Turkije is gestart met een nieuw restauratieproject voor de koepel van de Hagia Sophia, een van de bekendste gebouwen in Istanbul. De Hagia Sophia is 1.486 jaar oud en erkend door UNESCO als werelderfgoed. De restauraties moeten het monument beter beschermen tegen aardbevingen.
Restauratie Hagia Sophia in Istanbul begonnen om het gebouw te beschermen tegen aardbevingen
Bernie Wouters
Gepubliceerd:
In de koepels van de Hagia Sophia zijn opnieuw restauraties bezig. In de afgelopen eeuwen onderging het gebouw al meerdere herstellingen. De meest recente restauratie gebeurde tussen 1997 en 2006, aan het dak en aan de binnenkant van de grote koepel.
Ditmaal wil architect en projectleider Hasan Firat Diker vooral de hoofdkoepel en halve koepels versterken door de versleten loden bekleding te vervangen en het stalen draagwerk te vernieuwen. De huidige moskee blijft open voor bezoek en gebed.
In februari 2023 trof een aardbeving met een kracht van 7,8 het zuidoosten van Turkije en het noorden van Syrië. Hierdoor kwamen meer dan 55.000 mensen om het leven en waren duizenden gebouwen verwoest. Istanbul werd toen niet getroffen, maar wil toekomstige schade vermijden.
Van kathedraal tot moskee...
Oorspronkelijk diende de Hagia Sophia als kathedraal voor het Byzantijnse Rijk, onder de christelijke keizer Justinianus I. Het werd gebouwd tussen 532 en 537 na Christus. De Hagia Sophia was toen het grootste gebouw ter wereld. Sindsdien geldt het monument als toonbeeld van de Byzantijnse architectuur.
Toen Mehmet de Veroveraar in 1453 Constantinopel veroverde, werd het de nieuwe hoofdstad van het Ottomaanse Rijk. De kathedraal vormde hij om tot een moskee met minaretten.
Bijna 2 eeuwen lang werd de Hagia Sophia de hoofdmoskee van de stad. In 1616 nam de Sultan Ahmed moskee (met als bijnaam de 'Blauwe moskee') die functie over.
... tot museum en terug moskee
In 1935 paste Mustafa Kemal Atatürk, de eerste Turkse president en oprichter van de Turkse Republiek, de functie van de moskee weer aan. De Hagia Sophia werd toen een volwaardig museum.
Toch gaf het Turkse Hooggerechtshof in 2020 toestemming aan de nieuwe regering van de Turkse president Erdogan om het gebouw terug in te richten als moskee. Niet-moslims zijn enkel toegelaten op de bovenste verdieping, buiten de gebedstijden.
Deze beslissing lokte veel kritiek uit, onder andere van de Turkse oppositiepartijen. Ook UNESCO toonde zich bezorgd. Het monument is ondertussen bijna 1.500 jaar oud en staat al sinds 1985 op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Istanbul als risicozone
Als dichtbebouwde grootstad met bijna 16 miljoen inwoners heeft Istanbul een infrastructuur die kwetsbaar is voor aardbevingen. Op 23 april 2025 nog trof een aardbeving met een kracht van 6,2 de Zee van Marmara, die zo'n 60 km ten zuidwesten van de stad ligt.
Istanbul zal een hoogrisicostad voor zware aardbevingen blijven. Volgens experten heeft de stad 64 procent kans om nog vóór 2030 een beving met een kracht van minstens 7,0 mee te maken.
We zijn niet alleen verantwoordelijk voor dit gebouw, maar ook voor het gehele wereldpubliek.
Hasan Firat Diker, projectleider en hoogleraar architectuur aan de Fatih Sultan Mehmet Vakifuniversiteit.
Volgens restauratieleider en hoogleraar architectuur Hasan Firat Diker zou een aardbeving in het ergste geval het hele bouwwerk door elkaar kunnen schudden. "We zijn niet alleen verantwoordelijk voor dit gebouw, maar ook voor iedereen die hier binnenkomt", zegt Diker.
Voor de Turkse architect staat niet alleen veiligheid, maar ook het comfort van de bezoekers centraal. "Wie hier komt, moet ondanks de restauratie zoveel mogelijk van de Hagia Sophia kunnen zien."
De restauraties hebben voorlopig nog geen einddatum. "De echte structurele problemen zullen pas duidelijk worden, zodra de loden bekleding wordt verwijderd", voegt Diker toe.
