Klinisch psychologe Sarah Bal helpt jongeren met zelfmoordgedachten: "Merendeel wil niet dood, ze willen dat er iets verandert"

Volgens Bal is de druk op jongeren vandaag groot. "Jongeren zijn tegenwoordig heel zelfstandig en we maken ze ook zo, en dat is goed. Maar daarnaast zijn ze ook heel eenzaam."

"We leven in een maatschappij die heel individualistisch is en gericht is op de maakbaarheid van de mens. We gaan ervan uit dat jongeren het allemaal zelf kunnen of moeten kunnen. Jongeren zijn te veel alleen."

"Dat betekent niet dat ze geen mensen om zich heen hebben die van hun houden. Integendeel. Maar ze lijken elkaar niet meer te kunnen bereiken, de verbinding is weg." Bal ziet dat gebrek aan verbondenheid ook terug in de gezinnen waarmee ze werkt. "Ik krijg soms gezinnen over de vloer die altijd apart eten."

Het praten tussen ouders en kinderen lijkt niet meer zo evident. Onlangs bracht Bal het boek 'Wat als we er samen over praten' uit. Met dat boek wil ze ouders, begeleiders en jongeren helpen om het gesprek over moeilijke thema's wél aan te gaan. "Maar communicatie is meer dan alleen praten. Het zijn de kleine dingen die belangrijk zijn, het samen (be)leven."  

Veel ouders voelen zich machteloos. Ze willen wel praten, maar hun kind klapt dicht of reageert vijandig. Toch is het volgens Bal essentieel om het gesprek niet te laten doodbloeden. "Mensen leven vaak naast elkaar en praten naast elkaar. Het is belangrijk om terug die verbinding te vinden, maar veel mensen zijn bang om écht het gesprek aan te gaan."

Volgens haar ligt de sleutel vaak bij wat er wél werkt. "We blijven te vaak de nagel kloppen op wat er niet goed of moeilijk gaat, terwijl je het ook kan omdraaien. Wat loopt wel goed en wat zijn de sterktes van onze relatie? Of wat doen we graag samen? Dat gebruik je dan als hefboom om het moeilijke aan te pakken."

Ook conflict hoeft geen breekpunt te zijn. "Conflict is niet het einde. We zijn mensen en conflicten zijn eigen aan ons. Ik zeg vaak tegen mensen dat je conflict kan zien als een uitnodiging naar de ander. Het is een manier om aan te geven dat het niet meer gaat en dat je verandering wil."

Maar wat als je kind écht vastloopt en nadenkt over zelfdoding? "Je moet daar samen over praten en het benoemen, loop er absoluut niet van weg", zegt Bal. "Dat is echt niet makkelijk. De angst samen aangaan en samen kijken wat kan helpen. Kunnen we dit samen of moet er professionele hulp ingeroepen worden?"

"Er zijn zoveel jongeren die eraan denken of bij wie het zelfs lukt, maar het merendeel van die jongeren wil helemaal niet dood. Ze willen dat er iets verandert, maar weten niet hoe."

De manier waarop de media en maatschappij over zelfdoding praten, speelt ook een rol. "Omdat het zoveel voorkomt en ook vaak in de media verschijnt, wordt zelfdoding een mogelijkheid die dichterbij komt liggen. We moeten daarin realistisch zijn en het aanpakken door er samen over te praten."

Een van de jongeren die Bal begeleidde, is *Charlotte (een fictieve naam). "Ze is een hele tijd bij mij in therapie geweest omdat ze nadacht over zelfdoding. Ze had altijd een schrift bij zich, maar praten deed ze nauwelijks. Op een dag heb ik dan gevraagd wat er in het schrift stond. Ze vertelde dat ze gedichten schreef, klapte het boek open en ik las een van haar gedichten. Ik was diep ontroerd. Via die gedichten heeft ze zich langzaam aan voor mij opengesteld."

Charlotte’s gedichten werden later het vertrekpunt voor een theatervoorstelling, gemaakt door Bals moeder, Eva Bal. "Jaren later herkende ze haar eigen woorden op televisie, toen ik een van haar gedichten voorlas in 'Therapie' ."

"Ze stuurde me een bericht op Facebook. Ze stelt het goed."