"Als we echt werk willen maken van de Blue Deal, volstaan de huidige middelen niet": Minaraad kritisch in adviesrapport

De kurkdroge maanden maart en april hebben het nog eens aangetoond: Vlaanderen blijft kwetsbaar voor droogte. Of voor wateroverlast, zoals we onder meer eind 2023 zagen in de Westhoek.

En ook de waterkwaliteit blijft intussen een uitdaging. De nieuwe Vlaamse regering werkt aan een nieuwe Blue Deal, die de komende week wordt gefinaliseerd. Maar is de voorlopige Vlaamse beleidsnota wel voldoende? Daar is nu een nieuw adviesrapport over. 

Het rapport vat de input samen van vertegenwoordigers van onder meer landbouworganisaties, milieuverenigingen, werkgevers, vakbonden en lokale besturen. "Het gaat concreet om onder meer de Boerenbond, Voka, Natuurpunt, de VVSG, Ferm enzovoort. Zij overleggen samen en proberen dan om in consensus tot een compromis voor advies te komen", zegt Wim Van Gils, adviseur Waterbeleid bij de Minaraad aan VRT NWS. 

Ondanks de verschillende belangen, is het besef bij iedereen groot dat er goed zal moeten worden samengewerkt om de waterproblemen in Vlaanderen de baas te blijven.

"Een van de rode draden is dat we erop aandringen om zowel budgettair als in de praktische organisatie los te komen van de zogenoemde kokers van de verschillende beleidsdomeinen", zegt Van Gils. Het zal nodig zijn om een goede waterkwaliteit na te streven en om Vlaanderen te wapenen tegen droogte of overstromingen. 

"Het probleem van te veel, te weinig of te vuil water zal niet enkel door de minister van Omgeving opgelost kunnen worden. Ook de ministers van bijvoorbeeld Openbare Werken, Industrie, Innovatie en de departementen Landbouw en Natuur (die nu samen bij Omgeving zitten, red.) zijn aan zet. We denken dat er nog veel te winnen valt bij een betere samenwerking over de beleidsdomeinen heen." 

De ontwerpnota over de Blue Deal laat daar nog mogelijkheden liggen of is nog te vaag over die samenwerking, vindt de Minaraad. "We kunnen nog concretere stappen vooruitzetten, bijvoorbeeld ook in helderheid over welke budgetten we gaan inzetten. Op die manier zou het sneller vooruit kunnen gaan." 

Voor een verdere verbetering van de waterkwaliteit zijn duidelijke(r) doelstellingen nodig en een sterk proces om die te realiseren. "We moeten daar ook tot garanties komen: engagementen zijn niet voldoende", zegt Van Gils. "Er is opvolging nodig, en er moet kunnen worden bijgestuurd indien nodig."  

Het rapport verwijst concreet naar de waterkwaliteit in Vlaanderen. "Tegen 2027 komen er concretere doelen aan. Dat moet een sterk proces worden, met garanties. Als er extra geld komt voor rioleringen en waterzuiveringsstations, dan moeten we daar concrete doelen aan koppelen."   

Het rapport hamert op het principe "water efficiency first". Zowel industrie, landbouw als huishoudens gaan zuiniger moeten omspringen met water, en hergebruik van water zou veel sterker gestimuleerd moeten worden. "Elke druppel telt daarbij", zegt Van Gils.

Op dit moment staat daar al een passage over in, maar Van Gils waarschuwt dat de schaarse middelen in de juiste volgorde moeten worden ingezet: eerst zo zuinig mogelijk omgaan met water, en dan pas gaan kijken naar waterhergebruik en pas in laatste instantie het aanboren van nieuwe bronnen en het verhogen van de beschikbaarheid. 

Geen verrassing: het middenveld vindt de huidige middelen voor de Blue Deal te klein. Het budget is bijna de helft lager dan tijdens de vorige legislatuur, onder meer omdat Europees geld is weggevallen. De Vlaamse regering heeft beslist om dat zelf niet bij te passen, ondanks het blijvende gevaar van lange, droge periodes of intense regenval, in de hand gewerkt door de klimaatverstoring. 

Het rapport noemt geen bedrag, maar Van Gils is heel duidelijk over het budget dat op dit moment voorzien is: "Als we echt werk willen maken van de Blue Deal en de wateruitdagingen in Vlaanderen, dan gaan de huidige middelen niet volstaan, daar moeten we eerlijk in zijn. Zonder voldoende financiering gaan de ambities dode letter blijven."

"We zien dat de ontwerpbudgetten voor de komende jaren heel krap zijn, terwijl we denken dat de nood aan investeringen erg hoog is. Vooral ook omdat de kosten van niets doen uiteindelijk hoger zullen liggen dan de kosten van gerichte actie ondernemen."

De komende weken zal het kabinet van Vlaams Minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) het rapport gebruiken om de (algemenere) ontwerptekst bij te sturen en naar zijn hand te zetten in een meer definitieve beleidsnota.

"Dat gaan we nog voor het zomerreces doen", zegt woordvoerder Tom Demeyer. "We gaan daarbij zeker rekening houden met die adviezen." Een verhoging van het budget wordt daarbij niet per se uitgesloten. "We nemen de bezorgdheden mee", klinkt het. 

Groen-fractieleidster Mieke Schauvliege van de oppositie is scherp voor wat momenteel - tot nader order - voorzien is. Ze noemt de beperkte budgetten compleet amateurisme van de Vlaamse regering.

"Er is ongeveer 500 miljoen euro per jaar nodig om Vlaanderen te beschermen tegen droogte en overstromingen. De Vlaamse regering voorziet maar 285 miljoen euro verspreid over 5 jaar. Dat is maar maar ongeveer 57 miljoen per jaar. Ik hoef er geen tekening bij te maken dat dat véél te weinig is." 

Schauvliege vindt dat de Vlaamse regering "gigantische risico's neemt door ze met de pet te gooien naar waterveiligheid en droogtebestrijding."