Eddy Merckx wordt 80: hoe 5 gemeenten in Vlaams-Brabant en Brussel van hem de ultieme wielerkampioen maakten 

"Hier viel eigenlijk niet veel te beleven, maar toen Eddy op bezoek kwam, was er altijd leven in de brouwerij. Ik keek echt op naar hem. Als er iets gebeurde, was het altijd dankzij Eddy."

Aan het woord is neef Jef Pittomvils, 4 jaar jonger dan Eddy. Jef denkt met blinkende ogen terug aan hun jeugd in Meensel-Kiezegem, een dorpje in Tielt-Winge, in het Hageland.

Eddy is 1 jaar oud wanneer zijn ouders naar Sint-Pieters-Woluwe verhuizen, om daar een kruidenierswinkel te openen, maar hij laat als kind geen kans onbenut om bij zijn familie op bezoek te komen en te ravotten op het platteland.

"We haalden samen veel streken uit. Toen we verstoppertje speelden, konden we Eddy nergens vinden. Hij was in een soort van waterput gekropen, en daar hing hij dan, met zijn voeten in de emmer. Daar konden zijn ouders niet mee lachen", lacht Jef.

Eddy zal zijn hele leven een familieman zijn en blijven. In Meensel-Kiezegem vindt hij niet alleen zijn familie terug, maar ook de vrijheid die in Sint-Pieters-Woluwe, een chic stukje Brussel, minder voor het rapen ligt.

"Eddy zat als kind boordevol energie. Een ADHD-kind, zou je nu zeggen. Hij haalde kattenkwaad uit en kwam vaak te laat thuis", zegt journalist en Merckx-kenner Johny Vansevenant daarover.

"Hij hield daar regelmatig een paar klappen van zijn vader aan over. Eddy vertelde me dat hij als kind soms zo opgewonden was, dat hij er bijna een crisis van kreeg. Dan pakte zijn vader hem vast en stak hij zijn hoofd onder de kraan, en dan was hij weer op zijn effen. Eddy vond het eigenlijk altijd terecht dat zijn vader hem ervan langs gaf", vertelt Johny.

In Meensel-Kiezegem kan de kleine Merckx zich volop uitleven. Zowat elke schoolvakantie is hij er op bezoek, en ook in de weekends is hij er vaak te vinden.

"Zijn moeder was naar zee geweest en had voor hem een matrozenpakje meegebracht. In dat mooie, nieuwe pakje was hij op een boerderij iets verderop op een varken gesprongen. Dat was zogezegd zijn paard waarop hij kon rijden, tot dat varken bruusk stopte en Eddy in de modder lag. Hij had dat pakje nog maar 10 minuten aan, en het was al gedoopt", lacht Jef.

Bij de jonge Merckx begint op dat moment ook de interesse voor het wielrennen toe te nemen. "Hij stelde aan onze pa allerlei vragen, bijvoorbeeld over hoe die renners plasten terwijl ze op de fiets zaten en over wat die op hun benen smeerden. Onze pa had hem dan wijsgemaakt dat kiekenstront het beste middeltje was, dat heeft hij toen ook eens geprobeerd", haalt Jef herinnering na herinnering op.

Eddy rijdt rondjes op en rond het Goudvinkenplein in Sint-Pieters-Woluwe, in de hellende straatjes dicht bij het Woluwepark. Daar gooit hij zich naar beneden met zijn fiets en houdt hij wedstrijdjes met zijn leeftijdsgenoten. Eddy houdt er bij de buurtbewoners de bijnaam 'Tour de France' aan over.

Maar een carrière als wielrenner opbouwen, is in het Sint-Pieters-Woluwe van de jaren 50 en 60 geen vanzelfsprekendheid. "Zijn moeder was overbezorgd en wilde absoluut niet dat Eddy wielrenner zou worden. Ze vond haar zoon veel te zachtaardig om te kunnen aarden in dat harde koersmilieu", zegt Johny.

"Sint-Pieters-Woluwe was in die tijd ook een residentiële gemeente, bijna helemaal Franstalig, met allemaal gegoede inwoners. Het wielrennen was toen nog een echte volkssport, een sport van de arbeiders, en daar werd wat op neergekeken in Sint-Pieters-Woluwe. Daar speelde men eerder hockey of tennis."

Uiteindelijk, na lang aandringen, plooit zijn moeder dan toch voor de droom van haar zoon. "Eddy heeft daarover een soort van moreel contract gesloten met zijn ouders, en dan vooral met zijn moeder. Nadat hij eindelijk hun toezegging had gekregen, zou hij er alles voor doen en had hij niet het recht om te falen. Dat is ook een deel van de verklaring waarom hij zo groot is geworden", zegt Johny.

Eddy sluit zich aan bij Evere Kerkhoek Sportief, een opkomende wielerclub in de buurt van Brussel waar ook zijn goede vriend Guillaume Michiels rijdt, die later zijn verzorger zal worden.

Vilvoorde is in 1965 het decor van de 1e profzege van Merckx. Bij zijn 5e profwedstrijd is het prijs en wint hij de Grote Prijs Stad Vilvoorde, een boost in de aanloop naar het Belgisch Kampioenschap een paar maanden later, ook in Vilvoorde. Dat zou evenwel anders uitdraaien.

"Eddy was bij Solo-Superia terechtgekomen, de ploeg van de grote Rik Van Looy. Merckx hoopte dat Van Looy zijn leermeester wou worden, maar die beschouwde Merckx als een concurrent en een bedreiging voor zijn palmares. Tijdens dat BK in 1965 gaf Van Looy hem geen goede raad, waardoor Merckx 2e werd", zegt Johny. Dat smaakt zo wrang bij Merckx dat hij de ploeg al na 1 jaar verlaat.

Kort daarvoor leert Eddy in Anderlecht Claudine kennen, de dochter van oud-renner en bondscoach Lucien Acou. "Merckx was een veelbelovend amateur en om geselecteerd te worden voor de kampioenschappen, moest hij langsgaan bij bondscoach Lucien Acou, die een café had aan het slachthuis in Anderlecht. Daar waren 2 meisjes, Claudine en Martine."

Het duurt even voor Eddy en Claudine bevriend geraken. "Eddy deed zijn legerdienst in het Klein Kasteeltje in Brussel, en daar kreeg hij een brief van Claudine. Daarna hebben ze afgesproken in een café in de buurt, en van het één kwam het ander", vertelt Johny over die ontluikende liefde.

Wanneer Eddy en Claudine in 1967 willen trouwen, vraagt de familie Merckx zich af of het wel het goede moment is voor een huwelijk. "Merckx werd in 1967 wereldkampioen in Heerlen. Begin december van dat jaar wilde hij trouwen met Claudine, maar zijn ouders vroegen hem om nog een beetje te wachten, en zich te concentreren op zijn carrière. Maar Claudine zei: het is nu of nooit."

"Het huwelijk is dan toch doorgegaan, en Claudine heeft getoond wat voor schitterende rennersvrouw zij was. Ze nam de praktische zorgen van Eddy weg en schermde hem ook af van de nieuwsgierige buitenwereld. Toen ze in Tervuren woonden, kwamen er mensen in de tuin om door het raam naar binnen te kijken. Claudine moest die mensen dan wegjagen, zodat Eddy thuis tot rust kon komen", besluit Johny over de belangrijke rol van Claudine in het leven van Eddy.

Op 18 mei 1978 kondigt Eddy, die dan al een paar jaar met rugproblemen kampt, het einde van zijn wielerloopbaan aan. Het is het meest dramatische moment in het leven van Merckx, nu zijn kinderdroom onherroepelijk voorbij is.

Een jaar eerder al zet ook Paul Van Himst een punt achter zijn carrière. De Anderlechtlegende heeft er dan nog een seizoen bij Eendracht Aalst opzitten. Van Himst en Merckx kennen elkaar al langer, maar worden pas na hun carrières goede vrienden, de beste vrienden zelfs.

"Ik ben nog koffie gaan verkopen aan zijn ouders, in hun winkel in Sint-Pieters-Woluwe. Ik kende Eddy dus al langer, en ik wist dat hij graag voetbalde. Hij kon het ook goed", vertelt Van Himst. "Ik speelde bij de veteranen van Anderlecht met onder anderen Jean Plaskie, Georges Heylens en Jean Cornelis. Eddy wilde ook graag meedoen, maar wilde zich niet opdringen. Maar hij is toch eens meegegaan, en zo is hij ook begonnen bij de veteranen van Anderlecht."

Een paar jaar later wordt Van Himst trainer van Anderlecht. Voorzitter Constant Vanden Stock nodigt Eddy uit om mee te gaan op de Europese verplaatsingen. "Zo moesten we eens in Finland gaan spelen. Het was daar de gewoonte om samen in de sauna te gaan zitten. Boem, alles uit en die cabine in, en daarna in het water springen! En daarna zaten Eddy en Vanden Stock samen in een sauna", lacht Paul.

De 2 boezemvrienden gaan nog altijd samen naar het Astridpark, naar de thuiswedstrijden van Anderlecht. "We gaan op tijd en drinken eerst nog een glaasje. Eddy niet, die drinkt al lang niet meer, maar dan drink ik een coupeke in zijn plaats", zegt Paul met een knipoog.

Al meer dan de helft van zijn leven wonen Eddy en Claudine in Sint-Brixius-Rode. Onder de kerktoren van het dorpje in Meise hebben ze een rustige thuis gevonden. Eddy richt er begin de jaren 80 ook zijn fietsenbedrijf op, hij is er ereburger en sinds 2015 staat er ook een standbeeld van de bekendste Meisenaar voor het administratief centrum van de gemeente.

"Onlangs kwamen we nog eens samen aan het monument in Meensel-Kiezegem, en iemand vroeg aan Eddy waarmee we hem plezier konden doen voor zijn verjaardag. 'Mij met rust laten', zei hij. Dat doen we dan ook, hij heeft al genoeg aan zijn hoofd. Hij vraagt wel of er wat volk rijdt op de Eddy Merckx-fietsroute die we hebben uitgetekend, en of de mensen eens stoppen aan het monument. Maar in het weekend is het hier bijna een bedevaartsoord geworden! Dat doet hem plezier", zegt Jef.

"Ik ben Merckxist tot in de kist, ik kan dat niet wegsteken. Eddy is altijd een gewone man gebleven, met een groot hart. Ik ben van Kiezegem en ik zal altijd van Kiezegem blijven, zegt hij altijd."