Sam Altman, de "messias van AI": hoe de baas van OpenAI technologie als goddelijke missie ziet

"We moeten hem als een Messiasfiguur zien", zegt  Peter Thiel, een vriend van Sam Altman en een in technologiekringen erg bekende ondernemer over de grote baas van OpenAI. "Zijn geloof schuilt achter iets waarmee velen van ons elke dag mee werken: ChatGPT. Het is de snelst groeiende en meest gebruikte tool in de geschiedenis van het internet. De religie heet: AI."

Alles begint wanneer Sam Altman het boek Superintelligentie leest van de Zweedse filosoof Nick Bostrom, in 2014. Bostrom beschrijft daarin zijn 'paperclip-experiment': een superintelligente AI krijgt de opdracht om zoveel mogelijk paperclips te maken. Uiteindelijk, om zijn doel te bereiken, beslist de AI alle mensen uit te roeien. Want die nemen te veel grondstoffen weg.

Voor Altman was dit geen abstract gedachte-experiment, maar een waarschuwing die hem deed beseffen dat artificiële intelligentie alles kan veranderen. Dat inzicht leidde in 2015 tot de oprichting van OpenAI, samen met onder meer ondernemer Elon Musk. OpenAI was eerst een organisatie die geen winst wilde maken, maar eerder AI veilig en transparant wilde ontwikkelen voor de hele mensheid. Toen toch.

Sam Altman, nu 40, groeide op in St. Louis, in de Amerikaanse staat Missouri. Zijn moeder was arts en zijn vader pionierde in betaalbare sociale huisvesting. Al toen hij 8 was, raakte Altman, zoals veel ondernemers in de Amerikaanse technologie-industrie, gefascineerd door computers.

Op zijn 20e lanceert hij Loopt, een app die toont wie van je vrienden in de buurt is. Het is dan 2005. Facebook begint in die periode in de VS wat bekender te worden, maar het was nog vóór het tijdperk van de smartphone, die pas in 2007 zou opduiken. Loopt kon nooit uitgroeien tot een app die groot genoeg was om het smartphone-tijdperk te overleven. Het werkt op oude telefoons. Maar Altman vergaarde er bij de verkoop wel een klein fortuin mee en ging aan de slag bij een bedrijf dat startende ondernemingen steunde.

In die omgeving ontstaat uiteindelijk ook OpenAI, samen met Elon Musk dus, maar ook wetenschappers als Ilya Sutskever en Greg Brockman. OpenAI zou dus staan voor een AI ten dienste van 'de mens'.

Maar Altman veranderde. Of liever: de technologie lijkt zijn idealen te hebben ingehaald.

ChatGPT is een chatbot gebouwd op een taalmodel dat samenhangende zinnen en antwoorden produceert. Het is getraind op een gigantische berg data die OpenAI op het internet vond. 'Fair use', zoals wel meerdere bedrijven beweren: fair gebruik van alles wat online is te vinden. Een gigantische inbreuk op het auteursrecht, zeggen critici.

Van het taalmodel dat vandaag werkt achter ChatGPT zijn er meerdere versies. Vandaag zitten we aan GPT-4. Toen de vorige modellen GPT-2 en GPT-3 in de jaren 2020, voor de wereldwijde lancering van ChatGPT, verrassend goed presteerden, ontdekte Altman dat het pad naar superintelligentie simpeler was dan gedacht: meer data plus meer rekenkracht betekent slimmere AI. Maar succes bracht ook problemen. Om echt grote stappen te zetten had OpenAI miljarden nodig.

De transparantie verdween geleidelijk, GPT-4 werd gelanceerd zonder technische details, zoals de vorige versies en wat ooit gedeeld wereldgoed moest zijn, werd commercieel en geheimzinnig.

In november 2023 werd Altman plots ontslagen door het bestuur van OpenAI. De reden? Gebrek aan transparantie. Te veel macht. Te veel controle over een technologie die volgens sommigen door niemand beheerd mag worden. Maar binnen 48 uur kwam een tegenreactie: 700 van de 770 medewerkers dreigden op te stappen. Altman keerde terug, machtiger dan ooit. Het kleine drama wordt omschreven als The Blip. Ontwikkelaar Sutsekever die mee achter het ontslag zat, werkt vandaag niet meer bij OpenAI.

Vandaag is OpenAI samen met Google, Meta en andere bedrijven verwikkeld in een race om als eerste die superintelligentie te bereiken.

De biografie van Keach Hagey, in het Engels De Optimist, vertelt het verhaal van OpenAI aan de hand van Altmans' leven en carrière. Altman werkte mee aan het boek. Intussen verscheen er ook een ander boek over OpenAI, van journaliste Karen Hao: Empire of AI.

Hao onthult de werkelijkheid achter Altmans haast messiaanse verhaal. Wat zich voordoet als een goddelijke missie om de mensheid te redden, blijkt volgens Hao een moderne vorm van kolonialisme te zijn – een "imperium van AI" dat een enorme kostprijs heeft voor mensen en de planeet.

Hao toont ook aan hoe Altmans visie van AI als redder van de wereld botst met de ecologische realiteit. Deze vorm van AI-ontwikkeling veroorzaakt enorme sociale, arbeids- en milieugerelateerde schade. De datacenters die nodig zijn voor het trainen van grote taalmodellen gebruiken de energie van hele steden.

Dat Altman geen gewone zakenman is, is overduidelijk. Zijn haast spirituele visie op AI zie je ook terugkomen in een ander bedrijf dat hij volop aan het uitbouwen is: Worldcoin.

Met Worldcoin wil Altman een digitale munt maken die gekoppeld is aan je identiteit. Daarvoor moet je je oog laten scannen door een glimmende, ronde machine: de Orb.

Het idee achter Worldcoin is simpel: een betrouwbaar systeem maken om te bewijzen dat je echt een mens bent op internet. Waarom? Omdat Altman gelooft dat AI in de toekomst het meeste werk zal overnemen. Dan moeten we ervoor zorgen dat iedereen een deel krijgt van alle rijkdom die AI zal creëren.

Worldcoin zou zowel kunnen bewijzen wie je bent als je een deel van die rijkdom kunnen geven. Maar veel mensen zijn hier niet blij mee. Privacyorganisaties noemen het een "biometrische gevangenis" – vooral omdat het project vooral werd uitgerold in armere landen. Technologie-experts vinden het gevaarlijk om één centraal systeem te hebben dat zowel je identiteit beheert als je geld.

Voor Altman is dit echter noodzakelijk voor een eerlijke AI-toekomst. Het is een risicovolle gok: hij wil de wereld eerlijker maken door technologie, maar op een manier die veel mensen eng vinden.