Wie wint de innovatierace? "Als we niet samenwerken met China worden we in Europa weggeveegd"

"Wat was jouw eerste herinnering aan China?", vraagt een van de deelnemers mij op de eerste dag. Ik denk terug aan mijn aankomst op de luchthaven van Wuhan in de eerste helft van de jaren 90, een soort hangar waar de koffers hardhandig op de grond werd gegooid, want de enige bagageband was stuk.

De luchthaven van Hangzhou, waar de deelnemers uit West-Vlaanderen arriveren, heeft 4 terminals en is verbonden met het centrum via een verhoogde snelweg en een metrolijn. 

Eerste halte op deze "exclusieve innovatietrip” is een zogenoemde ‘dark factory’. Robam is een bedrijf dat moderne keukenapparatuur maakt zonder dat er nog een arbeider aan te pas komt. In de donkere fabriek zijn tientallen robots aan het werk terwijl robotwagentjes tussen de verschillende banden heen en weer snellen.

Vroeger werkten hier 260 mensen, nu nog 10. Door het licht niet meer aan te steken bespaart de fabriek ook op elektriciteit.

“Fascinerend”, vindt Stefaan Lambrecht van de Danis Groep, gespecialiseerd in het kweken en slachten van varkens. “Dit is iets wat wij als ondernemers moeten weten. Ook bij ons moeten we onvermijdelijk naar meer automatisering, anders worden we irrelevant.” Maar wat dan met de werkgelegenheid? “In West-Vlaanderen hebben we werknemers te kort, niet te veel”, zegt Lambrecht.

Vandaag staan 2 van de 6 'Hangzhou tigers' op het programma. Geen exotische dieren maar vooruitstrevende startups die Hangzhou op de kaart hebben gezet. Een daarvan is BrainCo, dat zich specialiseert in neurotechnologie, met protheses en koptelefoons die de verbinding leggen tussen de computer en de hersenen. Het bedrijf ligt in “China Artificial Intelligence City”, een complex met tientallen start-ups die zich specialiseren in toegepaste artificiële intelligentie. 

De tweede 'tijger' van de dag is Unitree, bekend van zijn twee- en viervoetige robots, die in China al volop worden ingezet in ziekenhuizen en in de industrie. Het zijn iets complexere exemplaren dan de robots die we geregeld tegenkomen in de lift van het hotel, op weg met room service.

Met open mond zien de deelnemers hoe de robots van Unitree de trap op en af kunnen klauteren en weer opstaan als ze omver worden geduwd. "Dit had ik niet verwacht", zegt Kathy Dewitte van Hogeschool Vives. "Ik wil zo snel mogelijk meer studenten naar hier halen voor studies en voor stages. Dit geeft zoveel inspiratie: hier wordt de toekomst gemaakt." 

Tijdens de Q&A na de demonstratie kan de vertegenwoordiger van Unitree niet ontkennen dat de robots ook getraind kunnen worden in militaire context of als assistentie van de politie. "Wat zijn jullie plannen voor Europa?" vraagt een andere deelnemer. "Wacht even, ik geef jullie ons businesskaartje", zegt de woordvoerder snel. "Welkom in West-Vlaanderen", voegt gouverneur Decaluwé eraan toe.

Bedrijf nummer 3 is Dahua, een specialist in beveiligingscamera's. Zaal na zaal hangt vol met de nieuwste modellen, waarvan sommigen tot op 5 kilometer mensen kunnen herkennen. Ironisch genoeg mogen we net hier als VRT-ploeg geen enkel beeld maken.

"Toch wel een beetje angstaanjagend", zegt Gregoire De Veyt, van de Lecot Groep. "In China hangt er 1 camera op 2 inwoners. Dat is toch niet waar wij in Europa naartoe willen of moeten."

De technologieboost van de afgelopen jaren is niet alleen het gevolg van de langetermijnplannen van de Chinese regering maar ook van het onderwijs. Twee derden van alle Chinese hogeschool- en universiteitsstudenten studeren af in een STEM-richting.

Onderzoeksinstellingen, zoals het Hangzhou Innovation Center van de universiteit van Zhejiang, krijgen volop subsidies van de overheid. Ook de stichter van AI-platform Deepseek was hier student.

"Het onderzoek dat wij hier doen, naar nieuwe materialen voor halfgeleiders of robots, gebeurt in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven", zegt onderzoeker en ingenieur Jiang Kairui. "Wij luisteren naar de bedrijven en focussen in ons onderzoek op wat zij nodig hebben."

Ze toont ons de siliconenmengsels waar haar onderzoek rond draait. "In het Westen wordt meer fundamenteel onderzoek gedaan, wij focussen op de praktijk." 

In een van de vele labs in het innovatiecentrum zit een aardbeienkwekerij. "Hier testen we onze sensoren en robots, zegt Fei Zhengzao. "Het is de bedoeling om de aardbeienkweek volledig te automatiseren." Hij toont ons enthousiast de robotarm die hij aan het bouwen is en de plastic aardbei die ervoor bengelt. "Een van de moeilijkste dingen voor een robot is het plukken van aardbeien", zegt hij, "omdat ze zo fragiel zijn."

Professor Wang heeft een nieuwe manier ontdekt om grafiet te maken, een van de grondstoffen voor halfgeleiders. De grondstof is stro, een afvalstof. Zoals veel andere onderzoekers hier is hij een eigen start-up begonnen. Zijn ambitie is groot: binnen de 5 jaar wil hij daar een groot, milieuvriendelijk en hoogtechnologisch bedrijf van maken, met 1.000 werknemers. 

De provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen sloten de afgelopen jaren hun China-desk, maar de provincie West-Vlaanderen blijft zijn nauwe banden met China vieren. "De Chinezen zijn doeners", zegt Carl Decaluwé 's avonds tijdens een banket met de provincie Zhejiang. "In Europa praten we veel over nieuwe concepten, hier voeren ze het uit. Dat hebben ze gemeen met ons, West-Vlamingen. Het is in ons eigen belang om met China te blijven samenwerken." 

Na Hangzhou trekt de groep naar Shanghai, thuisbasis van heel wat elektrische autofabrikanten. Ook Elon Musk heeft hier zijn grootste Tesla-fabriek gebouwd. Maar recent heeft zijn Chinese concurrent BYD hem ingehaald als grootste EV-producent. In 2024 werden in China 11 miljoen elektrische wagens verkocht, de helft van alle verkochte wagens.

De West-Vlaamse bezoekers komen speciaal voor NIO, een autofabrikant die werkt met inwisselbare batterijen. Op de parking staat een wisselstation, waar de ene na de andere chauffeur komt aanrijden. De auto rijdt zichzelf naar binnen met behulp van een AI-assistent en op amper 3 minuten rijdt hij weer naar buiten met een nieuwe batterij. De chauffeur kan intussen wat op zijn mobiele telefoon scrollen.

"Dit proces verlengt de levensduur van de batterij", zegt de woordvoerder van NIO. "Voordurend je wagen aan een snellader hangen, is slecht voor de batterij en dus ook minder milieuvriendelijk." NIO is al actief in Hongarije - waar het ook een fabriek heeft voor wisselstations -, en in Duitsland, Noorwegen, Denemarken en Nederland. Maar alle auto's worden nog in China gemaakt.

Recente verkoopscijfers vallen tegen, ook omwille van de Europese invoertarieven. "We willen zeker naar België komen", zegt de woordvoerster, "maar we kunnen daar nog geen termijn op plakken."

Het laatste bedrijf van deze trip is Pony.ai, een fabrikant van hard- en software voor zelfrijdende auto’s, opgericht in Boston maar vooral actief in China. Opvallend: 3 van de 5 oprichters hebben in de VS gestudeerd of gewerkt.

Het is iets wat we vaker hebben gehoord: Chinese topstudenten trekken nog altijd naar de VS of Europa om kennis of werkervaring op te doen en hun blik op de wereld te verruimen. Nadien beginnen ze dan een bedrijf in China. 

Pony.ai experimenteert al in verschillende Chinese steden met zelfrijdende taxi’s, maar onderzoekt ook volop de mogelijkheden van zelfrijdende vrachtwagens. In Luxemburg verkregen ze onlangs een licentie om ook daar een testfase te starten.

"Onze taxi's kunnen inmiddels ook complexe verkeerssituaties aan", zegt de woordvoerder. "Alles gebeurt automatisch. Klanten bestellen een taxi via een app en betalen ook op voorhand."

"Dit is echt wel indrukwekkend", zegt Kester Goh, stichter en CFO van Magnax uit Kortrijk, een bedrijf dat zich specialiseert in elektrische motors. "Voor mij is het duidelijk: we zullen in Europa een tandje moeten bijsteken als we niet irrelevant willen worden. Als we niet samenwerken met dit land worden we gewoon weggeveegd.

Ook ondernemer Dirk Vyncke, die jarenlange ervaring heeft met zakendoen in Azië, treedt hem bij. "If you can't beat them, join them."

"Het ontbreekt ons in Europa aan een duidelijke toekomstvisie omtrent innovatie", zegt Louis Jonckheere, CEO van het Wintercircus van Gent en voorzitter van Vlerick. "In een democratie die zo complex is als de Europese is dat ook niet zo evident. Maar als je goed kijkt naar Gent of naar Vlaanderen, dan zijn er een aantal sectoren waar wij ook heel sterk in zijn, denk maar aan onze biotech en onze chipindustrie."

"We moeten het verhaal van onze ondernemers meer naar de leslokalen brengen, onze studenten stimuleren om een eigen bedrijf te beginnen, en hen begeleiden bij hun eerste stappen. Als we dat niet doen, geef ik ons nog tien jaar voor China ons heeft ingehaald. En dan vrees ik ervoor dat de kloof te groot zal zijn."