Mathieu en Thomas doneerden 100 keer sperma: "Ik geloofde de artsen echt toen ze zeiden: 5 tot 6 kinderen per donor"

Het zaad van een Deense donor die drager is van een kankerverwekkend gen heeft geleid tot de geboorte van 52 kinderen bij 37 gezinnen in ons land . Dat is een erg hoog aantal, want het zaad van 1 donor mag sinds 2007 maar bij 6 verschillende vrouwen gebruikt worden. De donaties van de Deense donor dateren van na 2007. 

Het maximum van 6 vrouwen kon overschreden worden omdat klinieken onderling geen gegevens uitwisselden voor 2024. Dezelfde donor kon dus in verschillende klinieken worden gebruikt. En 1 kliniek heeft de regel ook gewoon overtreden. Het zaad van de Deense donor werd voor 9 vrouwen gebruikt in plaats van voor 6. 

Het roept vragen op bij de betrouwbaarheid van artsen die een maximumaantal donorkinderen per donor beloven, ook voor donoren uit het verleden. Onze redactie sprak met 2 donoren die in de jaren 80 en 90 vaak sperma doneerden. Hoe kijken zij er nu op terug? 

Mathieu* doneerde 110 keer sperma in de periode 1981-1983. Voor hij mocht doneren in het AZ-VUB, het huidige UZ Brussel, werd zijn zaad getest op enkele ziektes. Daarna ging hij 2 jaar lang ongeveer 1 keer per week langs bij de privépraktijk van fertiliteitsarts Schoysman in Sint-Agatha Berchem om er te doneren.

Diezelfde Schoysman kwam overigens vorig jaar in opspraak nadat bleek dat hij sperma had gebruikt voor vruchtbaarheidsbehandelingen zonder medeweten van donoren, die dachten dat ze doneerden voor een wetenschappelijk onderzoek.

Per donatie kreeg Mathieu een vergoeding van 1.000 Belgische frank. "Ik heb het gedaan voor het geld. Ik was toen student, ik had een oude auto gekocht en ik had wat geld nodig voor benzine, de verzekering, enzovoort", zegt Mathieu. 

Ook Thomas* was student toen hij doneerde aan het UZ Brussel in 1996. Dat deed hij vooral om financiële redenen: hij kreeg 2.000 Belgische frank per donatie. 

Ook al hebben Mathieu en Thomas 100 keer gedoneerd, van de arts kregen ze te horen dat hun spermadonaties voor een vrij beperkt aantal vrouwen gebruikt zou worden. Aan Thomas zei de arts dat ze met zijn stalen maximaal 10 vrouwen zouden bevruchten en dat ze de stalen zouden uitwisselen met andere landen zodat die niet geconcentreerd in België zouden zijn. 

Maar Thomas stelt zich vragen bij het effectieve aantal vrouwen bij wie zijn donaties zijn gebruikt: "Ze hebben mij gezegd dat ze uit 1 staal 10 stalen konden maken, dus dat is inderdaad wel wat contradictorisch. Ik veronderstel dat die 100 keer niet gewoon gebruikt zijn voor bevruchtingen, maar ook voor bijvoorbeeld medisch onderzoek op de VUB." 

Bij Mathieu werd het aantal van 5 tot 6 kinderen aangegeven. Ook hij stelt zich daar vragen bij, na alle schandalen die aan het licht zijn gekomen. "Ik geloofde de artsen echt toen ze me zeiden: 5 tot 6 kinderen per donor. 5 tot 6 kinderen is goed hé. Dat is zoals een normale familie. Maar als ik dat verhaal hoor uit Nederland, waar ze 75 kinderen hebben verwekt met dezelfde donor, dat is zeer problematisch. Ik heb gedoneerd in België en ik vraag me af of de artsen achteraf het zaad uitgewisseld hebben met of verkocht hebben aan andere landen of banken." 

Thomas en Mathieu weten niet hoeveel donorkinderen ze effectief hebben. Ook toen was anonimiteit bij spermadonoren al verplicht en kon de spermadonor de identiteit van het donorkind niet kennen en omgekeerd. Thomas heeft zich aangemeld op een commerciële DNA-databank, maar via die weg hebben er nog geen donorkinderen hem gevonden. 

Hoe gaat hij om met het idee dat hij misschien een genetische band heeft met veel mensen? "Dat is een raar gegeven. Ik weet niet hoe ik ertegenover sta want het is totaal niet concreet momenteel." Hij staat er wel voor open om zijn donorkinderen te ontmoeten: "Dat is toch je bloed."

Spijt van zijn donaties heeft Thomas niet. "Buiten de financiële tussenkomst ga ik er toch van uit dat je iemand geholpen hebt."

"Natuurlijk, je hoopt dat de donorkinderen psychologisch geen problemen gaan hebben omdat ze zich afvragen waar ze vandaan komen, maar ik denk dat de moeders of de koppels toch verder geholpen zijn", zegt Thomas. 

Mathieu weet dat hij zeker 2 donorkinderen heeft. Zijn donorkinderen hadden een DNA-match met de zoon van zijn nicht, waarna Mathieu een DNA-test heeft gedaan. Hij heeft hen ook ontmoet. "Ik heb hen niet opgevoed en ik stel vast dat ze niet dezelfde waarden hebben. Dat is soms een beetje moeilijk om te begrijpen. Maar ik moet dat simpelweg accepteren: het zijn niet echt mijn kinderen, ze zijn verschillend van mij en ze hebben andere waarden."

Net als Thomas staat Mathieu nog steeds achter zijn donatie. "Voor mij is een spermadonor hetzelfde als een orgaandonor. Het is een bijdrage aan de geneeskunde en helpt families die geen kinderen kunnen krijgen. Ik zou het opnieuw doen want ik vind het goed om iets biologisch te doneren en daarmee andere families te helpen." 

Wel maakt hij zich zorgen dat een van zijn kleinkinderen toevallig in contact zou komen met een biologisch kind van hem. Daarom wil hij graag weten waar zijn biologische kinderen zijn. "Ik wil natuurlijk problemen van consanguïniteit (bloedverwantschap, red.) vermijden. Vooral als de artsen overdreven hebben en veel meer kinderen hebben gemaakt dan ze in het begin hebben gezegd. Ik wil niet dat op een dag een van mijn kleinkinderen misvormde baby's krijgt omdat ze toevallig een ander biologisch kind van mij heeft ontmoet zonder het te weten."