Een vingerafdruk in rode oker, achtergelaten op een steen zo’n 43.000 jaar geleden, toont aan dat niet alleen homo sapiens kunst maakten, maar ook Neanderthalers. Archeologen spreken van een baanbrekende vondst.
De steen werd in juli 2022 ontdekt in de prehistorische grot San Lázaro, bij de Spaanse stad Segovia. De rode vingerafdruk viel meteen op door zijn opvallende plaats in het midden van de kei waardoor het lijkt op een gezicht.
Na 3 jaar intensief onderzoek concludeerden archeologen, onder leiding van archeoloog David Álvarez‑Alonso van de Complutense Universiteit van Madrid, dat de rode vingerafdruk bewust is aangebracht door een neanderthaler.
Daarnaast konden ze bewijzen dat het object diende als een kunstvoorwerp en niet als een werktuig. Bovendien toont het onderzoek aan dat neanderthalers in staat waren gezichten te herkennen in natuurlijke vormen.
Het is niet de eerste keer dat archeologen sporen van kunst van neanderthalers hebben gevonden, maar toch is deze vondst uniek: het gaat om de oudste bekende vingerafdruk in pigment. Eerder werd al een gedeeltelijke afdruk ontdekt, maar die bevatte geen kleur.
De kei is van graniet en is zo'n 20 centimeter groot. Op een van de vlakken bevinden zich 3 kleine uithollingen, met in het midden een cirkelvormige rode stip, gemaakt met rode oker en een menselijke vinger.
Wat opvalt, is dat de stip precies in het midden staat tussen de 3 uithollingen, waardoor de steen de vorm krijgt van een gezicht.
Geen werktuig, geen homo sapiens
Onderzoekers testten verschillende theorieën om te achterhalen wat de steen precies was en waar hij voor diende. De steen is geen werktuig, daarvoor is de kei veel te groot. Hij is veel groter dan de primitieve hamers die ter plaatse werden gevonden en lag op een andere plek in de grot.
De rode stip is ook niet per ongeluk ontstaan. Er werd nergens anders in de grot rode oker gevonden. Daarnaast kan de vingerafdruk niet afkomstig zijn van de homo sapiens. Er zijn geen aanwijzingen dat die soort ooit in de grot woonde. Alles wijst erop dat het werk afkomstig is van de neanderthalers, vermoedelijk van een mannelijke neanderthaler van volwassen leeftijd.
Ook blijkt uit analyse dat de kei bewust vanuit een rivier in de buurt naar de grot werd gebracht. Dat suggereert dat de steen werd uitgekozen en verplaatst om er iets mee te doen.
Baanbrekende ontdekking
Tot nu toe werd kunst vooral toegeschreven aan homo sapiens, de moderne mens die ongeveer 300.000 jaar geleden in Afrika ontstond en zich wereldwijd verspreidde. Neanderthalers leefden in Europa en Azië, maar stierven ongeveer 40.000 jaar geleden uit. Ze waren korter en steviger gebouwd en lange tijd werd gedacht dat ze geen kunst maakten.
Dat beeld verandert nu. Steeds meer aanwijzingen, inclusief de steen met de rode vingerafdruk, wijzen erop dat neanderthalers ook creatief waren.
