Krijgt Vandenbroucke boze artsen nog mee in zijn hervorming? "De minister stelt ons voor voldongen feiten"

"Uw nieuwste wetsvoorstellen luiden een fundamentele koerswijziging in die niet alleen haaks staat op de vrijheid van patiënt en arts, maar ook de deur openzet naar een vorm van staatsgeneeskunde die indruist tegen alles waar kwalitatieve zorg voor zou moeten staan"

Zo begint dermatologe Caroline Hermans haar open brief aan minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit). De brief circuleert onder artsen en is ondertussen al meer dan 5.000 keer ondertekend. 

"Ik heb mijn boosheid van mij afgeschreven. Ik voelde zoveel frustratie en onrechtvaardigheid. Het gaat over het inperken van onze vrijheid als arts en hoe de minister ons voor voldongen feiten stelt", legt Hermans uit. 

Sinds de minister vorige week zijn nieuwe zogenoemde kaderwet voorstelde aan de vakbonden, krijgt hij een storm van kritiek te verwerken vanuit het veld. 

Vandenbroucke stelt onder meer een grondige hervorming van de verloning van artsen voor. Hij wil dat meer artsen zich conventioneren. Dat wil zeggen dat ze zich houden aan de tussen de sector en mutualiteiten afgesproken vaste tarieven die ze kunnen vragen aan patiënten. Zo wil Vandenbroucke zorg transparanter maken en betaalbaar houden. 

Veel artsen – vooral specialisten – zijn vandaag niet geconventioneerd. Ze kunnen bedragen vragen bovenop de vaste tarieven, zogenoemde ereloonsupplementen. Die worden niet terugbetaald door de overheid. Vandenbroucke wil die voor het eerst beperken.

Voor ambulante zorg (buiten het ziekenhuis) bedraagt het plafond 25 procent van het tarief. Voor patiënten die in het ziekenhuis worden opgenomen, wordt het plafond op 125 procent van het ereloon gelegd. Die dokters staan een deel van hun ereloonsupplement af om mee de werking van het ziekenhuis te financieren. 

"Bij dermatologen zoals ik ligt dat ereloonsupplement nu gemiddeld op 50 procent", legt Hermans uit. Zij heeft een eigen praktijk.

"Dat percentage is nodig om je beroep met passie uit te voeren. Als je je wil bijscholen of investeren in apparatuur, volstaan vaste tarieven niet. Het plafond ontmoedigt ondernemerschap in de zorg. Dit gaat niet alleen in tegen de vrije beroepsuitoefening, maar leidt tot een uniforme, uitgeholde geneeskunde zonder ruimte voor persoonlijke betrokkenheid of innovatie."

Artsen klagen aan dat de vaste tarieven achterhaald en niet meer representatief zijn voor de kosten. Vandenbroucke werkt ondertussen aan een aanpassing van de tarieven, maar artsen vragen dat die eerst worden aangepast voor er een plafond op de ereloonsupplementen komt. 

De onvrede gaat verder dan het plafond op de ereloonsupplementen. "Er zijn verschillende rode lijnen overschreden", klinkt het bij Belgische Vereniging voor Artsensydicaten (BVAS). "Langs alle kanten krijgen wij klachten binnen, van overal in het land."

Dokters maken zich ook zorgen over de macht die Vandenbroucke zich toe-eigent om RIZIV-nummers, de erkenning van artsen, in te trekken. Al is dat volgens de minister belangrijk om fraude effectief te bestrijden. 

Vandenbroucke wil daarnaast ook af van het systeem waarbij artsen zich gedeeltelijk conventioneren en bepaalde premies zullen alleen nog voor geconventioneerde artsen gelden. De financiering van de vakbonden zal voor een stuk afhangen van hun aantal geconventioneerde artsen. 

De vakbonden vinden dat Vandenbroucke zijn voorstel raakt aan de vrijheid van artsen, die volgens hen fundamenteel is. "Dit is de zoveelste poging om artsen en andere zorgverstrekkers in een keurslijf te duwen dat veel beroepsvreugde en professionele autonomie doodknijpt", schrijft Thomas Gevaert in een opiniestuk in De Tijd. Hij is voorzitter van het artsenverbond Het Kartel.

In hun communicatie spreken bonden over de vrees voor "staatsgeneeskunde". Ze vrezen dat niet de arts of de patiënt, maar alleen de overheid beslist over zorg. "Artsen worden uitvoerders en patiënten nummers. Je krijgt zo een zorgmodel dat innovatief talent verjaagt, gemotiveerde artsen uitput, en patiënten opzadelt met wachttijden, ongelijkheid en standaardzorg", zegt Hermans.

"De voorstellen hebben niets te maken met ‘staatsgeneeskunde’", reageert het kabinet van de minister. In een uitgebreide nota weerleggen ze de "foutieve informatie" die circuleert rond zijn plan. "Het voorstel gaat vooral over het duidelijker maken van verantwoordelijkheden en het vermijden van excessen, oneigenlijk gebruik of overdrijvingen die gelukkig zeldzaam zijn", klinkt het.

Het kabinet benadrukt dat het voorstel dat vorige week op tafel kwam onderdeel is van een veel grotere hervorming van de gezondheidszorg. Daarbij zullen ook de tarieven - de zogenoemde nomenclatuur - en de ziekenhuishervorming herbekeken worden. De hele hervorming, ook het onderdeel waar nu protest tegen is, moet ingaan in 2028.

De frustratie gaat niet enkel over de inhoud, maar ook Vandenbrouckes methode. "Uw onderhandelingstechniek doet sterk denken aan die van een zekere Donald Trump", schrijft dokter Arnout Van Den Kieboom in een column op Medi-sfeer, een nieuwswebsite voor artsen. 

"Net zoals Trump dreigde met 100% invoerheffingen om handelspartners op de knieën te krijgen, dreigt u met het afnemen van RIZIV-nummers en het intrekken van alle premies."

Onder de artsen heerst het gevoel dat Vandenbroucke niet naar hen luistert. Die frustratie sluimert al langer. "Wij willen zeker meewerken aan oplossingen, maar wij willen gehoord worden, er wordt niet naar ons geluisterd. We willen ook dat onze voorstellen mee in overweging genomen worden", klinkt het bij BVAS.

De woede over Vandenbrouckes plan en aanpak zit vooral bij de specialisten. De koepel van huisartsen – waarvan de meesten geconventioneerd zijn - staat veel positiever tegenover de minister en zijn plannen.

"Eigenlijk zie ik veel dingen die goed zijn. Dit is een erkenning voor artsen die zelf dicht bij de mensen zorg leveren", zegt Maaike Van Overloop, de voorzitter van huisartsenkoepel Domus Medica. "Voor geconventioneerde artsen komt er net meer vrijheid dan er vandaag is."

"We moeten als artsen beseffen dat het moeilijke tijden zijn en er dus meer grenzen komen aan de budgetten. We komen eigenlijk uit een periode waarin de boodschap was: hier is het geld, doe ermee wat je wil."

Volgens Van Overloop is er geen gebrek aan overleg. "Sinds februari is er al 4 keer overleg geweest met de koepelorganisaties en bonden. Dat toont dat hij echt wel de dialoog wil voeren."

Dat gevoel hebben veel specialisten en hun vakbonden absoluut niet. Hun actiebereidheid groeit. Hier en daar klinkt zelfs het woord staking, maar daar willen de vakbonden nog niet officieel over spreken.

BVAS laat wel weten dat een enquête leert dat 7 op 10 van hun leden bereid zijn om te staken. De enquête dateert zelfs nog van voor het nieuws over de kaderwet naar buiten kwam. Vanavond zit de directie van BVAS samen om zich te beraden over haar standpunt en aanpak.

Morgen zitten de bonden en koepels opnieuw samen met Vandenbroucke. Dat overleg was al gepland, maar komt op een belangrijk moment. Als Vandenbroucke een groot deel van de artsen niet meekrijgt met zijn plannen dreigt escalatie. Mogelijk komt zijn hele hervorming dan in gevaar.