Het Verenigd Koninkrijk heeft een deal gesloten met Mauritius om het bestuur van de Chagos-eilanden, een eilandengroep in de Indische Oceaan, over te dragen aan het Afrikaanse land. Daarmee is volgens de eerste minister van Mauritius het proces van dekolonisatie volledig afgerond. Toch komt er, zowel vanuit de Britse oppositie als vanuit de oorspronkelijke bevolking van Chagos, protest op de beslissing.
Britten geven vrijwel onbewoonde Chagos-eilanden definitief aan Mauritius ondanks protest
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Eerst en vooral: helemaal weg zijn de Britten nog niet. Op Diego Garcia, het grootste eiland van de Chagos-archipel, ligt immers een belangrijke Brits-Amerikaanse militaire basis met luchthaven en communicatiesatellieten. De basis is erg strategisch gelegen in de Indische Oceaan, en die willen de Britten liever niet uit handen geven. Het is immers de perfecte plaats om een oogje in het zeil te houden voor militaire acties in de Golfregio, of om China in de gaten te houden.
Daarom zijn de Britse premier Keir Starmer en zijn Mauritiaanse ambtgenoot overeengekomen de basis de komende 99 jaar terug te pachten voor een astronomisch bedrag van 118 miljoen euro per jaar. Daardoor kunnen Britse en Amerikaanse soldaten er voorlopig blijven werken.
"Dekolonisatie nu compleet"
Volgens de premier van Mauritius Navin Ramgoolam is dankzij de deal het proces van dekolonisatie volledig voltooid. De Chagos-eilanden, officieel het Brits-Indische Oceaanterritorium, werden oorspronkelijk door Frankrijk gekoloniseerd in de 18e eeuw, samen met Mauritius, maar werden tijdens de Napoleontische oorlogen in 1810 formeel Brits grondgebied.
Tropische stranden en koraalriffen: zo zien de idyllische Chagos-eilanden eruit
In aanloop naar de onafhankelijkheid van Mauritius in 1968 besloot het Verenigd Koninkrijk om de Chagos-eilanden af te splitsen van Mauritius. Dat werd gedaan zonder instemming van de volledige Mauritiaanse bevolking. Het doel van deze afsplitsing was vooral strategisch: het VK wilde samen met de Verenigde Staten een militaire basis op één van de eilanden, Diego Garcia, vestigen.
Tussen 1968 en 1973 werden bijna alle oorspronkelijke bewoners van de Chagos-eilanden, de Chagossianen, door de Britse autoriteiten met dwang gedeporteerd naar Mauritius en de Seychellen om plaats te maken voor de militaire basis van de VS. Sommigen verhuisden ook naar het Verenigd Koninkrijk. Nu wonen er enkel op het hoofdeiland nog zo'n 4.000 mensen, het merendeel van hen militairen. Deze gedwongen verwijdering is tot op vandaag onderwerp van scherpe kritiek.
Juridisch huzarenstuk
De overeenkomst tussen het Verenigd Koninkrijk en Mauritius is het resultaat van een lang juridisch proces. In 2019 oordeelde het Internationaal Gerechtshof (in een niet-bindend advies) dat het VK onrechtmatig handelde door de Chagos-eilanden te scheiden van Mauritius, en dat het de eilanden zo snel mogelijk moet teruggeven.
In datzelfde jaar stemde de Algemene Vergadering van de VN in met een resolutie die opriep tot de terugkeer van de Chagos-eilanden naar Mauritius. Starmer, zelf een jurist, wil liever niet ingaan tegen de wil van internationale rechters. Bovendien bracht de juridische onduidelijkheid over de status van de eilandengroep ook de Britse veiligheid in gevaar, zei hij zelf.
Veel kritiek
Toch kan de beslissing om de Chagos-eilanden terug te geven aan Mauritius rekenen op heel wat kritiek uit de Britse oppositie. Volgens de Conservatieven en Reform UK vormt de deal net een bedreiging voor de Britse veiligheid. Zij wijzen erop dat de Mauritiaanse leiders nauwe banden onderhouden met Rusland en China.
Recent brachten delegaties uit Moskou en Peking een bezoek aan de Mauritiaanse hoofdstad om te overleggen over een intensievere samenwerking op het gebied van visserij en maritiem onderzoek.
Mauritius heeft de Britten wel verzekerd dat er geen Chinese of Russische spionnen op de eilanden zullen worden toegelaten.
De conservatieve tegenstanders van de deal, met Nigel Farage op kop, hadden gehoopt op steun van de Amerikaanse regering. Binnen het Trump-kamp klonken aanvankelijk kritische geluiden over het Britse plan om de eilanden over te dragen aan Mauritius, maar toch gaf Trump tijdens een bezoek van Starmer aan het Witte Huis eerder dit voorjaar zijn goedkeuring.
Ook de Chagossianen die een halve eeuw geleden gedwongen moesten verhuizen naar het Verenigd Koninkrijk, zijn tegen de deal gekant. Ze vrezen dat ze daardoor niet meer kunnen terugkeren naar hun land van herkomst. Twee Britse Chagossianen hadden daarom op het laatste moment een kort geding aangespannen tegen de Britse staat, maar de rechter oordeelde gisterennamiddag dat het akkoord niet in strijd was met hun mensenrechten.
En daarmee komen de 60 Chagos-eilanden, die omschreven werden als de laatste Afrikaanse kolonie van het Verenigd Koninkrijk, nu dus opnieuw onder Afrikaans bestuur te staan.
In een reactie aan Sky News liet een woordvoerder van de pressiegroep British Indian Ocean Territory weten "zeer teleurgesteld" te zijn over de uitspraak. "De strijd gaat door. We voeren al vijftig jaar strijd en zullen ons eiland – een Brits eiland – nooit en te nimmer aan Mauritius afstaan."
