In België wonen naar schatting 23.000 vrouwen die het slachtoffer zijn van vrouwelijke genitale verminking. Dat blijkt uit een prevalentiestudie uit 2020. Ayana (schuilnaam) werd op haar achtste besneden, Mawda bleef gespaard dankzij haar moeder. Naar aanleiding van een nieuwe campagne van vzw GAMS deelden ze hun verhaal in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.
"Een deel van mij is weggenomen": Ayana en Mawda getuigen over vrouwelijke genitale verminking
Ayana (schuilnaam), afkomstig uit Ethiopië, werd besneden toen ze 8 jaar oud was. "In Ethiopië is dat normaal; als kind zie je er het probleem niet van in." Het gebeurde door een gezondheidswerker, waardoor ze op dat moment geen pijn voelde. "Pas, toen de verdoving uitwerkte, voelde ik een branderige pijn bij het plassen."
Wat haar vooral bijbleef, was de sfeer. "Het leek wel een feest. Er waren mensen, eten, cadeaus en snoep. Ik werd aangespoord om rustig te blijven, niet te bewegen, want ik had een wond. Bezoekers vroegen hoe het met me ging, alsof ik ziek was."
Pas later besefte Ayana wat er echt gebeurd was. "Er is een deel van mij weggenomen, zonder mijn toestemming." Toch nestelde twijfel zich in haar hoofd. "Misschien was het niet zo erg? Misschien bedoelden ze het goed? Maar hoe meer ik leerde — op de universiteit, via gezondheidsvoorlichting — hoe zwaarder het besef werd."
Op een bepaald moment voel je gewoon: dit is een schending van mijn rechten
Ayana, getuige
"Of het nu om een 'lichte' of 'diepe' besnijdenis gaat, je verliest altijd een deel van jezelf. Ik kan mijn ervaring niet minimaliseren. Op een gegeven moment besef je: dit is niet normaal, dit is een schending van mijn rechten."
"Dat inzicht heeft me diep geraakt. Ik ben zelf gezondheidsprofessional, dus ik weet dat ik naar de gynaecoloog moet, maar soms voel ik schaamte. Alsof er iets mis is met mij."
"Mijn moeder bedoelde het goed. Ze heeft 5 kinderen grootgebracht. Voor haar was het de juiste keuze, en binnen onze familie werd het niet als een probleem gezien. Maar met de jaren groeide het bewustzijn. De praktijk bestaat in Ethiopië nog steeds, maar minder dan vroeger", gelooft ze.
Voor het eerst deelt Ayana haar verhaal publiek. "Het geeft me kracht en werkt helend. Want ook al is het lang geleden, je vergeet het nooit — je bent letterlijk een deel van jezelf kwijt. Door mijn verhaal te vertellen en andere meisjes te helpen, voel ik me sterker. Dat geeft me een gevoel van herstel."
Mawda (40) kon ontkomen dankzij haar moeder
Mawda komt uit Soedan en woont al 13 jaar in België. Ze is preventiemedewerkster bij GAMS. Zelf werd ze als kind niet besneden – dankzij haar moeder, een activiste die zich verzette tegen vrouwenbesnijdenis.
Net als in Ethiopië is vrouwenbesnijdenis in Soedan de norm. "Mensen denken dat het beter is voor het kind, het is een traditie. Als iets al generaties lang gebeurt, stel je het niet zomaar in vraag."
"Mijn moeder kreeg veel kritiek: 'Je maakt een grote fout door je dochter niet te laten besnijden.' In de ogen van velen was ik 'abnormaal'. Toch bleef ze me beschermen."
Thuis zeiden ze: 'Je bent compleet, zo hoort het'. Op school was het anders
Mawda, preventiemedewerker en getuige
Haar moeder probeerde ook de rest van de familie bewust te maken. "Thuis was er geen druk, maar op school werd ik vaak aangesproken. Leraren waren verbaasd en zeiden: 'Dat is niet normaal. Bespreek dat eens thuis.'"
Thuis was de boodschap net het tegenovergestelde: "Je bent compleet, zo hoort het." De twijfel bleef aan haar knagen. "Alle andere meisjes waren besneden. Soms dacht ik: misschien ben ik de enige. Misschien zit ik aan de verkeerde kant."
Mawda vertelt over een ander meisje uit de gemeenschap, dat – net als zij – niet besneden werd omdat haar moeder naar Mawda’s moeder had geluisterd. "Maar op haar 17e deed ze het toch zelf, uit groepsdruk. Dat raakte me diep. Ik dacht: als zij het doet, moet ik het dan ook doen?"
Ze herinnert zich nog hoe tantes langs vaderskant het stiekem wilden laten doen, achter haar moeders rug. "Maar mijn moeder was sterk. Dankzij haar ben ik wie ik nu ben."
Vandaag wil Mawda hetzelfde doen voor haar dochters. "In mijn familie is iedereen er tegen. Mijn kinderen lopen thuis geen risico. Maar tijdens bruiloften of grote feesten hou ik ze dicht bij me, want in onze grote gemeenschap leeft die traditie nog altijd. Veel mensen denken echt dat ze het juiste doen. Ze beseffen niet dat ze schade toebrengen."
'Beschermende Ouders: Vrouwenbesnijdenis stopt bij mij'
Volgens een prevalentiestudie uit 2020 van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen en de FOD Volksgezondheid wonen in België naar schatting 23.000 vrouwen die slachtoffer zijn van vrouwelijke genitale verminking. Daarnaast lopen zo’n 12.000 meisjes risico zonder preventieve maatregelen.
GAMS zet zich in tegen vrouwelijke genitale verminking en andere vormen van gendergerelateerd geweld. De organisatie ondersteunt getroffen vrouwen en werkt aan preventie. De nieuwe campagne van vzw GAMS wil ouders bewust maken van hoe ze hun kinderen kunnen beschermen tegen vrouwelijke genitale verminking.
