VRT NWS aan het front in Koepjansk, waar Oekraïense artilleristen (over)leven onder drones 

Na een goed halfuur rijden over modderige aardewegen en langs kapotgeschoten dorpen stopt de pick-up diep in het bos. De lichten zijn gedoofd, het is pikdonker. Alleen het schijnsel van de volle maan helpt om omgevallen boomstammen en uitstekende takken te ontwijken.

We banen ons nog een kilometer langs een weg tot aan de bosrand. Voor ongetrainde ogen lijkt het een onmogelijke missie, maar de soldaten die we volgen, kennen het pad naar de artilleriepositie van de 151e Gemechaniseerde Brigade uit het hoofd.

In de verte verschijnen zaklampen met een rode gloed – minder zichtbaar voor vijandelijke drones. We zijn aangekomen bij de positie, 3 weken geleden ingericht aan de rand van het bos, op slechts enkele kilometers van de Oskil-rivier, boven de felbevochten stad Koepjansk in de provincie Charkiv.

Het is een strategisch cruciale plek. Verder oostwaarts liggen Oekraïense mortiereenheden, droneteams en infanterie. Ze opereren nauw samen en dekken elkaar waar nodig. Hun opdracht is helder: verhinderen dat Russische verkenners en infiltranten per boot de rivier oversteken en een bruggenhoofd vestigen van waaruit ze kunnen oprukken richting Koepjansk.

Langs de hele frontlinie staan Oekraïense eenheden onder druk. Rusland dringt overal aan, en de contouren van een grootschalig zomeroffensief worden met de dag scherper. Bij Soemy, aan de Russische grens, rukken Russische troepen op. In Donetsk liggen verschillende sleutelposities onder vuur.

Zelfs in de provincie Dnipro voeren Russische eenheden nu speldenprikken uit, waardoor de zuidelijke Donbas steeds verder wordt ingesloten. En hier, bij Koepjansk – een belangrijk knooppunt dat in de herfst van 2022 na maandenlange bezetting werd bevrijd – is de dreiging al maanden tastbaar.

Bij aankomst is er geen tijd te verliezen. Russische FPV-drones — en sinds kort modellen die via glasvezelkabels worden aangestuurd — cirkelen boven onze hoofden. We kruipen meteen naar de ondergrondse bunker, diep ingegraven en verstevigd met boomstammen en lagen aarde.

De ruimte meet ongeveer 3 bij 7 meter, maar voelt krap door het aantal mannen. Een team van 8 verblijft hier dag en nacht, klaar om hun artillerie te bedienen.

Youri, een charismatische veertiger, is de batterijcommandant. Hij heet ons welkom en stelt de ploeg voor.

"Zes mensen zijn nodig om het wapen te bedienen: een Brits AS-90-artilleriestuk", zegt hij. "Yakiv is onze ogen. Terwijl wij buiten werken, houdt hij de lucht in de gaten, jachtgeweer in de hand, om inkomende drones neer te halen. Sergeï is onze medic." Acht mensen dus, die in principe om de 10 dagen worden afgelost.

“Vandaag is onze 10e dag. Normaal zouden we roteren, maar door een tekort aan manschappen moeten we blijven. Hoelang? Geen idee.”

Dat laat zich voelen. Na 10 dagen in het bos, met dagtemperaturen boven de 30 graden, zijn hun handen en voeten zwart van het stof. Hun kleren zijn vuil, doorweekt van zweet en aarde. Ook de voorraden zijn op.

De mannen storten zich op de koffie, koekjes en proteïnerepen die we meebrachten uit de beschaafde wereld.

"Vannacht worden we bevoorraad", zegt Youri. "Meer munitie: 155 mm granaten. En hopelijk ook voedsel en water."

Het is laat. De mannen kruipen één voor één in hun bed: een paar houten planken, aan elkaar vastgetimmerd. Ze scrollen op hun telefoons, opgeladen via een generator en verbonden met het netwerk dankzij Starlink. Het is 22 uur wanneer de commandant scherp uithaalt: "Lichten uit. Ik wil niets meer horen", snauwt hij. "Het wordt weer een korte, zware nacht. Elke minuut slaap telt."

Nog voor de slaap goed en wel inzet, gaat Youri's telefoon af. De vrachtwagen met munitie en proviand is aangekomen. Alles moet uitgeladen worden. Een delicate operatie: het team wordt langer dan gewenst blootgesteld aan vijandelijke drones. Maar het moet gebeuren, dus kruipt iedereen uit de bunker, allen in een soort zombie-modus.

De zware artilleriegranaten – 43 kilogram per stuk – worden één voor één gelost. Daarna volgen de jerrycans met water en het eten. Zodra alles binnen is, verdwijnt de vrachtwagen weer, diep het bos in.

Wanneer de hectiek voorbij is, probeert iedereen opnieuw wat slaap te vatten. Dat lukt, tot 5 uur ’s ochtends, wanneer een eerste oproep binnenkomt vanuit het commandocentrum van de brigade. "Russische infiltranten gespot", klinkt het. Coördinaten volgen.

Het team schiet meteen in actie. Helmen en kogelvrije vesten gaan aan, en ze reppen zich naar het AS-90-toestel: een pantserhouwitser ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk voor het Britse leger. Het is half ingegraven in de grond en afgedekt met een camouflagenet, als bescherming tegen pottenkijkers en drones.

Yakiv neemt plaats op de uitkijk, jachtgeweer in de hand, ogen op de lucht. Hij gebruikt een geweer van eigen makelij: de semi-automatische Safari HG-105M. "Krachtig en effectief", zegt hij.

Vitaly, een gezette man uit Charkiv met een zware hoest, verzorgt de munitie. Hij sleurt de granaten aan op een zelfgemaakte kar, sigaret tussen de lippen. Alles verloopt snel en efficiënt.

Youri roept de coördinaten. De loop van het wapen draait naar de juiste positie. "Klaar? Vuur!", beveelt hij. Een doffe knal weergalmt door het bos.

En zo gaat het verder. Een tweede, derde, vierde schot. "Het wapen hapert steeds vaker", zegt de crew. "Het draait 24 uur per dag, 7 dagen per week. Sinds maart heeft het nauwelijks stilgestaan. We bestellen geregeld nieuwe onderdelen, maar het wordt stilaan tijd voor een grondige onderhoudsbeurt."

Youri ontvangt berichten: de doelen zijn geraakt. De mannen reageren nauwelijks nog; het is routine geworden. "De Russen worden steeds creatiever bij het oversteken van de Oskil-rivier", klinkt het bezorgd. "Ze proberen zelfs met crossmotoren over te steken, die ze op de boten laden", zegt de commandant.

"Zodra ze oversteken, razen ze snel verder en verdwijnen in de dorpen aan de oever. Als er genoeg infanteristen doorbreken, kunnen ze een aanval inzetten. Dat moeten wij koste wat kost voorkomen."

De spanning zakt weer wat. De zon staat hoog en werpt voor het eerst een duidelijk beeld van het uitgestrekte kamp. Munitie wordt zorgvuldig opgeborgen in een aparte bunker om blunders te voorkomen. Aan een boom hangt een vat water. "Voor de afwas en om onszelf een beetje op te frissen", zegt Sergeï, de medic van de ploeg.

Dat het snel fout kan gaan, weet hij maar al te goed. Een maand geleden werd een andere eenheid van dezelfde brigade in ditzelfde bos rechtstreeks getroffen door een Russische Lancet-drone.

Die heeft een bereik van 50 kilometer, haalt snelheden tot 100 kilometer per uur en draagt een explosieve lading van zo’n 5 kilo.

"Die drone verraste ons", zegt Sergeï. "Twee kameraden stierven aan hun verwondingen in mijn armen. Twee anderen raakten zwaar verbrand."

Tijdens rustige momenten houden de jongens zich bezig. Wapens worden schoongemaakt, de bunker wordt opgeruimd. Alles gebeurt onder het waakzame oog van Yakiv en de radiomonitor, die afgaat zodra vijandige bewegingen in de lucht worden gesignaleerd.

Yakiv en Vitaly inventariseren de nachtelijke voedselvoorraad: aardappelen, wat sla - en vooral een verse kip en vis. In de geïmproviseerde veldkeuken gaan ze aan de slag. 

Urenlang pruttelen de aardappelen in een zwartgeblakerde ketel, terwijl de kip beurtelings bruist op het enige fornuis. Met een vlijmscherp militair mes schrapt Yakiv de vis schoon. Zo toveren de twee onverwacht een feestmaal voor de hele ploeg.

Zo verstrijkt de dag, onderbroken door signalen van het commandocentrum. De mannen lopen heen en weer tussen het artilleriekanon, de munitievoorraad en de schuilbunker.

Laat op de avond, net voor het eten wordt opgediend, breekt er plots paniek uit. Het hele team stormt de bunker in - op hun gezichten staat de angst duidelijk te lezen. "FPV in de lucht!", klinkt het in koor. Het is muisstil. Alleen het onheilspellende gezoem van een drone vult de lucht, steeds dichterbij. Iedereen houdt zijn adem in wanneer een oorverdovende explosie de bunker doet daveren.

De drone is net buiten de ingang ontploft. Youri en zijn mannen wachten een paar angstige minuten voor ze voorzichtig naar buiten tasten. "Hij is tegen deze boom geknald", constateert de commandant, terwijl hij de versplinterde stam inspecteert.

De explosie ebt na. De geur van verbrand hout hangt in de lucht. Binnen is het opnieuw stil. Aan de houten tafel staat nog altijd het bord met vis en kip.

Oorlog, zeggen de mannen, is wachten, werken en overleven — soms allemaal tegelijk. Het is dag elf van hun rotatie. Nieuws over aflossing is er niet.