Nieuw seksueel strafrecht bestaat exact 3 jaar, Liesbet Stevens: "Recht blijft mensenwerk" 

 "Toestemming moet uit vrije wil gegeven zijn en daarvoor moet je ook de elementen uit de context in rekening brengen. Je mag er niet meer zomaar van uitgaan dat het ontbreken van verweer toestemming is. Met andere woorden: ‘zwijgen is toestemmen’ geldt absoluut niet", verduidelijkte Liesbet Stevens, adjunct-directeur van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, nog eens in De Ochtend op VRT Radio 1.

Door de nieuwe opvatting van het begrip 'toestemming' zouden beschuldigden in principe minder makkelijk vrijuit mogen gaan. In 2022 getuigde nog een meisje bij VRT NWS over de door haar aangespannen verkrachtingszaak die ze verloren had. De rechter oordeelde destijds dat het meegaan naar het huis van de beschuldigde als toestemming tot seks kon worden opgevat. De hervorming moest dit soort vonnissen in de toekomst een halt toeroepen. 

Begin april van dit jaar, een kleine 3 jaar na de hervorming, ontstond er ophef over de toepassing van het seksuele strafrecht. Een Leuvense gynaecoloog werd namelijk schuldig bevonden aan verkrachting van een medestudente, maar kreeg geen straf. Het vonnis zorgde voor ontsteltenis bij heel wat landgenoten. Honderden studenten kwamen zelfs op straat om tegen de uitspraak te protesteren.  

De ophef over deze zaak en ook andere vonnissen verbaast Stevens niet. "Wanneer de wetgever sleutelt aan het strafrecht, duiken er nieuwe vragen op bij de implementatie ervan." Het juridische apparaat kent voldoende controlemechanismen die doorlopen worden voordat een vonnis valt. Een hervorming kan die machine wat in de war brengen.

"Recht is altijd mensenwerk. Het toepassen van recht ook. De meeste zedenzaken worden door drie rechters behandeld, zodat het niet in de handen van één rechter ligt. Binnen het rechtssysteem zijn er ook wel mechanismen die ervoor zorgen dat er zoveel mogelijk uniformiteit is, maar bij een hervorming van het recht kan dat eventjes duren voor iedereen het helemaal eens is hoe je bepaalde zaken moet interpreteren."

Bovendien zijn er factoren die een oordeel nog complexer maken, zoals de rol van alcohol of verdovende middelen. Ook in Leuven was er alcohol in het spel. "Er is steeds de discussie: hoe dronken of onder invloed moet je zijn om te kunnen zeggen dat je niet meer geldig kunt instemmen? Maar het is niet zo dat wanneer je 1 of 2 pintjes drinkt, je niet meer veilig zou kunnen instemmen met seksuele handelingen", concludeert Stevens.

De ophef werd volgens Stevens ook versterkt door een gebrekkige communicatie van Justitie. "Dit zijn heel delicate zaken die de maatschappelijke opinie erg beroeren en waar effectief heel goed over gecommuniceerd moet worden. Daar zijn nog groeimogelijkheden. Ik wil geen steen werpen naar Justitie, maar ik denk dat het heel belangrijk is om dit beter uit te leggen en dat vanuit justitie naar de hele samenleving toe de didactische rol opgenomen wordt."

Daar komt volgens Stevens nog eens bij dat onder de bevolking een vertekend stereotiep beeld bestaat van wat een verkrachting inhoudt. "Mensen denken meteen aan heel gewelddadige feiten, waarbij een onbekende man een vrouw overvalt en met heel veel geweld overvalt en verkracht. Maar dat is niet de meerderheid van de gevallen."

Stevens is daarom voorstander van een langer traject seksuele opvoeding voor jongeren. "Wij geven als samenleving seksuele opvoeding aan jongeren totdat ze op de drempel staan om met alles te gaan experimenteren. Tegen een 12-jarige moet je niet beginnen te spreken over alcohol, drugs en seks. Met jongvolwassenen van 18 tot 25 jaren wel, want die groep loopt het meeste risico."

"Ik pleit er al een tijdje voor dat minstens alle hogescholen en universiteiten uitdrukkelijk iets erover zouden organiseren. En het moet ook gewoon op andere plaatsen aan bod komen: in de media en sociale media bijvoorbeeld."