Waarom importeren Belgische fertiliteitsklinieken zoveel zaad uit Denemarken?

Het meeste donorzaad dat in ons land gebruikt wordt, komt uit Deense spermabanken. Dat blijkt uit het doctoraatsonderzoek van Dorian Accoe, bio-ethicus aan de UGent. Hij stuurde vorig jaar een vragenlijst naar alle fertiliteitsklinieken in België. Gemiddeld rapporteren de deelnemende klinieken dat ze ongeveer 75% van hun donorzaad importeren. 

Onder de klinieken is er een sterke variëteit: "We weten dat de helft van de klinieken zo goed als al hun sperma importeert. De andere helft werkt wel, maar zelden uitsluitend, met eigen donoren. Dat zijn Belgische donoren die zich komen aanmelden in de fertiliteitskliniek", zegt Accoe. 

In België is er te weinig aanbod aan donorzaad, terwijl de vraag groot is. Daarom bestellen fertiliteitsklinieken donorzaad bij buitenlandse spermabanken. "Fertiliteitsklinieken rekruteren niet actief om donoren te vinden in België", zegt Accoe. "Dat heeft allicht een effect op het aantal donaties. Donoren worden ook niet betaald. Dat is uitsluitend vrijwillig en altruïstisch." Ze krijgen wel een onkostenvergoeding. 

"Omdat er te weinig aanbod is van Belgisch donorzaad, wordt dat aangekocht in het buitenland."

Cryos International en European Sperm Bank zijn 2 commerciële Deense spermabanken. Het zijn grote spelers: Cryos International bracht sinds 1987 al 85.000 baby's ter wereld, de European Sperm Bank al 35.000 baby's.

Dat Cryos en European Sperm Bank commerciële bedrijven zijn, wordt al snel duidelijk als je hun websites bekijkt. "Zij bieden hun donoren aan met extra informatie, zoals haarkleur, lengte, sterrenbeelden, karaktereigenschappen, soms zelfs het handschrift", aldus Accoe. "Maar in België krijg je geen magazine waaruit je kan kiezen. Het is de kliniek die het sperma aankoopt, niet de wensouders. Zo willen we vermijden dat je een baby 'samenstelt'."  

Er zijn verschillende redenen waarom Belgische fertiliteitsklinieken vooral uit die 2 Deense spermabanken importeren. "Ik denk dat de voornaamste reden is dat historisch gezien de spermabanken in Denemarken waren", zegt prof. dr. Arne Vanhie, die fertiliteitsarts is bij UZ Leuven. "In Denemarken rust er al veel langer minder taboe op spermadonatie en had men daarover cultureel al langer een zekere openheid. Spermadonatie is en was daar vroeger ingeburgerd."

"Om een commerciële spermabank te kunnen oprichten, heb je een liberale samenleving nodig om donoren uit te rekruteren en liberale wetgeving om donorsperma te kunnen exporteren." In België bijvoorbeeld is het verboden om lichaamsmateriaal te commercialiseren. "In Denemarken kreeg je op die manier een wisselwerking waarin die donorbanken er historisch al waren en ook groter werden door de buitenlandse vraag," zegt Vanhie.

Nog een onderdeel van die liberale wetgeving: donoren kunnen ervoor kiezen dat het donorkind toegang krijgt tot informatie over de donor wanneer het donorkind 18 jaar wordt. Zo kunnen ze zich aanpassen aan de verschillende nationale wetgevingen en naar verschillende landen exporteren, want in het ene land is anoniem doneren verboden – zoals in Nederland – en in het andere is het verplicht.

Ook in Spanje en andere Europese landen zijn er commerciële spermabanken, maar donoren uit Denemarken zijn historisch populairder. "Wij zijn allemaal Kaukasisch, zowel de Spanjaarden als de Denen, maar op het vlak van huidskleur en haarkleur hebben wij meer gemeenschappelijk met Denemarken dan met Spanje. Als centra dus moesten kiezen tussen een samenwerking met de Deense spermabanken of de Spaanse, neigden ze eerder naar de Deense", zegt Vanhie. 

Nochtans brengt zaad gebruiken uit Deense spermabanken risico’s met zich mee. Zo zijn er geen Europese limieten op hoeveel kinderen 1 donor mag hebben. De European Sperm Bank legt zichzelf de limiet op van 75 gezinnen per donor wereldwijd.

Bovendien staat te lezen op de website van de European Sperm Bank: "We controleren onze donoren zorgvuldig om te voldoen aan de regelgeving met betrekking tot het totale aantal gezinnen/kinderen per land. Wanneer het aantal gezinnen voor een land voor een donor de limiet nadert, verkopen we de resterende spermastalen alleen aan gezinnen die al een kind van dezelfde donor hebben."

Dat geeft de indruk dat de European Sperm Bank zijn best doet om de Belgische regels te respecteren. Voor België geldt dat 1 donor maximaal voor 6 vrouwen gebruikt mag worden. Maar in de praktijk werd het zaad van de donor uit Denemarken gebruikt bij 37 gezinnen in België. De European Sperm Bank verkocht het zaad van diezelfde donor 9 jaar lang aan 14 verschillende klinieken in België.

In sommige fertiliteitsklinieken krijgen wensouders de keuze of ze een Belgische of een buitenlandse donor gebruiken, maar in andere niet. In het UZ Leuven mogen wensouders zelf kiezen en worden ze ook ingelicht dat hun spermadonor mogelijk ook (veel) kinderen in het buitenland heeft. "De overgrote meerderheid van de patiënten geeft aan dat het voor hen niet uitmaakt", zegt Vanhie. "Ik denk dat veel fertiliteitsklinieken vaststellen dat de patiënten vooral niet willen wachten."