"Het gaat niet meer om zieltjes winnen": leerkrachten Peggy, Elise, Katia en Philippe over nieuwe godsdienstles 

Deze week werd een vernieuwde versie van het leerplan rooms-katholieke godsdienst voor het lager onderwijs voorgesteld. Aan de hand van Bijbelse verhalen en figuren moet de religieuze geletterdheid van jonge leerlingen verbeteren, maar worden er ook linken gemaakt met hedendaagse thema's als ecologie.

De Pieter De Somer-aula in Leuven, waar het leerplan gelanceerd werd, liep dinsdag dan ook vol met leerkrachten die rooms-katholieke godsdienst aan lagereschoolkinderen geven. Wat is hun eerste reactie op de nieuwe aanpak?

"Het nieuwe leerplan biedt heel veel vrijheid", vertelt Elise (37). Ze geeft rooms-katholieke godsdienst aan alle leerlingen van een katholieke basisschool in Blauberg (Antwerpen). Op een katholieke school zit godsdienst nochtans vaak in het pakketje van de klasleerkrachten, die ook alle andere vakken geven. "Ze hebben godsdienst losgetrokken en aan mij gegeven, want we merkten dat dat vaak het 1e vak was dat wegviel als het druk werd."

"Die vrijheid is voor mij echt een meerwaarde, want ik houd niet van handleidingen. Ik ga altijd zelf op zoek naar zaken om mijn lessen vorm te geven", zegt ze.

Ook Katia (55), die net zoals Elise enkel godsdienst geeft op een katholieke lagere school in Aarschot (Vlaams-Brabant), vindt dat het vernieuwde leerplan meer bewegingsruimte biedt. "Het is niet opgebouwd uit stapjes, dus je mag spelen met de volgorde. Zo kan je vertrekken van de actualiteit, wat er speelt in de klas of wat kinderen zelf aanbrengen en toch vlot in de les stappen."

"Binnen het nieuwe leerplan mogen we de zaken ook wat minder letterlijk nemen", zegt Philippe (45). Hij geeft rooms-katholieke godsdienst in een gemeentelijke basisschool in Zemst-Laar (Vlaams-Brabant), waar kinderen zelf mogen kiezen welke godsdienst ze volgen. "We mogen nu eindelijk zeggen dat de Bijbel niet uit ooggetuigenverslagen bestaat, maar uit mensen die hun ervaringen delen: 'Hoe is Jezus op mij overgekomen?'"

"De Bijbel biedt ons een basis, maar je moet de kinderen niet wijsmaken dat een blinde plots kon zien. We gaan op zoek naar een diepere betekenis", zegt Elise. "Voor mij zal dat niet veel verschil maken in de klas, maar ik denk dat dat voor heel wat andere leerkrachten een uitdaging zal zijn."

"Vroeger was het enige antwoord Jezus of God", vertelt Katia. "Maar we hebben een hele evolutie doorgemaakt, in de goede richting. Vandaag bekijken we wat God betekent voor de verschillende kinderen en dat leggen we naast elkaar. Het gaat niet meer om het winnen van zieltjes."

"De focus ligt nu op de verbinding en de wisselwerking tussen 3 belangrijke pijlers: de identiteit van het kind zelf, zijn of haar leefwereld en bij uitbreiding onze maatschappij en het christelijke geloof en de christelijke tradities", zegt Peggy (46). Ze geeft rooms-katholieke godsdienst op een GO!-school in Merelbeke en in een gemeentelijke basisschool in Eke (Oost-Vlaanderen).

Zo vertelt Elise dat Bijbelverhalen leerlingen handvaten voor hun verdere leven kunnen geven. "Denk aan het verhaal van het verloren schaap. Je kan je erin herkennen, want we zijn allemaal de weg wel eens kwijt geweest."

"Ook kinderen lopen wel eens tegen de lamp of botsen tegen zaken die ze niet voorzien hadden. Zo krijgen ze wel eens een verlies of scheiding te verwerken. Deze verhalen kunnen hen dan helpen bij hoe ze daarmee omgaan."

"Vanuit de waarden van de christelijke traditie, kunnen we de leerlingen een soort ruggengraat geven om met de ups en downs van het leven om te gaan", zegt ook Peggy. 

"Daarbij valt het me op dat kinderen enorm veel uit zichzelf binnenbrengen in de lessen. Ze hebben vaak een rugzakje, waarmee ze anders amper aan de slag kunnen gaan. Maar in deze lessen voelen ze dat er ruimte is om die zaken te delen. Dat vertrekt dan vaak uit een verhaal, een gesprek of een bezinningsmoment."

"We stappen met dit nieuwe leerplan ook eindelijk een beetje af van de wolligheid", zegt Philippe. "De laatste jaren lag de focus heel erg op dat alles zoet en goed is, maar het leven heeft ook slechte kanten. Nu mogen we ook een beetje 'negatieve theologie' geven."

"Zo is het zeker niet altijd even goed gegaan met Jezus. Dat was niet de gemakkelijkste mens, iemand die de pieren uit je neus haalde en mensen irriteerde. Mozes was dan weer een moordenaar en Paulus een grote christenjager, maar God kiest niet altijd voor de braafste mensen. Kinderen merken ook wel dat ze niet altijd engeltjes zijn, dus dat we die dualiteit nu wat meer mogen belichten, is heel waardevol."

"Zeker als we willen dat pubers nog actief met religie aan de slag gaan, moeten we dat zaadje al planten in de lagere school. Door de duistere kanten van het leven al vroeger te belichten, geven we hen iets om op terug te vallen wanneer ze tegen de muur lopen. Nu zie je soms dat jongeren van 15 of 16 jaar wat op de dool zijn, maar de juiste benadering van Bijbelverhalen kan hen daarbij wel houvast geven."

Aan de hand van rooms-katholieke godsdienst hoopt Philippe zijn leerlingen te helpen om de maatschappij beter te begrijpen. "In de lagere school wordt vaak naar het jeugdjournaal Karrewiet gekeken, dus kinderen weten echt wel wat er speelt. De vragen die ze hebben over de wereld komen ook in mijn les aan bod."

"Ik geef les in een schooltje onder de kerktoren in de Kempen. Mijn leerlingen worden in hun dagelijks leven dus niet echt geconfronteerd met zaken als de vluchtelingenproblematiek, maar op latere leeftijd zal dat natuurlijk wel gebeuren", vertelt Elise.

"Het is een hele uitdaging, maar ik probeer aan de hand van krantenartikels ook moeilijke onderwerpen als migratie dichter bij hen te brengen. Daar kan je bijvoorbeeld de link leggen met de uittocht van Mozes en zijn volk uit Egypte."

"Vroeger waren leerlingen meer vertrouwd met christelijke gebruiken, maar dat valt nu steeds meer weg", vertelt Peggy. Toch vindt ze het waardevol om hen de rituelen uit de katholieke traditie bij te brengen.

"Zo bespreek ik met hen dat de zevende dag traditioneel een rustdag is. Dan kan je je afvragen: willen we onze week volledig volproppen en non-stop doorgaan of willen we 1 dag tijd maken voor bezinning, rust en elkaar?"

"Ik merk dat de orthodoxe en islamitische kinderen in mijn klas nog heel erg doordrongen zijn van de religieuze verhalen, maar de verhalen en rituelen uit de katholieke traditie zijn veel minder gekend", vertelt Katia. 

"Er zijn op dit moment nog maar weinig rituelen in onze maatschappij, terwijl het belangrijk is om via rituelen tot verbinding te komen met jezelf, met je medemens en met het goddelijke of spirituele."

"Met dit leerplan kunnen we dat nog verder uitdiepen. We zetten iets in beweging in de kinderen zelf, bijvoorbeeld door met hen eigen rituelen te maken in de klas. Zo geef ik mijn leerlingen de kans om een kaars te laten branden voor iemand. Ik vertel dat ze de mensen die hen nauw aan het hart liggen, ook mogen toevertrouwen aan het licht."

Om die thema's op een authentieke manier te kunnen bespreken, is het volgens Elise belangrijk om je als leerkracht kwetsbaar op te stellen in de les. "Ik vertel over mijn oprechte ervaringen in de klas. Als je van je leerlingen verwacht dat zijn hun verhaal doen, moet je dat zelf ook durven."

"Het is belangrijk dat ze de mensen achter de godsdienstleerkracht blijven zien", zegt Philippe. "Zo hoef je in onze job zeker geen zondagse kerkganger te zijn, maar is het juist belangrijk om te benoemen dat je zelf ook een beetje zoekende bent. Je moet durven zeggen dat je sommige dingen niet weet en dat je het daar moeilijk mee hebt."

"Als godsdienstleerkracht moet je zelf gelovig zijn, maar het is vooral belangrijk dat je in de klas ook deelt op welke manier je gelooft. Zo heb ik het in de klas vaak over God, maar ook vaak over het goddelijke", legt Katia uit. "Ik vertel aan de kinderen dat het goddelijke voor mij geen persoon is, maar iets dat in jou, in mij en in de natuur zit."

"Het is de bedoeling om de kinderen mee te nemen op een pad dat hen een houvast kan bieden in het leven”, besluit Peggy. “Niet om hen te indoctrineren, maar wel om hen kennis te laten maken met de mogelijkheid waar jij als leerkracht vertrouwd mee bent. Later kunnen de kinderen dan zelf beslissen welk pad ze verder bewandelen."