De Europese Commissie stelt straks de wetteksten voor die Russisch gas, Russische olie én nucleaire brandstof moeten bannen uit de EU vanaf eind 2027. Niet als nieuwe sanctie, wel als een nieuwe Europese wet. Die kunnen bedrijven dan inzetten als overmacht om onder lopende contracten uit te komen. En niet onbelangrijk: door met nieuwe wetgeving te komen, moeten niet alle 27 landen akkoord gaan.
Hoe Europa Russisch gas en olie wil bannen zonder op veto’s van bepaalde lidstaten te botsen
Sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 bouwt de Europese Unie haar energieafhankelijkheid van Rusland verder af. Het jongste voorstel dat de Commissie een maand geleden aankondigde, moet een einde maken aan de invoer van gas, olie en nucleaire grondstoffen uit Rusland. Geen makkelijke opdracht en dus wordt ze gespreid over 2 jaar.
Er wordt al een tijd in spanning uitgekeken naar de wetteksten die straks voorgesteld worden, ook in België. Minister van Energie Mathieu Bihet (MR) wil de impact ervan grondig bestuderen. Met de gasleveringen van heel wat Russische bedrijven zijn immers heel veel en complexe contracten gemoeid, vaak over tientallen jaren gespreid. Daar kun je niet zomaar komaf mee maken, klinkt het.
Nieuwe wet als overmacht
Bedrijven zullen de nieuwe wet als overmacht kunnen inroepen en zo juridisch sluitend onder lopende contracten uit komen, stelt de Commissie. Door met nieuwe wetgeving te komen, omzeilt ze meteen ook een andere mogelijke hindernis: dat alle landen moeten instemmen alvorens het verbod van kracht kan gaan.
Want het gaat niet om een sanctie tegen Rusland. Er zijn intussen 17 sanctiepakketten eensgezind goedgekeurd. Maar dat ging niet altijd zonder slag of stoot. Steevast dreigde Hongarije - en intussen al even vaak Slovakije - met hun vetorecht om andere dossiers open te breken of toegevingen te krijgen.
Dubbele meerderheid volstaat
Door voor dit nieuwe verbod handelswetgeving te gebruiken, volstaat de zogenoemde dubbele meerderheid. Die houdt in dat een meerderheid van de landen (15 op 27), die samen 65 procent van de bevolking vertegenwoordigen, groen licht moet geven. Dat wordt niet noodzakelijk gemakkelijk, zei een Europese diplomaat. “Maar er is voldoende steun voor het voorstel van de Commissie, al zullen er nog stevige discussies volgen.”
De eerste, aftastende gesprekken waren er gisteren al onder Europese energieministers maar het hele proces kan pas echt van start gaan als de Commissie straks de wetsvoorstellen effectief op tafel legt. Polen, dat momenteel tijdelijk voorzitter is van de EU, wil er meteen mee aan de slag. Maar zeker is nu al dat de Denen die op 1 juli de fakkel overnemen, de onderhandelingen verder in goede banen zullen moeten leiden.
Wat met bevoorrading en prijs?
Onze federale minister van Energie, Mathieu Bihet “staat voor 100 procent achter de plannen van de Commissie” al is het geen geheim dat er ook in ons land grote bezorgdheid is over de impact van het toekomstige verbod op de haven van Zeebrugge. Dat is de tweede grootste Europese doorvoerhaven van LNG.
De langlopende contracten die Fluxys afsloot met Russische gasleveranciers moeten op een juridisch sluitende manier kunnen worden stopgezet, klinkt het. En uiteraard mag de bevoorrading nooit in het gedrang komen en mogen de prijzen niet te hard gaan schommelen.
Commissaris voor Energie Dan Jorgensen benadrukte dat de nieuwe regels tegemoet zullen komen aan de "terechte bezorgdheden" van heel wat lidstaten. “We zullen zo te werk gaan dat geen enkel land met bevoorradingsproblemen te kampen krijgt. En we willen de prijzen zo laag mogelijk houden.”
De overmacht of "force majeure" die de Commissie voor ogen heeft, is solide, zei Jorgensen. Toch blijven heel wat landen bezorgd over mogelijke schadevergoedingen die hun bedrijven boven het hoofd hangen.
Sommigen kijken ook naar Europa om met compensaties te komen, maar die zijn niet aan de orde, klinkt het stellig bij Jorgensen. "Dit wordt een verbod, er dreigen geen juridische problemen voor bedrijven."
Weg van Russische energie
Bedrijven zullen gedetailleerde informatie over hun contracten moeten vrijgeven, op welke manier is nog niet duidelijk. En landen die nog altijd erg afhankelijk zijn van Russisch gas, zullen met een plan moeten aantonen naar welke nieuwe energieleveranciers ze zich richten.
Dat laatste vindt de Franse minister van Energie alvast een goed idee. Frankrijk staat nog altijd in de top 5 van Europese landen die het meeste gas uit Rusland halen. Hongarije, na Italië de grootste importeur, heeft grote bezwaren en zou de Commissie zelfs gevraagd hebben om het voorstel weer van tafel te halen.
De Hongaarse minister van Energie verwees naar de oorlog tussen Israël en Iran, die de energiemarkten onder druk zet. En Slovakije waarschuwt al langer voor mogelijke bevoorradingsproblemen zonder aanvoer uit Rusland. “Dat staat los van hoe we naar de Russische president kijken”, klinkt het.
Maar de nieuwe wet tegenhouden, zal dus niet kunnen. Van zodra die in gaat, mogen bedrijven geen nieuwe contracten voor Russisch gas meer afsluiten. Bestaande korte termijncontracten voor pijplijngas en LNG uit Rusland moeten stopgezet worden tegen eind volgend jaar. Voor langetermijncontracten is er een langere periode voorzien, tot 31 december 2027.
Zo wil de EU verder komaf maken met de chantage van Rusland, zegt Commissaris Jorgensen. “Lidstaten zullen niet langer gechanteerd worden en we stoppen met het spijzen van Poetins oorlogskas.”
Iedereen achter 18e sanctiepakket?
Op veel kortere termijn moet ook een 18e sanctiepakket daar werk van maken. Momenteel wordt er nog onderhandeld over de nieuwe strafmaatregelen die de Commissie vorige week naar voren schoof.
Nog meer schepen van de schaduwvloot (die Russische olie onder een andere vlag vervoeren) komen op de zwarte lijst terecht, Russische banken krijgen een transactieverbod en er wordt gewerkt aan een lager prijsplafond voor olie uit Rusland.
Dat heeft volgens de Commissie vooral impact als opnieuw alle landen van de G7 dat plafond invoeren. Commissievoorzitter von der Leyen hoopt daar op de G7-top in Canada een akkoord over te bereiken
Binnen de EU dreigen opnieuw Hongarije en Slovakije te gaan dwarsliggen om dat nieuwe sanctiepakket goed te keuren. Diplomaten zeggen dat zij in een deal voor het einde van de maand blijven geloven. “Beide landen zijn binnenskamers meestal niet zo uitgesproken tegen wat op tafel ligt als voor de camera's.”
