"Jongeren zijn kritischer en nieuwswijzer dan we denken." Dat blijkt uit de tweejaarlijkse Nieuwsbarometer van Arteveldehogeschool. In tegenstelling tot wat velen vermoeden, vergaren jongeren hun nieuws niet uitsluitend via sociale media. En wanneer ze wel een beroep doen op die kanalen, slagen ze er best goed in om 'fake news' te herkennen. Maar er is ook een keerzijde aan die kritische houding: jongeren trekken ook legitieme journalistieke berichtgeving in twijfel, en velen hebben nood aan 'nieuws mijden'.
Hyperkritische generatie: jongeren herkennen fake news, maar wantrouwen ook betrouwbare nieuwsmedia
Lisa Lefèvre
Gepubliceerd:
Het zijn maar enkele van de vele conclusies uit de Nieuwsbarometer 2025 , een tweejaarlijks onderzoek van de Arteveldehogeschool. De barometer onderzoekt het nieuwsgebruik en de mediawijsheid van Vlaamse jongeren tussen 12 en 26 jaar.
Bijna de helft doet aan 'nieuws mijden'
In een tijd waarin berichtgeving via verschillende apparaten de leefwereld van jongeren binnensijpelt, blijkt dat de meesten van hen daardoor vooral passief in contact komen met nieuws. Met andere woorden: zonder er zelf naar op zoek te gaan.
Sterker nog, soms hebben de bevraagde jongeren er nood aan om het nieuws even buiten te sluiten. 'Nieuws mijden' is een relatief nieuw concept. Wereldwijd zouden mensen steeds vaker bewust nieuws vermijden, om tal van redenen.
46 procent van de bevraagde Vlaamse jongeren doet af en toe aan nieuws mijden. Al doen ze dit naar eigen zeggen niet om zich compleet af te schermen, maar om bewuster om te gaan met nieuws. Een gezonde manier om de onophoudelijke informatiestroom even in bedwang te houden dus.
De redenen waarom jongeren zich soms even afschermen van nieuws verschillen sterk per leeftijdscategorie. Tieners mijden nieuws vaker, omdat ze er geen tijd voor hebben of omdat ze het saai vinden.
Jongvolwassenen geven daarentegen vaker emotionele 'mijdredenen' aan: omdat ze nieuws te negatief vinden, of omdat ze zich slechter voelen wanneer ze met nieuws geconfronteerd worden bijvoorbeeld.
Toch is 55 procent van de jongeren ook actief met nieuws bezig. Ze willen op de hoogte blijven, door specifiek nieuws op te zoeken en door geconcentreerd aandacht te geven aan een langer nieuwsitem.
Nieuws via socials: Instagram op kop
Sociale media worden alleen maar belangrijker als nieuwsbron voor jongeren, zo blijkt. Een overgrote meerderheid komt er wekelijks nieuws tegen. Vooral Instagram blijft groeien als belangrijkste socialemediaplatform voor jongeren.
Maar ook TikTok is doorheen de jaren bezig aan een gestage opmars. De tegenovergestelde beweging zien we bij Facebook.
YouTube en WhatsApp lijken zich niet door te zetten als nieuwsplatform. En hoewel Snapchat een belangrijk socialemediaplatform is voor jongeren, gebruiken ze dit in mindere mate voor nieuwsgaring, maar vooral om in contact te blijven met vrienden.
Ondanks het toenemend belang van socials, consumeert de overgrote meerderheid van de jongeren nieuws nog steeds via meerdere kanalen. Slechts voor 1 op de 10 jongeren zijn sociale media het enige nieuwskanaal.
De meeste jongeren informeren zich daarnaast ook via de traditionele nieuwskanalen: televisie of streaming en radio. 43 procent van de jongeren vindt ook vlot de weg naar nieuwsapps en -sites.
Niet onbelangrijk: Jongeren die opgroeien in een nieuwsrijke gezinssituatie, consumeren ook zelf een rijker nieuwsdieet, en hebben een hogere kennis van actualiteit.
De hyperkritische generatie
In een tijd waarin online fake news welig tiert, geven de meeste Vlaamse jongeren aan dat ze het moeilijk vinden om op sociale media het verschil te zien tussen betrouwbare en onbetrouwbare informatie. Op TikTok is dat wantrouwen het grootst, waarbij 1 op de 5 het heel moeilijk vindt om vals van echt te onderscheiden.
Al lijkt de meerderheid van de bevraagde jongeren daar toch best goed in te slagen. Het onderzoek schotelde hen een test voor met foutieve én waarachtige nieuwsposts. 86 procent van de 12- tot 26-jarigen slaagde erin om nepnieuws te herkennen. Jongeren zijn zich steeds meer bewust van mogelijke manipulaties op sociale media, zo blijkt.
"Maar die waakzaamheid heeft ook een keerzijde", zegt onderzoeker Jan Boesman. Het maakt hen namelijk hyperkritisch: "Zelfs wanneer traditionele media of andere betrouwbare bronnen nieuws delen op hun officiële kanalen, wordt dat gewantrouwd." 4 op de 10 twijfelt namelijk ook aan betrouwbare berichten.
"Hoewel een kritische attitude altijd aan te bevelen is, kan het niet de bedoeling zijn dat jongeren in dezelfde mate twijfelen aan het waarheidsgehalte van berichten van nieuwsmerken als aan dat van influencers of van regelrechte oplichters."
"Alles wat ik tegenkom, vertrouw ik niet meer", enkele jongeren over hun nieuwsconsumptie
Vertrouwen in VRT-nieuwsmerken
Toch blijft het imago van Vlaamse nieuwsmerken overeind als zijnde betrouwbaar. "70 procent van de jongeren vertrouwt de nieuwskanalen die ze zelf volgen. Sommige nieuwsmerken scoren zelfs ruim boven de 80 procent."
"Het hoogste vertrouwen hebben ze in alle 4 de VRT-nieuwsmerken", klinkt het. "Met Sporza als verrassende nummer 1, gevolgd door VRT NWS, nws.nws.nws en Karrewiet."
Zo zet tienernieuwsmerk nws.nws.nws elke dag in op betrouwbaar nieuws
Ook VTM Nieuws, De Standaard en De Tijd kunnen mooie vertrouwensscores voorleggen. Kritischer kijken de jongeren naar HLN, zo blijkt. 1 op de 3 jongeren geeft aan weinig of matig vertrouwen te hebben in hun verslaggeving. "Bij een aantal jongeren leeft het idee dat HLN sensationeler nieuws brengt dan bijvoorbeeld nws.nws.nws", duiden de onderzoekers.
Op het vlak van bereik scoren VRT NWS en HLN dan weer het best, met een respectievelijk bereik van 60 procent en 55 procent van de bevraagde jongeren. Nws.nws.nws (46 procent) en VTM Nieuws (45 procent) vervolledigen de top 4.
Methodologie van de Nieuwsbarometer
Arteveldehogeschool heeft de vragenlijst voor de Nieuwsbarometer online verspreid en actief docenten aangeschreven, die zelf konden kiezen of ze hun leerlingen lieten deelnemen aan de enquête.
Omdat mensen tussen 18 en 26 niet op de middelbare school zitten, is er ook een onderzoeksbureau ingeschakeld om deze leeftijdscategorie te bereiken.
In totaal namen 3.433 jongeren deel aan het onderzoek. Er is in de steekproef rekening gehouden met de opleiding, leeftijd en het geslacht van de jongeren. Naast een kwantitatief luik, vonden er ook 28 klasgesprekken plaats in 7 verschillende scholen.
Influencers als nieuwe nieuwsbron
Een opvallende nieuwigheid in de Nieuwsbarometer dit jaar: voor 't eerst zoomt de studie in op de rol van influencers. En niet onterecht zo blijkt, want voor 1 op de 5 Vlaamse jongeren zijn socialemediafiguren een belangrijke bron van nieuws. Voor bijna de helft van de jongeren zijn ze dat niet.
De meest genoemde influencers zijn Dylan Page (een Britse influencer die zichzelf ook wel 'News Daddy' noemt, red.), de Vlaamse YouTuber Acid, nws.nws.nws, de Vlaamse influencer Steffi Mercie en de Italiaanse voetbaljournalist Fabrizio Romano.
Zo wordt een officieel nieuwskanaal als het VRT NWS-jongerenkanaal nws.nws.nws dus genoemd in dezelfde categorie als binnen- en buitenlandse influencers. De tijd dat content creators enkel als entertainers werden gezien, is al lang voorbij.
Bekijk: Influencer Dylan Page geeft uitleg over het protest tegen het immigratiebeleid in Los Angeles
