"Palestijnen dienen systematisch als menselijk schild in Gaza", zeggen Israëlische soldaten en Palestijnse gevangenen

"Ze sloegen me en zeiden: je hebt geen andere keuze, doe dit of we vermoorden je", vertelt de 36-jarige Ayman Abu Hamadan aan het persagentschap AP . Vorige zomer werd hij 2,5 weken gevangen gehouden door het Israëlische leger in het noorden van Gaza. Gekleed in een legeruniform en met een camera op zijn hoofd werd hij gedwongen om huizen binnen te gaan om er zeker van te zijn dat er geen bommen en scherpschutters waren.

Hamadan werd in augustus vorig jaar opgepakt, nadat hij van zijn familie was gescheiden. Israëlische militairen vertelden hem dat hij zou helpen met "een speciale missie." 17 dagen lang werd hij gedwongen om huizen binnen te gaan en om gaten in de grond te controleren of het tunnels waren. De militairen stonden achter hem. Zodra duidelijk was dat de situatie veilig was, gingen ze de gebouwen binnen om ze te beschadigen en vernietigen.

Toen de ene legereenheid klaar met hem was, werd hij doorgegeven aan de andere, zegt Hamadan. De nachten bracht hij door in een donkere kamer, om vervolgens wakker te worden en opnieuw hetzelfde te doen. De momenten dat hij gebruikt werd als menselijk schild, waren de enige dat hij niet vastgebonden of geblinddoekt was.

Hamadan is een van de 7 voormalige Palestijnse gevangenen met wie AP kon spreken. Allemaal werden ze ingezet als menselijk schild in Gaza en in de Westelijke Jordaanoever. De verhalen over die praktijk komen niet alleen van Palestijnen, maar ook van voormalige Israëlische militairen. AP sprak 2 militairen die zeiden dat ze zich aan deze praktijk schuldig hadden gemaakt. Een derde militair getuigde erover bij 'Breaking the silence' een Israëlische klokkenluidersorganisatie die getuigenissen van voormalige Israëlische soldaten verzamelt. Geen enkele van de militairen is nu nog actief in Gaza.

De militairen zeggen dat ze zich al kort na de start van de oorlog op 7 oktober 2023 bewust werden van het gebruik van 'muggen', zoals de menselijke schilden in codetaal genoemd werden. De bevelen om "een mug mee te nemen" kwamen vaak van bovenaf, van commandanten.

Een van de militairen zegt dat aan het einde van zijn 9 maanden durende missie in Gaza elke infanterie-eenheid een Palestijn gebruikte om huizen te ontruimen. "Toen het idee eenmaal gelanceerd werd, verspreidde het zich heel snel. Mensen zagen hoe makkelijk en effectief het was."

Hij vertelt hoe een brigadecommandant tijdens een vergadering een slide met de tekst "haal een mug" toonde en suggereerde dat ze "er gewoon een van de straat kunnen vangen."

Een van de militairen heeft het ook over 2 rapporten over incidenten die hij had geschreven aan de brigadecommandant. In een daarvan wordt de onbedoelde dood van een Palestijn beschreven. Andere militairen realiseerden zich niet dat de man als schild gebruikt werd en schoten hem neer.

De militair zegt ook dat hij minstens 1 andere Palestijn kende die was gestorven terwijl hij als schild werd gebruikt – hij raakte bewusteloos in een tunnel. Een militair vertelde aan AP hoe zijn eenheid vorig jaar het gebruik van menselijke schilden probeerde te weigeren, maar ze hadden geen keuze. Een hoge officier zei dat ze zich geen zorgen hoefden te maken over het internationaal humanitair recht.

Het is niet de eerste keer dat verhalen over Palestijnen als menselijk schild naar boven komen. In juni en juli vorig jaar toonde de Arabische nieuwszender Al Jazeera voor het eerst beelden van Palestijnen die gedwongen als schilden moesten fungeren.

In augustus publiceerde de Israëlische krant Ha'aretz getuigenissen van Israëlische soldaten die verklaarden dat Palestijnen gebruikt werden als menselijk schild. Ze werden 'shawish' genoemd, een van oorsprong Turks woord dat 'sergeant' betekent. De militairen suggereerden dat het een tactiek was die goedgekeurd is door hogere officieren.

En in oktober verzamelde de Britse krant The Guardian getuigenissen van voormalige Palestijnse gevangenen die grotendeels overeenkwamen met de getuigenissen bij AP.

Vorige zomer toonde Al Jazeera beelden van Palestijnen die moesten dienen als menselijk schild:

"Dit zijn geen op zichzelf staande verhalen. Ze wijzen op een systematische mislukking en een gruwelijke morele ineenstorting", zegt Nadav Weiman, directeur van 'Breaking the silence', aan AP. "Israël veroordeelt Hamas terecht voor het gebruik van burgers als menselijk schild, maar onze eigen soldaten beschrijven precies hetzelfde."

Volgens mensenrechtenorganisaties gebruikt Israël al tientallen jaren Palestijnen als menselijk schild in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. In 2005 verbood het Israëlische Hooggerechtshof deze praktijk, maar toch blijven de organisaties daarover getuigenissen en beelden krijgen. Volgens experts is het in de oorlog in Gaza de eerste keer dat de praktijk zo wijdverspreid is.  

"Het gebruik van Palestijnen als menselijk schild, of hen op een andere manier dwingen om deel te nemen aan militaire operaties, is ten strengste verboden", zegt het Israëlische leger in een reactie op de getuigenissen bij AP.

"Beschuldigingen van gedrag dat niet voldoet aan deze richtlijnen en procedures worden onderzocht. In verschillende gevallen is een onderzoek ingesteld door de MPCID (de criminele afdeling van de Israëlische militaire politie, red) naar aanleiding van vermoedens van betrokkenheid van Palestijnen bij militaire missies."

Meer details zijn er niet. AP kon bij het leger niet achterhalen hoe ver de praktijk reikt en in welke mate de bevelen van hogerhand komen.