Op het einde van de 'yellow brick road' ligt de Smaragden Stad. Het is het beeld dat Bart De Wever zelf gebruikt tijdens de onderhandelingen. Door de verkiezingen van 2024 te winnen kan hij, voor 1 keer, de 'yellow brick road' lopen, de gouden weg die Dorothy Gale aflegt in de roman 'The wonderful wizard of Oz', richting 'Emerald City' of de Smaragden Stad. Eén jaar na de verkiezingen heeft eerste minister De Wever zijn Smaragden Stad bereikt.
Bart De Wever bereikt 'Smaragden Stad': centrumrechts aan de macht, links in een Brusselse impasse
In het kort:
Bart De Wever (N-VA) is één jaar na de verkiezingen eerste minister geworden, mede doordat hij Vlaams Belang uitsloot en zo aanvaardbaar werd voor Franstalige partijen.
De centrumrechtse partijen MR en Les Engagés wonnen de verkiezingen in Wallonië en vormen daar al enkele maanden een regering, terwijl Brussel nog steeds in een politieke impasse zit.
België kent nu een duidelijke scheiding tussen een links Brussel en een (centrum)rechts bestuurd Vlaanderen en Wallonië.
1. De Smaragden Stad, op het einde van de yellow brick road
Twee extra elementen hebben De Wever op weg van de yellow brick road gezet. In de eerste plaats heeft De Wever zelf, tijdens de verkiezingscampagne, duidelijk de deur naar Vlaams Belang gesloten. Het maakte een stem voor Vlaams Belang politiek “nutteloos”. Maar het maakte De Wever, achteraf bekeken, ook aanvaardbaar als eerste minister voor de Franstalige politici.
Het is Maxime Prévot, op dat moment nog voorzitter van Les Engagés, die blijft benadrukken dat De Wever met zijn verkiezingsoverwinning in ons land de opmars van extreemrechts heeft “tegengehouden”, in een Europese context waar die politieke stroming oprukt.
Verder wordt De Wever geholpen door de “verrechtsing” van de MR en Les Engagés. Dat blijkt uit een analyse van de Universiteit van Antwerpen van de standpunten van de partijen in De Stemtest tijdens de verkiezingscampagne van 2024. Vooral de MR maakt als economisch rechtse partij nog een bijkomende ruk naar rechts. De MR is daardoor economisch de meest rechtse partij van het land, meer dan de Vlaamse liberalen en N-VA.
Ook Les Engagés schuift een klein beetje op naar rechts. Ze vormen nu een echte centrumpartij. Dat verruimde aanbod wordt door de Waalse kiezers gewaardeerd, en levert de MR en Les Engagés een duidelijke verkiezingsoverwinning op die ze kunnen verzilveren met verschillende regeringsdeelnames.
De duidelijke stellingname tegenover Vlaams Belang maakte de N-VA aanvaardbaar voor de 2 Franstalige winnaars; die op hun beurt veel beter passen bij het sociaaleconomische profiel van de Vlaamse winnaars. Alleen Vooruit is het linkse buitenbeentje in die redenering. En alleen de socialisten hadden De Wever kunnen verhinderen het einde van de yellow brick road te bereiken, maar de meerwaardebelasting heeft hen het symbool gegeven om overstag te gaan.
Die situatie biedt de N-VA de kans om, zonder onderhandelingen te moeten voeren met de PS over het communautaire, via een sociaaleconomisch programma toch te bereiken wat ze nastreeft. "De werkloosheidsuitkering beperken in de tijd is de meest communautaire hervorming die je kunt doen. Dat is revolutionair in Wallonië", zegt Bart De Wever meteen na de regeringsvorming.
Een stelling die sindsdien vooral hardop wordt verkondigd door oppositiepartij PS die daarmee de Franstalige regeringspartijen, MR en Les Engagés, wil jennen. Maar Bart De Wever, die heeft intussen de Smaragden Stad bereikt.
2. Twee democratieën
In De Stemming, het grootschalige electoraal onderzoek van VRT NWS, RTBF en De Standaard, blijkt dat er in ons land wel degelijk '2 democratieën' zijn. Die worden weliswaar niet gescheiden door de taalgrens, maar wel door de grens van links en rechts. Dat is het resultaat van de electorale verschuiving die vooral aan Franstalige kant heeft plaatsgevonden bij de verkiezingen in juni 2024.
Nergens wordt die grens zo scherp aangevoeld als in Brussel. Meer dan in Wallonië waar de centrumrechtse partijen MR en Les Engagés al op 11 juli een regering hebben gevormd. In Brussel is er 1 jaar na de verkiezingen nog altijd geen spoor van een meerderheid te bespeuren. Bovendien zijn de tegenstellingen tussen de federale regering, onder leiding van de N-VA, en de Brusselse politici, onder leiding van de PS, vlijmscherp.
Het is de PS die een regeringsformule met de N-VA als een van de partijen aan Nederlandstalige zijde weigert. Het is Défi (een uitsluitend Brusselse partij) die het College van de GGC (Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie) aanzet om een (onontvankelijk) belangenconflict in te dienen tegen het federale voorstel om de werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken. Merkwaardig genoeg vinden de Brusselse partijen elkaar wél in dat belangenconflict, ondanks het feit dat ze op dat jaar tijd nog geen minuut hebben onderhandeld over een nieuwe Brusselse regering.
Een jaar na de verkiezingen worden de 2 democratieën duidelijk verdeeld in een links gedomineerd Brussels universum en de rest van het land waar (centrum)rechts aan de macht is. Voorlopig lijkt links het onderspit te delven, want in Brussel is de politieke impasse groot, terwijl de centrumrechtse partijen toch al enkele maanden regeren.
3. Rustige vastheid
Het is eerste minister Herman Van Rompuy die in 2009 de term ‘rustige vastheid’ als een politiek begrip munt. In zijn regeerverklaring biedt hij het land een "traject met concrete en structurele maatregelen" om "antwoorden te geven op de uitdagingen" waarvoor de regering staat in de onzekere tijden van 2009. "Dat geeft ook stabiliteit en houvast, zo nodig in tijden van crisis, van onzekerheid en angst. Die rustige vastheid wil de regering bieden."
De 'rustige vastheid' zit hem ook voor een stuk in de figuur van Bart De Wever. Na een week turbulent geruzie tussen partijvoorzitters over de vraag of ook de opbrengsten van het pensioensparen getroffen zouden worden door de meerwaardebelasting, wordt al meteen de vergelijking gemaakt met de vorige Vivaldi-regering. Het gekissebis tussen Conner Rousseau van Vooruit, Sammy Mahdi van CD&V en Georges-Louis Bouchez van de MR brengt herinneringen aan die stijl van de vorige regering boven.
Maar het grote verschil met die vorige regering is net de 'rustige vastheid' van Bart De Wever. Al tijdens de onderhandelingen doet De Wever zijn beklag over de stijl van de jongere generatie partijvoorzitters. En ook als regeringsleider kijkt De Wever soms meewarig naar de achterbank van zijn regering waar een stel jengelende voorzitters met elkaar kibbelt.
Maar vooral in vergelijking met zijn buurlanden biedt, in deze nieuwe 'tijden van crisis, van onzekerheid en angst', ons land een 'rustige vastheid'. In Nederland heeft de regering-Schoof na minder dan 1 jaar de handdoek in de ring gegooid. In Duitsland krijgt de nieuwe kanselier Friedrich Merz bij de eerste stemming in de Bondsdag niet de nodige meerderheid bij elkaar om het vertrouwen te krijgen. En in Frankrijk treden in 1 jaar tijd 3 verschillende eerste ministers aan. Om nog niet te spreken van de chaos die Trump in de Verenigde Staten lijkt te veroorzaken.
De echte lakmoesproef
Waar is de tijd dat men in het buitenland meewarig keek naar en meesmuilend deed over de politieke instabiliteit in België? Want voorlopig heerst in de Smaragden Stad 'rustige vastheid'. Al is de regering op dit moment nauwelijks meer dan 100 dagen bezig. De echte lakmoesproef die moet ze nog ondergaan: de meerwaardebelasting afkloppen, want alleen dan kan ook de rest van het beleid uitgevoerd worden.
