Grote rivieren en kanalen properder dan verwacht: water in 4 op de 10 plekken schoon genoeg om te zwemmen

In die stalen gingen burgers en onderzoekers op zoek naar de E. colibacterie. Die bacterie is voornamelijk afkomstig van het afvalwater van huishoudens. Als er veel E. coli te vinden is, is dat water dus in de waterlopen terechtgekomen, met ook andere vervuilende stoffen zoals medicijnresten of detergent. Het gaat hier dus niet om vervuiling uit de industrie of landbouw, wel gewoon uit onze gootsteen of ons toilet.

Na controle bleven er nog ruim 5.700 bruikbare metingen over. De onderzoekers verdeelden ze in 3 categorieën: goede kwaliteit, aanvaardbaar, en slecht. Slecht betekent dat het water niet veilig is voor je gezondheid om erin te zwemmen. Als je water met de bacterie binnenkrijgt, kan je bijvoorbeeld diarree krijgen, en dus ook andere vervuilende stoffen binnenkrijgen. Aanvaardbaar is oké voor mensen met een goede gezondheid, maar niet voor mensen met een zwakkere immuniteit en voor kinderen.

In 43 procent van de metingen was het water schoon genoeg om in te zwemmen. Meer zelfs, zegt Lieven Symons van Waterland vzw: "Bij de grote bevaarbare waterlopen is het zelfs 86 procent van de metingen. Dat hadden we slechter verwacht." Zeker omdat er toevallig in een droge periode gemeten werd, eind april, begin mei. Als het minder regent, heeft het afvalwater meer impact op de kwaliteit.

Dat maakt zwemmen op die plaatsen misschien mogelijk "of toch op z'n minst het debat over wat er dan wel mogelijk kan zijn", vervolgt Symons. Zeker nu de zomers over het algemeen droger en heter worden, met vorige zomer nog de heetste zomer wereldwijd, is er nood aan die plekken.

Al moet je nu niet onmiddellijk in het water springen op één van de goede meetpunten. "Het blijft een momentopname", zegt onderzoeker Ella Hens van KU Leuven, die de data verwerkte. "Maar als er verschillende metingen gebeurden op dezelfde plek, lagen die meestal wel in dezelfde lijn."

Uit het onderzoek blijkt dat water in de centrumsteden best proper is. Gent, Antwerpen en Brugge scoren bijvoorbeeld goed. De verklaring? Het rioleringssysteem is daar goed uitgebouwd.

Ook in sommige dunbevolkte gebieden zoals De Polders en het Kempisch Plateau is het rioleringsnetwerk goed uitgerust en zijn de resultaten goed. Maar in veel dorpen en gehuchten zie je veel slechtere resultaten, omdat sommige huizen nog steeds niet aangesloten zijn op een zuiveringssysteem.

Gisteren nog verscheen het nieuws dat de rioleringsgraad is gestegen tot 94 procent.  Slechts 6 procent van de huizen heeft dus géén riolering. "Maar niet alle huizen met riolering zijn ook aangesloten op een waterzuiveringsinstallatie. Soms wordt het water gewoon verderop geloosd", legt Hens uit. De zuiverings- of saneringsgraad is dus 88 à 89 procent.

“88 procent, dat klinkt heel goed", vindt Hens. "Maar die 12 procent van niet-gezuiverde huishoudens veroorzaakt wel dat meer dan de helft van de meetpunten geen goede waterkwaliteit heeft (42 procent slechte kwaliteit en 15 procent aanvaardbaar). Een klein percentage van huizen heeft dus een grote impact, vooral op die kleinere waterlopen." Een splinterbom van lozingen, zoals Groenland het omschrijft.

Dat maakt ook dat een waterloop op de kaart van De Standaard op één plaats een goede meting kan tonen, en enkele honderden meters verder op de kaart een slechte. "Dan is de verklaring dat er daartussen geloosd wordt. We hebben zo eigenlijk die individuele lozingen in kaart gebracht", legt Hens uit.

Zwemmen in open water lijkt dus op meer plekken mogelijk dan misschien vooraf gedacht. Maar voorlopig is het in principe nog verboden in Vlaanderen. Enkel op een aantal specifieke plaatsen is zwemmen in open water uitzonderlijk toegestaan. Daar wil de Vlaamse regering iets aan doen. In het regeerakkoord staat dat er een recht op zwemmen in open water moet komen.

De regering-Diependaele wil het uitgangspunt  omdraaien: zwemmen in open water wordt principieel toegelaten, tenzij de lokale overheid het expliciet verbiedt. Op deze manier wil de regering haar 'Sportspurt' (meer investeringen in sportinfrastructuur) verder trekken.