwen in een mannenwereld? "Zie onzekerheid, mededogen en empathie als een sterkte, net als nederigheid in de politiek."

Juriste en filosofe Lieselot Mariën ruilde de toga in voor de pen en schreef meteen een veelbesproken debuut. Haar autobiografische roman 'Als de dieren' (uitgeverij Das Mag) is het verhaal van de overweldigende leegte die het hoofdpersonage overkomt na de bevalling van haar eerste kind.

Lieselot Mariën, net moeder geworden, wordt overvallen door grote ontreddering en verdriet die ze niet had zien aankomen. Het is zo'n existentiële ervaring die haar nieuwsgierig maakt. "Waarom zit hier zoveel frictie op en waarom voel ik daar zoveel schaamte en schuld bij? Dat ben ik op een literaire manier gaan onderzoeken", vertelt ze op Klara. 

Pagina na pagina maak je de ondergang van de hulpeloze moeder mee, als een afdaling in de hel zoals in Dante's 'Inferno'. "Dat gevoel van falen is zo pijnlijk dat ze zich meer en meer terugtrekt uit zichzelf. Dat gestage zelfverlies, die terugtrekkende beweging, is de beweging van het boek." Je leest het ook af aan de vorm van het boek, met afwisselend halflege en volle pagina's. 

Voor haar roman vindt Lieselot Mariën inspiratie in de mythe van Inanna uit de Soemerische oudheid.  Inanna, godin van oorlog, macht, vruchtbaarheid en seksualiteit, moet bij elke poort naar de onderwereld een krachtattribuut achterlaten. Een zelfverlies dat ook het hoofdpersonage overkomt. Het boek onderzoekt niet alleen de vraag 'hoe loop je die donkerte in?' maar ook 'kan je er ook weer uit?' 

Langer leven: het moet de oudste droom van de mens zijn. Hoe oud werden mensen vroeger? En zit er nog rek op, nu zoveel mensen met gemak de kaap van de 100 halen? Demograaf Patrick Deboosere (VUB) schetst in 'Worden onze kinderen 120 jaar?' (uitgeverij EPO) de geschiedenis en toekomst van de levensverwachting.

Volgens Deboosere kennen we de ultieme levensduur van onze soort niet. De 122-jarige Jeanne Calment, overleden in 1997, is de oudste officieel geregistreerde persoon in de wereld. "We weten dat we hier op de grens van het menselijke leven zitten. Misschien is er iemand ouder geworden dan 122 jaar, maar het is alvast niet geregistreerd", licht Deboosere toe op Radio 1.

In zijn boek verzamelt hij historische kennis over oud worden, de meting en de perceptie ervan in het verleden en weerlegt hij foute denkbeelden zoals de bewering dat de mens vroeger niet oud werd. "Er zijn best wel veel historische figuren van wie de leeftijd gedocumenteerd is", vertelt Deboosere. Zo werden Plato en Michelangelo ouder dan 80. Andere aanwijzing is bijvoorbeeld de vrijstelling van zware gemeenschapstaken voor 70-plussers onder de Romeinen.

Momenteel ligt de gezonde levensverwachting in België, net zoals voor de meeste landen, op 63 jaar. Dat betekent dat mensen ouder dan 63 nog in goede gezondheid zijn maar ook dat mensen jonger dan 63 al gezondheidsproblemen hebben.

Deboosere hekelt in zijn boek de verjongingsindustrie, een miljardenbusiness die wetenschappelijke kennis, vanuit een verdienmodel, opblaast tot onwaarheden om consumenten te verleiden. 

Wat werkt dan wel? Door risicogedrag, zoals roken, te vermijden heeft de mens individueel invloed op zijn levensverwachting. Ook calorierestrictie - in de zin dat je niet meer eet dan nodig - heeft een positieve invloed. Omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling hebben ook een impact op het verouderingsproces, een interactie die heel ingewikkeld in elkaar zit, aldus Deboosere.

Het zijn spannende tijden voor de wereldpolitiek. De internationale krachtsverhoudingen worden in snel tempo hertekend. Welke rol kan Europa daarin spelen?  David Criekemans, professor internationale politiek aan de UAntwerpen, maakt de analyse in 'Hyperrealisme. Europa in een nieuw geopolitiek tijdperk' (uitgeverij Acco).

Voor Europeanen lijkt het moeilijk aarden in een tijdsgewricht waarin machtspolitiek centraal staat. "Wij kijken naar een wereld gebaseerd op een internationale rechtsorde met een internationaal juridisch kader, maar we zien steeds meer dat andere actoren – de Russische Federatie, straks misschien ook wel China – naar de machtspolitiek grijpen om zaken te forceren op het internationaal toneel", licht Criekemans toe op Radio 1.

'Hyperrealisme': die titel verwijst naar de urgentie voor Europa, dat eindelijk tot handelen moet overgaan. "Wij Europeanen moeten een werkelijkheid in de ogen kijken die we niet zo graag hebben," waarschuwt Criekemans. Voor dit boek trok hij naar de Baltische staten, Polen, Roemenië en Denemarken. Daar leeft die urgentie wel. Criekemans verwijst naar de evolutie van het standpunt van de Deense regering: op 18 maanden tijd ging het van 'we moeten er eens over nadenken' naar 'we hebben geen tijd te verliezen', waarop de Denen al hun artillerie aan Oekraïne schonken.

Europa moet evolueren van een 'verontwaardigingsdiplomatie' naar een 'hefboomdiplomatie' om echt te wegen op een aantal conflicten en breuklijnen. Dat de Verenigde Staten zich terugplooien biedt mogelijkheden: Europa moet verbinding nastreven met Canada, Mexico of Latijns-Amerika en herinvesteren in defensie en technologische innovatie, wil het nog een rol van betekenis spelen, volgens David Criekemans.