"Elektronische muziek leidt tot collectieve roes": waarom steeds meer Vlamingen vallen voor repetitieve beats

De snelle groei van festivals als Horst, Extrema Outdoor en WECANDANCE tonen hoe elektronische muziek steeds meer thuishoort op festivals in Vlaanderen. Het "monotoon gedreun" of "boenke-boenk", zoals het voor velen nog klinkt, weet vaker mensen te overtuigen.     

"Ten eerste is elektronische muziek niet monotoon", steekt cultuursocioloog aan de UAntwepen Bregje Van Deun van wal. "Het is wel een soort van continue stroom, maar het is ook best melodisch."

Hoewel het niet altijd zo lijkt, is elektronische muziek net heel toegankelijk. "Je moet de muziek niet goed kennen en er zijn geen songteksten of dansjes om te leren. Je kan gewoon luisteren naar de beats en je laten meeslepen."

Ook bij Extrema Outdoor in Houthalen-Helchteren ziet de organisatie dat de toegankelijkheid het genre mee groot maakt. "De muziek is niet te complex, het is makkelijk te begrijpen. Daardoor kunnen mensen er ook op dansen zoals ze willen", merkt organisator Lomme Valkeneers. 

De beste elektronische muziek is volgens Van Deun die waar 1 lang verhaal verteld wordt. De dj brengt geen 20 nummers zoals een popartiest, maar een set. "Goeie dj’s weten hoe ze moeten spelen met de energie en bouwen die zo op dat het publiek meegenomen wordt in hun verhaal." 

Iets wat de Italiaanse techno-dj en producer Enrico Sangiuliano, die gisteren op Extrema Outdoor een set speelde, kan beamen. "Ik voel me voldaan als het publiek het gevoel heeft dat het een hele reis heeft meegemaakt. Ik probeer contact te maken met hun gevoelens en die te gebruiken voor een magische ervaring." 

Het publiek kan vervolgens in een soort trance geraken, merkt Van Deun. "De beste sets zijn die waar je ook effectief na een aantal uren opnieuw buitenkomt en aan niks anders gedacht hebt."

"Je probeert als dj een soort soundscape te creëren", legt Sangiuliano uit. "Geen nummers na elkaar, maar 1 beleving. Vervolgens zorgt de hypnotiserende bas ervoor dat je jouw gedachten kan loslaten. Dan geraak je in een natuurlijke, diepe trance."  

Festivals als Extrema Outdoor proberen in te spelen op dat aaneensluitende verhaal. "Anders dan op popfestivals bijvoorbeeld kan het publiek van 12.00 uur tot 00.00 uur aan 1 stuk door naar hun favoriete muziek luisteren. Geen pauze na elk nummer of elke artiest, gewoon 1 groot verhaal", zegt ook Valkeneers.

Meegaan in het verhaal van de repetitieve beats van de dj is één element, maar ook de samenhorigheid speelt een belangrijke rol in het genre. "Zo is techno trouwens ontstaan. Tijdens economisch onzekere tijden in de jaren 80 werkte de toen donkere en industriële techno goed. In de clubs vonden mensen daardoor een ruimte waar ze samen konden ontsnappen aan die onzekere tijden", legt Van Deun uit. 

Sangiuliano benadrukt ook meermaals dat de kracht van elektronische muziek zit in het gevoel met het publiek. "Op Extrema Outdoor besliste ik pas wat ik zou draaien als ik het publiek voor me zie en de sfeer kan voelen." 

"Het is een spel van vraag en antwoord. Je krijgt heel duidelijk mee hoe het publiek wil dat de set wordt opgebouwd. Die juiste balans vinden helpt om jezelf te verliezen in het moment en echt te focussen op enkel maar de ervaring van dat moment." 

Als socioloog legt Van Deun het uit aan de hand van het concept 'collective effervescence' van de Franse socioloog Émile Durkheim. "Dat gaat over Australische stammen die in een soort trance geraken omdat ze samen continu rond een totem dansen. Dat bevestigt een vorm van groepsidentiteit en zorgt voor sociale cohesie."

Hetzelfde gebeurt op een festival als Extrema Outdoor. Samen naar muziek luisteren overstijgt je als individu, waardoor je een deel van de groep wordt. "Niet zo raar in deze individualistische tijden dat steeds meer mensen dat collectieve zo aantrekkelijk vinden."

Als techno-dj draait Sangiuliano zowel in clubs als op festivals, en hij merkt hoe het op een festival draait om de energie samen beleven. "Soms krijg je het geval dat je samen 1 kan worden. Het gevoel dat je je in een veilige ruimte bevindt waar je niet moet nadenken over waar je thuishoort of welke zorgen je hebt, helpt. Je moet niet denken, je creëert gewoon 1 gezamenlijke energie." 

Die samenhorigheid komt bovendien ook terug wanneer de beat wegvalt. "Het is belangrijk om dynamiek te creëren. Door de momenten van leegte toe te laten, kan je samen de rijkdom voelen van een hoogtepunt." Daarom ook dat de festivals populairder worden. "Iedereen houdt hier van de climax en die beleving errond", merkt ook Valkeneers wanneer hij op het festivalterrein rondloopt. 

Is het dan enkel de muziek en de omgeving die voor de trance zorgt of helpen roesmiddelen, die onlosmakelijke verbonden lijken te zijn met het genre, ook in die beleving? 

"Je hebt dat zeker niet nodig om in die trance te geraken", zeggen zowel Van Deun als Valkeneers. "Het is wel zo dat mensen die naar zo'n evenementen gaan dat vaak doen als een vorm van escapisme. Roesmiddelen helpen natuurlijk wel om dat escapisme te voeden. Toch denk ik niet dat je dat kan veralgemenen", stelt Van Deun. 

Dat veralgemenen gebeurt nochtans vaak als het gaat over elektronische muziek. Marginaliteit, drugs en geweld zijn termen waarmee het genre soms in 1 zin genoemd wordt. "Is hiphop dan ook altijd vrouwonvriendelijk, agressief en voor criminelen? Zo werkt het niet, voor geen enkel genre waar vooroordelen over bestaan."

Oordelen helpt niet, vindt ook Sangiuliano. "Als je van andere genres houdt, is het logisch dat dit je minder zegt. Mijn moeder hoorde eerst ook alleen maar 'boenke-boenk' als ze de kickdrums wekenlang in mijn kamer hoorde. Ondertussen snapt ze wel dat er meer diepgang achter zit." 

Die diepgang probeert Sangiuliano, die ook al in de hitlijsten stond met 'Age of love' dat hij samen met zijn vrouw Charlotte de Witte uitbracht, uit te leggen. "Kijk naar een lied van Donna Summer uit de jaren 70. Je hoort het lied, maar ook een groovy instrumentele laag. Het is die laag die we proberen uit te spelen en te verfijnen." 

Met een open geest kan iedereen, ook zonder roesmiddelen, toetreden tot de wereld van elektronische muziek, gelooft Van Deun. "Het is zoals koffie leren drinken. In het begin weet je niet wat er op je afkomt, maar eens als je het toelaat, leer je het wel appreciëren."