Meer dan 65.000 doden in Gaza: zijn cijfers van Hamas betrouwbaar? Of zijn ze nog een onderschatting?

De kaap van 65.000 doden bij de Israëlische aanvallen op Gaza werd halfweg september bekendgemaakt. Dat aantal blijft oplopen. 

Sinds het begin van de aanvallen, die volgden op de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, maakt het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid in Gaza zo goed als dag na dag de cijfers bekend. 

Dat die cijfers afkomstig zijn van het ministerie, geeft elk nieuwsmedium, dus ook VRT NWS, vanzelfsprekend mee. En ook dat dat ministerie wordt gecontroleerd door Hamas, de extremistische Palestijnse organisatie die het in Gaza voor het zeggen heeft, en in de Europese Unie op de terreurlijst staat.

Soms wordt ook kortweg gemeld: "dat blijkt uit cijfers van Hamas". Waardoor mediagebruikers zich misschien de vraag stellen: hoe betrouwbaar zijn die cijfers?

De cijfers kunnen, om evidente redenen, niet worden geverifieerd door internationale hulporganisaties.

Maar die organisaties vertrouwen wel al jaren op de cijfers van het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid.

En die zijn behoorlijk accuraat, zeggen zowel VN-organisaties als ngo's.  

Hoe komen die cijfers naar buiten? Terwijl Gaza al 2 jaar lang wordt gebombardeerd door het Israëlische leger, is het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid in Gaza de enige officiële bron.

Formeel valt dat ministerie onder de Palestijnse Autoriteit, maar in de praktijk wordt het gecontroleerd door Hamas, dat sinds 2007 de macht heeft overgenomen in Gaza en er scherp op toeziet welke informatie naar buiten gaat.

Het aantal doden en gewonden dat het ministerie rapporteert, is gebaseerd op gegevens afkomstig van ziekenhuizen en mortuaria en van de Rode Halve Maan, zusterorganisatie van het Rode Kruis.  

"De cijfers zijn misschien niet van minuut tot minuut perfect accuraat, maar ze weerspiegelen grofweg wel het aantal doden en gewonden". Dat zei Mike Ryan van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), ongeveer een maand na het begin van de tellingen.

Op dat moment werd gewag gemaakt van 10.000 doden. Niet onbelangrijk is weliswaar dat de ziekenhuizen en mortuaria toen nog vrij normaal konden werken. Intussen is dat niet langer het geval. 

"Het ministerie van Volksgezondheid in Gaza heeft toegang tot informatiebronnen die niemand anders heeft", zegt Omar Shakir, directeur Israël en Palestina bij mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW).

Volgens hem lagen de cijfers die gedurende de eerste maand van de oorlog naar buiten zijn gekomen over het algemeen binnen de lijn van wat kon worden verwacht, gezien de intensiteit van de aanvallen in een dichtbevolkt gebied als Gaza. "Ze komen ook overeen met wat blijkt uit getuigenissen enerzijds en satellietbeelden anderzijds."

Volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) is er hoe dan ook altijd een verschil tussen het aantal slachtoffers dat meteen na een aanval naar buiten wordt gebracht, en de gegevens die later worden verzameld, wanneer er meer duidelijkheid is.

Maar de organisatie zegt dat de cijfers uit Gaza over het algemeen betrouwbaar zijn. Bij eerdere oorlogen tussen Israël en Hamas zijn geen grote afwijkingen vastgesteld, zegt HRW. 

Dat blijkt ook uit gegevens die een commissie van de Verenigde Naties publiceerde in de nasleep van de Gaza-oorlog van 2014. Op basis van eigen onderzoek van medische dossiers kwam de VN-commissie in haar telling uit op 2.251 doden.

Meteen na de feiten had het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid in Gaza 2.322 doden geteld.

Ook het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken en B'tselem, een Israëlische organisatie die mensenrechtenschendigen tegen Palestijnen rapporteert, kwamen uiteindelijk uit bij tellingen die in dezelfde lijn lagen: respectievelijk 2.125 en 2.202 doden. 

De intensiteit van de aanvallen sinds oktober 2023 valt evenwel niet te vergelijken met de Gaza-oorlog van 2014. 

Naarmate de aanvallen aanhouden en nog maar weinig ziekenhuizen en mortuaria kunnen voortwerken, is het moeilijker geworden om de doden te tellen. Vele duizenden mensen liggen nog onder het puin, veel lichamen zijn nog niet geïdentificeerd. 

Hulporganisaties, maar ook wetenschappers zijn ervan overtuigd dat het huidige dodental in Gaza structureel wordt onderschat. 

Volgens berekeningen van wetenschappers van The Lancet, een toonaangevend medisch tijdschrift, ligt het werkelijke aantal doden veel hoger dan het officiële dodental: tussen 77.000 en 109.000 (volgens een onderzoek daterend van mei dit jaar). Dat betekent 4 tot 5 procent van de bevolking van het gebied vóór het begin van de aanvallen. 

Ook dat cijfer lijkt een onderschatting te zijn, want het aantal inwoners dat sterft door het tegenhouden van humanitaire hulp, door honger en ontbering, is hierin niet meegeteld.