"Een mensenleven voor een verkeersinbreuk, dat is niet proportioneel": hoe kon een politieachtervolging zo foutlopen? 

De feiten zijn intussen bekend, de vragen blijven. Want hoever mogen agenten gaan tijdens een achtervolging? En was dit alles wel proportioneel? 

"Nee", is de analyse van Paul Jacobs in "De ochtend" op Radio 1. Zelf ooit hoofdcommissaris geweest en nu docent politie-ethiek aan de politieschool Pivo in Asse. "Sowieso dient een achtervolging altijd serieus uitgemeten en afgewogen te worden. Als het strikt noodzakelijk is en het gaat om erge feiten, kan men in een park rijden om een achtervolging aan te gaan. Maar in deze context is de proportionaliteit totaal zoek."

Hij vermoedt dat de agenten de jongen wilden controleren voor een politie-inbreuk. "Dat je een kind dat met zo'n voertuig rijdt in het park, dus niet op de openbare weg, stopt en controleert, daar ben ik akkoord mee. Maar als je het eindresultaat ziet, klopt die verhouding niet. Een inbreuk op het verkeersreglement is een van de kleinste misdrijven. Daarvoor dan een zware achtervolging met gevaarlijke situaties gaan ontketenen, dat is totaal uitgesloten."

Helaas is dat maandagavond toch gebeurd, met alle dramatische gevolgen vandien. Fabian (11) overleefde de achtervolging niet. "Een mensenleven voor een verkeersinbreuk", zo omschrijft hij het. 

"Ik neem aan dat die agenten te goeder trouw hun werk hebben willen doen en hem wilden controleren. Maar op een gegeven moment zit je in een tredmolen en jaagt men mekaar op. De adrenaline stijgt, men komt in een tunnelvisie en men denkt niet meer logisch na. Al de rest vergeet je, en daar moet je op voorbereid zijn."

In zijn lessen ethiek vergelijkt hij het vaak met de jacht. "Een agent moet een jager zijn, en geen jachthond. Een jachthond reageert instinctief: die ziet een konijn en loopt erachter. Die denkt niet na, en het konijn bepaalt hoe de hond zich gedraagt. Een jager staat op afstand, overschouwt alles en neemt een beslissing."

Zo staat het ook min of meer in het speciaal rapport dat Comité P uitbracht in 2020 , specifiek over het onderscheppen van voertuigen.

"Het algemeen principe luidt: nooit te allen prijze achtervolgen, maar zich beperken tot het intelligent narijden en zich afvragen of er een evenwicht is tussen het beoogde doel enerzijds en het risico verbonden aan het narijden anderzijds. De interveniënten (de agenten dus, red.) moeten zich bewust zijn van deze stresssituatie en de adrenalinekick, zoals tunnelvisie, misinterpretatie van afstand, overschatting... Indien de risico's te groot worden het narijden afbreken."

Er staan in het rapport ook duidelijke richtlijnen: "niet opjagen, niet klemrijden, niet rammen, niet langszij rijden, rekening houden met remafstanden, met de verkeerssituatie..." Én: "Het domein geweldbeheersing vormt een hoogst belangrijk aspect van het politiewerk." 

Agenten moeten zich eigenlijk vier vragen stellen voor ze aan een achtervolging beginnen: wat is mijn opdracht? Wat zijn gevaarsindicatoren? Ben ik in staat om tussen te komen en heb ik het recht om tussen te komen? Wat is mijn actieplan? Ze mogen zich met andere woorden niet zomaar in een achtervolging storten en dat moet - zoals Jacobs ook aanhaalde - weloverwogen zijn. 

Als er dan toch wordt overgegaan tot een achtervolging zijn er volgens het rapport een achttal veiligheidsprincipes die de agenten moeten volgen. Zo moeten ze bijvoorbeeld steeds een minimale veiligheidsafstand houden. Dat is de zogenoemde viersecondenregel - je moet eigenlijk vier seconden tussen jouw auto en het voertuig voor je laten, zodat je genoeg tijd hebt om in te grijpen bij plotse situaties. 

Er is ook altijd de optie om niet te achtervolgen, benadrukken zowel het rapport als Jacobs. 

Jacobs herinnert zich hierover heel duidelijk een reportage van de Nederlandse politie: "Ze beginnen een achtervolging voor jongeren die met opgedreven brommertjes rijden. Op een gegeven moment stoppen ze en zeggen ze tegen elkaar: als we nu verdergaan, brengen we iedereen in gevaar. Is het dat waard? Nee, dan stoppen we. Dat moet kunnen."

Jonge agenten krijgen die training ook op de politieschool. Maar het gaat om meer dan oefening, benadrukt Jacobs. "Het gaat om een mentaliteit. Het gaat over respect voor mensen. De eerste taak van een agent is het beschermen van mensen, de tweede inbreuken en criminaliteit stoppen. Het eerste primeert op het tweede, maar dat wordt vaak omgedraaid, omdat de attitude niet goed zit."

Hij vermoedt dat het ook te maken heeft met "het ontmenselijken van elkaar". "Vooral in de grootsteden", specifieert hij. "Politiemensen spreken over jongeren, over criminelen, over allochtonen. En omgekeerd spreken zij over flikken, over politiemannen. Men vergeet vaak van elkaar dat het ook ouders zijn, dat het ook kinderen zijn. Het opnieuw vermenselijken is belangrijk."

Hij betreurt dat het zover gekomen is. "Vaak zijn jonge politiemensen al een stuk door het systeem gemangeld. Door leerkrachten, door de realiteit, door wat ze op tv zien. Als ik het daarover heb, denken sommigen dat ik maar een doetje ben, maar het gaat over de basishouding van politie. Je zit nog te veel met die "crimefighters-mentaliteit". Maar mensen is het eerste wat telt."

"Voor mij moet dat door alle vakken heen sijpelen, het is een helikopterview. En voor sommigen is dat een soort appendix, of je het nu wegsnijdt of niet, je hebt het maar."

En dan is er ook nog het aspect dat het om een kind ging. "Hun reactie is totaal niet in te schatten, en daar wordt weinig rekening mee gehouden. Tuurlijk moet je best stoppen als de politie dat vraagt, maar er zijn heel wat zaken die meespelen. Ik kan me bijvoorbeeld inbeelden dat mensen die hier pas zijn en uit een land komen waar de politie heel repressief is en politiek gebonden is, heel anders reageren dan mensen die hier groot geworden zijn."