"Geen strategie en geen vat meer op Israël": waarom VS zo dubbelzinnig communiceert over conflict tussen Israël en Iran

Dubbelzinnig. Dat is wel het minste wat je kan zeggen over de communicatie van Amerikaans president Donald Trump over wat Israël de laatste dagen ontketend heeft in het Midden-Oosten. 

Zijn reactie vrijdag? "Ik gaf Iran twee maanden geleden een ultimatum van 60 dagen om een deal te maken. Ze hadden het moeten doen. Nu is het dag 61."

Zijn reactie vandaag? "De Verenigde Staten hadden niks te maken met de aanval op Iran, afgelopen nacht. Als we op een manier aangevallen worden door Iran, zal de volledige kracht en macht van de Amerikaanse strijdkrachten op jullie neerdalen op een ongeziene manier. Hoe dan ook kunnen we gemakkelijk een deal maken tussen Iran en Israël en dit bloedige conflict beëindigen."

Nog iets later schrijft hij: "Israël en Iran zouden een deal moeten sluiten en zullen een deal sluiten. (...) We zullen binnenkort vrede hebben tussen Israël en Iran. Er vinden veel gesprekken en vergaderingen plaats. Ik doe veel en krijg nooit ergens eer voor, maar dat is oké. De mensen begrijpen het wel. Maak het Midden-Oosten opnieuw groot."

Wat moeten we er nu van denken? Wat wist Trump wel of niet? Is hij wel of niet betrokken? En hoe positioneert hij zich in het conflict?

Laat er geen misverstanden over bestaan: de Verenigde Staten wisten wat Israël van plan was. "Daar bestaat geen twijfel over", zegt VS-kenner Bert De Vroey. "In de loop van de week wisten ze dat Israël ging doorzetten. Ze hebben hun diplomatiek personeel bijvoorbeeld teruggetrokken. Het is wel nog altijd de vraag hoe hard ze geprobeerd hebben om Israël te overtuigen om het niet te doen."

"Maar, zoals je vaker bij Trump ziet, communiceert hij heel dubbel. Vrijdag liet hij uitschijnen alsof hij er toch een stuk mee te maken had of alsof het zeker in zijn planning paste. Vandaag (gisterenavond in Amerikaanse tijd) zegt hij dan weer dat hij niks te maken had met de aanvallen van vannacht. Het is allemaal niet zo duidelijk."

Voor die onduidelijkheid zijn er volgens De Vroey drie grote redenen. 

Eigenlijk is het simpel: Trump wil vermijden dat de Amerikaanse troepen echt betrokken raken bij de oorlog. En hij is al zeker niet geneigd om daar veel Amerikaanse slachtoffers voor te maken.

Hij wil immers geen conflict, maar een deal. Daar stonden ze volgens sommige interpretaties zelfs niet zo gek ver vandaan. "Steve Witkoff (de speciale gezant voor het Midden-Oosten) is daar gaan onderhandelen, ging normaal vandaag terug onderhandelen. En oké, het liep op het einde niet meer helemaal goed omdat Iran vasthield aan het recht om uranium te verrijken en de Amerikanen dat wilden vermijden. Of het dus gelukt zou zijn, is absoluut niet zeker. Maar Trump had liever een deal gehad dan een oorlog."

"Daarom probeert hij nu nog, haast wanhopig en improviserend, te hinten op een deal met Iran. Dat zou dan een pluim zijn die hij op zijn hoed kan steken. Maar het is moeilijk om voor te stellen dat Iran in de huidige omstandigheden nog naar de onderhandelingstafel zal gaan."

"Je kan je afvragen of de Amerikanen nog enige vat hebben op Israël", stelt De Vroey. "De voorbije weken was de relatie tussen president Trump en premier Netanyahu echt wel veel slechter."

Hij blikt daarvoor even terug naar de ontmoeting tussen de twee in het Witte Huis enkele weken geleden. "Je zag aan de lichaamstaal dat dat geen hartelijke relatie was. Er waren op verschillende punten meningsverschillen, maar Netanyahu zou Trump vooral expliciet hebben voorgesteld om Iran aan te vallen en Trump heeft dat tegengehouden. Dat antwoord had Netanyahu niet verwacht."

Toch zette Netanyahu zijn plan door. "Ik denk echt dat Israël op dit moment ziet dat het kan. Het bewijst dat het de supermacht van het Midden-Oosten is. Het wil Iran, die andere concurrerende potentiële supermacht, uitschakelen of zoveel mogelijk verzwakken."

Dat gebeurde volgens een uitgekiend plan. "Israël heeft eerst Hamas uitgeschakeld, vervolgens Hezbollah in Libanon met bombardementen en de grote bieperaanval, daarna de pro-Iraanse milities in Syrië. Ze kunnen nu militair gewoon doorgaan en dat doen ze ook. Ze hebben vorig jaar twee keer gemerkt dat Iran niet zo heel veel kan, dus ze zien hun kans schoon. Op militair vlak is er tegenover Israël geen enkel tegenwicht meer in het Midden-Oosten. Het is het sterkste leger daar, en het bewijst dat ook. De geheime dienst doet ook onvoorstelbare dingen. Die voor alle duidelijkheid niet correct zijn, de hele aanval is volgens experten tegen het internationaal recht."

"Ze weten ook dat Amerika hoe dan ook moeilijk afstand kan nemen van Israël op het moment dat Israël in een oorlog verwikkeld is. Als Israël dodelijke tegenaanvallen te verduren krijgt, en dat zien we nu al, is het moeilijk voor Amerika om kritiek te geven."

"Ik denk dat Trump en zijn regering echt niet wilde dat Israël het ging doen, ook al spint hij dingen over een ultimatum of laat hij uitschijnen dat hij akkoord is dat de druk op Iran opgevoerd wordt. Dat is allemaal om te verbloemen dat hij er geen vat op heeft."

In eigen land moet Trump ook wikken en wegen wat hij wel of niet doet in dit conflict. "Politiek ligt het moeilijk,. Er is enerzijds de echte MAGA-vleugel (Make America Great Again) die niet wil dat hij oorlog voert in het buitenland. Anderzijds is er ook een grote achterban, bijvoorbeeld vanuit de Evangelische Kerken en de Joodse lobby, die wil dat Amerika Israël onvoorwaardelijk blijft steunen."

"Tussen die twee vleugels zit hij gewrongen. Hij zoekt daar zijn weg."

Voor Trump lijkt de rode lijn nu een aanval op Amerikaanse infrastructuur. "Als een Amerikaanse basis wordt aangevallen door Iran, zal Amerika wel actief moeten terugslaan. Dan zal de reactie ook wel sterk zijn", denkt De Vroey. "Hoe ver ze zullen gaan, is nog maar de vraag. Ook belangrijk is hoe de Golfstaten zich zullen opstellen in hun reactie op dit conflict."

Vraag is of Iran zich zal wagen aan een aanval op Amerikaanse basissen. "Daar durf ik niet veel over te zeggen. Ik neem aan dat de discussie in Iran zal gevoerd worden tussen de hardliners en de meer diplomatische figuren."

De Vroey besluit: "Je kan moeilijk anders dan vaststellen dat Washington zijn greep op het hele Midden-Oosten verloren heeft. Trump heeft gisteren de macht van het Amerikaanse leger willen uitstallen. Maar dat staat in schril contrast met de Amerikaanse macht in de wereld en in het Midden-Oosten in het bijzonder momenteel. Die is heel klein."

"Als ze willen, zijn ze nog altijd de grootste militaire supermacht, maar ze hebben geen strategie meer, ze hebben geen stappenplan. Ze hebben eigenlijk ook geen goed apparaat meer voor een buitenlands beleid, want dat is sterk verzwakt en afgebouwd. Ze hebben geen Nationale Veiligheidsadviseur meer naast de minister van Buitenlandse Zaken. Marco Rubio combineert die twee functies nu, maar dat kan eigenlijk niet. Rubio is ook zwak, we zien voorlopig geen enkel initiatief van hem om naar Israël te gaan. Als ze echt vrede willen, dan zou Rubio of een andere gezant moeten vertrekken en dat gebeurt niet."

Die passiviteit zijn we niet gewoon van Amerika, merkt De Vroey op. "Het is een soort machteloosheid. Ondanks al het geroep en getoeter heeft hij geen strategie, geen stappenplan en geen vat meer op Israël."