Het regenwoud in het Congobekken zou wel eens de wereld kunnen redden. Het is een opvallende suggestie in de titel van een boek van journalist John Vandaele. Volgens Vandaele speelt het een bijzonder grote rol in de strijd tegen de klimaatopwarming, een rol die misschien wel wordt onderschat. Tegelijk krijgt een land als Congo veel minder geld van de wereld voor de bescherming van het regenwoud, dan waar het recht op heeft, stelt Vandaele.
Gigantische waterpomp en grootste opslagplaats voor CO2: kan regenwoud in Congobekken "de wereld redden"?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
"Kan Congo de wereld redden?" is de titel van het boek. John Vandaele, journalist voor MO* Magazine, maakt er een analyse van het immense regenwoud in het Congolese binnenland.
Het Congobekken? Het gebied rond de immense Congostroom herbergt het op een na grootste regenwoud ter wereld, na het Amazonewoud. Het strekt zich uit over ongeveer 3 miljoen vierkante kilometer (bijna 100 keer de oppervlakte van België).
Het gebied is verspreid over verschillende landen in Centraal-Afrika zoals de Democratische Republiek Congo, de Republiek Congo, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Equatoriaal Guinea, Gabon en Kameroen.
Als opslagplaats voor CO2 is het intussen belangrijker geworden dan het Amazonewoud in Latijns-Amerika. "Wat ik met mijn titel bedoel, is dat veel mensen wellicht niet beseffen dat zich in Congo de eerste long van de wereld bevindt", vertelt Vandaele. Het Amazonewoud heeft zijn positie als nummer 1 verloren door de impact van de klimaatverandering.
We kunnen het belang van het Congobekken amper overschatten, zegt hij: "Het woud pompt ook gigantische hoeveelheden water op elke dag. Het is de op een na grootste waterpomp van de aarde. Mensen van UGent hebben berekend dat het per jaar om 2,2 miljard kubieke kilometer water gaat. Dat worden zwevende rivieren in de lucht, met neerslag die dan valt in het woud maar ook de regio errond."
Het Congobekken is op die manier van groot belang voor het klimaat en de leefbaarheid van het Afrikaanse continent en van de wereld, onderstreept Vandaele in een gesprek met 'De ochtend'. "Het is ook het tweede grootste koelsysteem op aarde en een wonder van biodiversiteit."
Het winnen van houtskool bedreigt het woud
Maar net zoals het Amazonewoud wordt ook het Congobekken bedreigd door menselijke activiteiten. Miljoenen mensen hangen van het woud af voor hun voedsel en energie, maar ook voor bouwmaterialen, medicijnen en inkomen.
Zo is er bijvoorbeeld de houtskool die niet enkel door lokale mensen wordt gebruikt, maar ook wordt uitgevoerd naar de steden. "Het gaat om een gigantische lokale industrie", zag Vandaele ter plaatse. Mensen kappen ook stukjes woud om er voedsel te telen, wat dan lukt voor enkele jaren. "Vroeger kwam men pas na 30 jaar terug, waarna het gebied zich hersteld had, maar nu lukt dat niet meer."
Elke jaar gaat een halve tot 1 procent van het regenwoud verloren, en de demografische druk zal enkel nog toenemen
John Vandaele
Daardoor gaat elk jaar een halve tot 1 procent van het woud verloren. "Op die manier zal er tegen het einde van de eeuw niet veel van het woud overblijven. Het is een enorme uitdaging." De demografische druk neemt intussen toe. Er zijn naar schatting 100 miljoen Congolezen op dit moment, een aantal dat over 20 jaar verdubbeld zou kunnen zijn.
Er is ook nog de oorlog in het oosten van Congo, waar door vluchtelingenstromen de natuur verder onder druk komt. De oorlog zet ook druk op de overheid, terwijl een goed functionerende overheid net broodnodig is om natuur met succes te beschermen.
De sleutel tot succes: werk creëren en tegelijk het woud beschermen
Het zal erop aankomen om mensen een valabel economisch alternatief te geven, waarbij het woud gespaard blijft, weet Vandaele. Mensen zouden bijvoorbeeld anders aan landbouw moeten kunnen doen, op dezelfde grond, maar daarvoor ontbreken vaak meststoffen en de juiste zaden door een gebrek aan geld.
Er lopen heel wat beschermingsprojecten, waarvan enkele uit ons land. Vandaele noemt een project van de Colruytgroep en een van de organisatie Faja Lobi, die erin slaagde 9.000 hectare regenwoud te creëren.
"De dankbaarheid van de mensen zit bij Faja Lobi vooral in het voorzien van nieuwe jobs bij de streekontwikkeling. Faja Lobi is intussen de grootste werkgever van de streek. Het is de sleutel tot succes: werk en inkomen creëren en tegelijk het woud beschermen. Het is een werk dat jaren zal vragen."
Diensten van het Congobekken: 77 miljard per jaar
Congo zelf vraagt meer geld voor de bescherming van zijn bossen, maar krijgt in verhouding weinig centen van de internationale gemeenschap. "Er is 100 à 200 miljoen euro per jaar als we ruim rekenen", vertelt Vandaele. "Dat komt neer op 2 euro per Congolees. Je kan al vermoeden dat dit niet zal volstaan om het landbouw- en energiesysteem om te gooien."
Congo zelf vraagt 4 miljard van de internationale gemeenschap, maar dat bedrag blijkt te hoog gegrepen. Nochtans is het zeker niet uit de lucht gegrepen, als je de diensten die het regenwoud levert aan de wereld in cijfers zou uitdrukken.
Vandaele maakte daarvoor een eenvoudige vermenigvuldiging. "Er wordt elk jaar 1,1 miljard ton CO2 uit de lucht gehaald door dat oerwoud. Als je rekent aan 70 euro per ton, wat nu de prijs is in het Europese emissiehandelsysteem, kom je uit op 77 miljard euro per jaar."
"Is er voldoende inzicht?"
Vandaele hoopt dat Europa snel inziet dat investeren in allerlei projecten in Congo uiteindelijk een grote meerwaarde zal betekenen. Een leefbaarder Congobekken betekent bijvoorbeeld een kleinere vluchtelingenstroom voor de toekomst.
Momenteel lijkt het geld echter vooral naar Defensie te gaan. "Ik vind ook dat Europa zichzelf moet kunnen verdedigen, maar de cijfers die nu rondgaan dreigen alle fondsen op te eten die nodig zijn voor projecten zoals in Congo." Meer nog, de impact van het regime van Donald Trump in de VS is eigenlijk al voelbaar, zegt Vandaele: "Bepaalde lokale projecten zien nu al Amerikaans geld wegvallen waardoor er ontslagen vallen."
Vandaele besluit: "Het was niet zo gepland, maar het boek komt nu wel uit op een goed moment. Het is nuttig om daarover eens goed na te denken: zijn dit wel goede keuzes? Congo kan een belangrijke rol spelen in het stabiliseren van het klimaat."
Het boek "Kan Congo de wereld redden?" is uitgegeven bij Epo.
