De gezondheid van oceanen wereldwijd gaat erop achteruit, en het tempo van die verslechtering versnelt. Dat blijkt uit de 'Starfish Barometer', die vandaag voor het eerst is gepubliceerd. Daaruit blijkt onder meer dat een derde van alle haaien, roggen en draakvissen met uitsterven bedreigd is. "Dringende actie is essentieel", zeggen wetenschappers.
1 op de 3 haaien- en roggensoorten bedreigd: eerste 'Starfish Barometer' luidt alarmbel over gezondheid van oceanen
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Het gaat niet goed met onze oceanen, dat is het minste dat je kan zeggen als je kijkt naar de Starfish Barometer . Dat is het eerste wetenschappelijke 'gezondheidsbulletin' van alle oceanen wereldwijd.
De barometer wordt voorgesteld op World Ocean Day (internationale oceaandag) en aan de vooravond van de derde Oceaanconferentie van de Verenigde Naties (Unoc3 ) in Nice. Daar zal het voorgelegd worden aan de staatshoofden en regeringsleiders komende week.
De Starfish Barometer, in de vorm van een zeester ('starfish' in het Engels), werd opgesteld door een team van internationale experts in allerlei vakgebieden. Het onderzoek verliep onder toezicht van het internationale wetenschappelijke comité van het One Ocean Science Congress en is gepubliceerd in het wetenschappelijke vakblad State of the Planet .
We zien een vijfarmige zeester, met de bovenste blauwe arm die de huidige toestand van de oceanen vertegenwoordigt. Die blauwe arm is de balans tussen de andere armen, die staan voor de complexe interacties tussen de mens en de oceaan:
De menselijke druk die de gezondheid van de oceanen schaadt (rode arm)
De schade in onze samenleving als gevolg van ongezonde oceanen (oranje arm)
De kansen die de oceanen bieden aan de mensheid (lichtgroene arm)
De huidige inspanningen om de oceanen te beschermen (donkergroene arm)
1.677 mariene soorten met uitsterven bedreigd
Wat leren we nu meer concreet uit deze eerste barometer? De toestand is alarmerend, volgens de wetenschappers. Het oceaanwater bereikt recordtemperaturen, de zeespiegels stijgen, wereldwijd nemen mariene plant- en diersoorten in sneltempo af, en grote ecosystemen worden bedreigd.
De wereldwijde zeespiegel is sinds 1901 met 23 centimeter gestegen. In 2024 bereikte de zeespiegel het hoogste niveau ooit gemeten.
De oppervlaktetemperatuur van het oceaanwater is nu het hoogst in de 64 jaar dat data worden bijgehouden. 2024 was een recordjaar, waarbij het vorige record met 0,25 graden Celsius werd verbroken.
In totaal worden 1.677 mariene soorten met uitsterven bedreigd. Een derde van de haaien, roggen en draakvissen wordt bedreigd, 26 procent van de walvisachtigen loopt gevaar.
Vorig jaar was er de vierde wereldwijde koraalverbleking, waarbij 44 procent van de koraalsoorten op riffen nu met uitsterven wordt bedreigd. De levende koraalbedekking op riffen is in de afgelopen 150 jaar bijna gehalveerd.
37,7 procent van alle visbestanden wordt overbevist
Uit de barometer blijkt ook dat de menselijke druk op de gezondheid van de oceanen maar blijft toenemen.
De CO2-uitstoot van fossiele brandstoffen neemt toe. In 2024 wordt de uitstoot geschat op 37,4 miljard ton, een stijging van 0,8 procent ten opzichte van 2023. De uitstoot van de scheepvaart steeg met 2,7 procent tot 0,6 miljard ton, wat neerkomt op 1,6 procent van de wereldwijde uitstoot.
Niet-duurzame visserij blijft wereldwijd bestaan: 37,7 procent van de mariene visbestanden werd in 2021 overbevist, tegenover 10 procent in 1974. In 2022 werd 75 procent van de grote vaartuigen (groter dan 15 meter) nog steeds niet gemonitord.
Sinds 1950 is het zuurstoftekort in water langs de kust vertienvoudigd, een gevolg van te veel voedingsstoffen in het water. Die komen onder meer uit de landbouw.
Momenteel loopt 50 procent van de mangrovebossen die tot het werelderfgoed behoren, het risico in te storten. Meer dan de helft van de zeegrashabitats die tot het werelderfgoed behoren, is zeer kwetsbaar voor klimaatverandering. 33 procent van de zandige kustlijnen is verhard door kunstmatige structuren.
De wereldwijde plasticproductie bereikte 413,8 miljoen ton in 2023, een stijging ten opzichte van 2 miljoen ton in 1950. Plastic afval is goed voor meer dan 80 procent van al het afval in het water, met 75 tot 199 miljoen ton in rivieren en oceanen in 2021.
102 miljard dollar economische kosten door tropische stormen en overstromingen
Daarnaast wil de barometer ook duidelijk maken dat aan de verslechterde toestand van de oceanen ook een kostenplaatje hangt.
De wereldwijde economische verliezen door tropische stormen bereikten 102 miljard Amerikaanse dollar in 2023. Elke 10 jaar stijgen die verliezen met 25 procent.
De premies voor verzekeringen voor maritieme activiteiten zijn in 2023 met 5,9 procent gestegen tot 38,9 miljard Amerikaanse dollar. Dit wordt nog gevoed door geopolitieke spanningen en toegenomen risico's.
In 2024 stierven of verdwenen 9.002 vluchtelingen op zee, het hoogste aantal in 10 jaar, een stijging van 3 procent ten opzichte van 2023 en 25 procent ten opzichte van 2022. Klimaat- en milieuverandering is een van de drijvende factoren voor migratie.
De gezondheidskosten door blootstelling aan plastic bedroegen in 2015 wereldwijd meer dan 250 miljard dollar. Meer dan 1.200 zeedieren dragen de sporen van plasticvervuiling.
"Dringende actie is essentieel"
"De Starfish Barometer biedt een ongezien en uitgebreid beeld van de gezondheid van de oceanen, en de toenemende druk waarmee ze te maken hebben", zegt wetenschappelijk coördinator Marina Lévy. "Het is bemoedigend om vooruitgang te zien in de wereldwijde bescherming van de oceanen. Deze gegevens maken echter duidelijk dat dringende gecoördineerde actie essentieel is."
Vandaag, op 8 juni, is het ook Wereldoceanendag. De Starfish Barometer zal elk jaar op deze dag geactualiseerd worden.
