Israël bewapent lokale bende in Gaza: "Je creëert een nieuwe vijand om de huidige vijand uit te schakelen"

Volgens Israëlische bronnen gaat het om de clan van Yasser Abu Shabab, een invloedrijke figuur in het zuiden van Gaza. Zijn groep, die door sommigen als een militia wordt omschreven en door anderen als een criminele bende, is actief in de omgeving van Rafah. Dat is het gebied vlak bij de grens met Egypte, waar Israël momenteel militaire controle uitoefent.

"Ze zouden kalasjnikovgeweren hebben gekregen van Israël, die ze bij Hamas-leden in beslag hebben genomen", zegt buitenlandjournalist Inge Vrancken, in De Ochtend op Radio 1. De bedoeling is dat Abu Shabab en zijn mannen de orde helpen bewaren in zones waar Hamas zich zou kunnen hergroeperen, en dat ze hulptransporten mee beveiligen.

De operatie zou zijn opgezet op advies van de Israëlische veiligheidsdiensten, zonder goedkeuring van het Israëlische veiligheidskabinet, maar wel met de expliciete instemming van premier Benjamin Netanyahu, zo melden Israëlische media. De premier zelf ontkent het nieuws trouwens niet. Via zijn woordvoerder verklaarde hij dat zijn regering "Hamas probeert te verslaan via allerlei middelen, op basis van aanbevelingen van de inlichtingenchefs".

Officieel zegt Abu Shabab dat zijn groep enkel optreedt om hulpkonvooien te beschermen. Maar meerdere bronnen, onder wie inwoners van Rafah, hulporganisaties en Hamas, beschuldigen de clan ervan dat ze net die konvooien tegenhouden of plunderen. Er wordt gesproken over het eisen van 'beschermingsgeld', en het gebruiken van geweld tegen burgers.

"Hoewel dat Israël Hamas beschuldigt dat zij vrachtwagens met humanitaire hulp plunderen, zeggen lokale bronnen dat net die gewapende bendes verantwoordelijk zijn", aldus Vrancken. "Ze halen de vrachtwagens leeg en gebruiken al het hulpmateriaal voor eigen verkoop."

Vorige week publiceerde Hamas een video waarin leden van Abu Shababs groep onder vuur worden genomen. Een andere video op sociale media toont leden van de groep in militaire uniformen, met daarop de Palestijnse vlag en het opschrift 'Contra-terreurmechanisme'. In die video roept Abu Shabab inwoners van Gaza op zich bij hem aan te sluiten in de strijd tegen Hamas.

Het beeld van Abu Shababs bende is niet positief. Verschillende bronnen, waaronder hulpverleners en lokale inwoners, beschuldigen de groep ervan zélf hulpkonvooien tegen te houden, vrachtwagenchauffeurs af te persen of goederen te plunderen. Ook de Israëlische krant Haaretz meldde vorig jaar al dat het leger oogluikend toestaat dat sommige gewapende Gazaanse clans hulplijnen controleren in ruil voor loyaliteit.

De beslissing veroorzaakt beroering in de Israëlische politiek. In een interview met de publieke omroep Kan beschuldigt oud-minister van Defensie Avigdor Lieberman premier Netanyahu ervan wapens te geven "aan een groep misdadigers die banden hebben met Islamitische Staat".

"Zover we weten, is IS niet actief in de Gazastrook. Het is ook enkel Lieberman die dat zegt. Hij is een rechts-nationalistische politicus die volop oppositie aan het voeren is. Het kan wel eens zijn dat hij met deze uitspraak indruk wil maken op het Israëlische publiek."

Volgens Lieberman riskeert Israël hiermee het ontstaan van een oncontroleerbare gewapende bende in Gaza, die na afloop van de oorlog ook een bedreiging voor Israël zelf kan vormen. “Het is niet meer dan een jihadistische 'gang' die men nu aan de macht helpt.”

Andere Israëlische oppositieleden beschuldigen premier Netanyahu ervan dat hij de controle over het conflict aan het verliezen is, en dat hij via parallelle structuren handelt. Eén parlementslid noemde de clan een "lokale maffia" en vergeleek de situatie met "de opkomst van warlords".

"Wat zijn de ambities van die bende? Daar vreest iedereen voor", zegt Inge Vrancken. "Je creëert een nieuwe vijand om je huidige vijand uit te schakelen. De bende bestaat nu uit een honderdtal gewapende mannen die mogelijk aan het uitbreiden is. Die groep kan dus nog veel groter worden."

De situatie op het terrein blijft ondertussen uiterst precair. Hoewel Israël de afgelopen weken meer hulpkonvooien heeft doorgelaten, blijft de voedselnood nijpend. De Verenigde Naties spreken van een dreigende hongersnood voor de hele bevolking van 1,9 miljoen Gazanen.

De inzet van gewapende clans zoals die van Abu Shabab maakt het werk van hulporganisaties bovendien complexer. Verschillende distributiepunten zijn tijdelijk gesloten na schietincidenten, en sommige organisaties weigeren nog samen te werken met gewapende escortes.

"Het is onduidelijk met wie we nog veilig kunnen samenwerken", zegt een VN-medewerker in Rafah. "Er zijn hulpposten waar Hamas, Israël en clanleden tegelijk zeggen de controle te hebben."

De strategie van Israël lijkt te mikken op korte­termijnwinst: meer controle over Rafah, minder risico op een snelle terugkeer van Hamas, en een lokale partner die de veiligheid bij hulproutes moet helpen garanderen. Door een lokale clan te bewapenen, wil het land mogelijk vermijden dat Hamas zich hergroepeert in zones waar het Israëlische leger zich mogelijk terugtrekt.

Maar de lange­termijngevolgen zijn onzeker. Wat als de clan zich tegen Israël keert? Wat als andere clans ook gewapend willen worden? En wie is verantwoordelijk als de groep zich schuldig maakt aan geweld of corruptie?

Maar mensenrechtenorganisaties zoals B’Tselem en Human Rights Watch waarschuwen voor de 'warlordisering' van Gaza. Door geweld te delegeren aan lokale clans zonder formele controlemechanismen, neemt het risico op machtsmisbruik en mensenrechtenschendingen toe, klinkt het.

Ook binnen Israël wordt gevreesd dat het bewapenen van een niet-gecontroleerde groep de situatie alleen maar complexer maakt. “Als het ooit misloopt, wie draagt dan de verantwoordelijkheid?” vraagt Lieberman zich luidop af. 

Midden-Oosten-journalist Inge Vrancken deelt die bezorgdheid. "Het risico bestaat dat die vijand zich in de toekomst ook tegen jou gaat verzetten. Je hebt dan wel je vijand uitgeschakeld, maar je hebt zelf een nieuwe vijand gecreëerd."