"Onbekend is onbemind": Vlaamse Kamers voor minnelijke schikking worden nauwelijks gebruikt bij arbeidsgeschillen

"De KMS wil partijen autonomie en regie geven over hun proces", vertelt Mieke De Rieck, voorzitter van de Arbeidsrechtbanken in Antwerpen en Limburg. "Ze is in het leven geroepen om geschillen tussen werkgevers en personeelsleden op een alternatieve manier op te lossen. Dat kan gaan om een conflict tijdens de tewerkstelling of een conflict rond het beëindigen van een tewerkstelling." 

Op 1 januari 2023 werd in Antwerpen met de KMS gestart als proefproject. In het eerste jaar werden daar 14 zaken behandeld. In 2024 ging het om 13 zaken. Dit jaar is er al bemiddeld in 6 zaken.

Een half jaar later kwam er ook een KMS in de andere arbeidsrechtbanken in Antwerpen en Limburg. In Limburg werd in 2023 bemiddeld in 7 zaken. Vorig jaar was dat in 5 geschillen het geval. Dit jaar staat de teller voorlopig ook op 5. Als je alle bemiddelde zaken optelt in Antwerpen en Limburg, dan kom je op 50. In dezelfde periode kwamen meer dan 2.000 zaken voor bij de arbeidsrechtbank. 

"Als we kijken naar de geschillen tussen werknemers en werkgevers van vorig jaar, werd 2 procent opgelost via een bemiddeling. Alle andere conflicten gingen naar een rechtszaak. Er is dus zeker ruimte om te verbeteren", vertelt Mieke De Rieck, voorzitter van de Arbeidsrechtbanken in Antwerpen en Limburg. 

De arbeidsrechtbank van Gent, bevoegd voor Oost- en West-Vlaanderen, heeft op 1 september vorig jaar een KMS opgericht op de afdelingen in Gent, Dendermonde, Sint-Niklaas, Brugge en Kortrijk. Tussen september en april werden daar 17 zaken aanhanging gemaakt bij de KMS. In dezelfde periode behandelde de arbeidsrechtbank in totaal 543 processen. Omgerekend kwam dus 3,13 procent bij de KMS terecht.  

"In het bedrijfsleven is de KMS een nobele onbekende", vertelt De Rieck. "Bemiddeling wordt meer geassocieerd met een vrederechter, bijvoorbeeld bij echtscheidingen. We willen er zeker op inzetten, want het kan ruimer gaan. Terwijl een arbeidsrechtbank vooral focust op het einde van een tewerkstelling, kan de KMS ook tijdens een tewerkstelling ingezet worden. Dan kan je een ontslag voorkomen." 

De Rieck wil benadrukken dat er een kentering aan het gebeuren is. "Het aantal opgestarte procedures in Antwerpen en Limburg zit dit jaar bijvoorbeeld al aan 11. Het zit dus zeker in de lift. Sinds 1 april sturen we bij elke gewone procedure een brochure mee over de KMS. Op de achterkant staat daar al een modelverzoekschrift dat kan ingevuld worden. Dat is een mogelijke verklaring." 

Gevraagd naar de voordelen van de KMS, ziet De Rieck er verschillende. "Vergelijk het met in een wagen zitten. Als je naar de KMS gaat, zit je zelf aan het stuur en niet op de achterbank. In een klassieke rechtszaak ligt de focus op het juridische geschil en interpretatie van wetten. De rechter beslist alleen wie er gelijk heeft." 

Daarnaast is de procedure bij de KMS gratis. Je betaalt natuurlijk wel voor je advocaat, als je die meeneemt. De verjaringstermijn wordt ook geschorst. Bovendien is het een snelle procedure. "Als een van de partijen naar de KMS stapt, dan moet binnen de 30 dagen een zitting georganiseerd worden", aldus de voorzitter van de arbeidsrechtbank.

Wanneer een overeenkomst wordt gevonden, is die onmiddellijk uitvoerbaar en door beide partijen gedragen. Je kan de KMS eerst proberen of zelfs combineren met een gewone zaak voor de arbeidsrechtbank.

Verder is er in de KMS plaats voor emoties. "Een werkgever kan denken dat hij tijd en opleidingen heeft geïnvesteerd in een werknemer. Anderzijds denkt een werknemer dat hij veel tijd in het bedrijf heeft gestoken. In een klassieke gerechtelijke procedure is daar minder ruimte en aandacht voor."

Dat die tijd genomen wordt, werkt ook motiverend voor de magistraten. "Het zet hen aan om er extra tijd voor te maken. We zijn ervan overtuigd dat mensen ook meer die regie willen krijgen. Daar moeten we op inzetten."

Maar hoe gaat zo'n bemiddeling eraan toe?  De partijen nemen zelf plaats rond de tafel, samen met een professionele beroepsrechter en 2 rechters in sociale zaken. Dat zijn mensen die voltijds ergens anders werken, maar bij de arbeidsrechtbanken deelnemen aan het beraad en zoeken naar een oplossing. "Bij de KMS gaat het dan om werkgevers, hr-directeurs of afgevaardigden van de vakbond. Hun input kan erg nuttig zijn om het geschil los te trekken van het juridische aspect", somt De Rieck op. 

Voor ze in de KMS kunnen zetelen, moeten de rechters een speciale opleiding volgen. "Het vergt een andere techniek. Je moet open vragen stellen en ruimte geven. Ze faciliteren het proces. Uiteindelijk duurt een zitting minstens 1,5 uur", besluit De Rieck.

Wie een beroep wil doen op de KMS, kan terecht op de website van justitie . Op 1 september zal ook de arbeidsrechtbank van Leuven starten met een KMS.