Kabinet Verlinden wist al maanden van omstreden inschrijvingsbeleid De Crem in Aalter, maar deed niets

In Aalter moesten buitenlanders tot voor kort tot 9 keer langer wachten dan Belgen op een adreswijziging. Dat ging zo: als een buitenlander zich in het Aalter van burgemeester Pieter De Crem (CD&V) wou inschrijven, moest die eerst een controle van de woonstkwaliteit ondergaan. 

Door de lange wachtlijsten duurde dat al gauw enkele maanden, tot zelfs ruim een jaar in de meest extreme gevallen. En dat bracht heel wat problemen met zich mee: moeilijkheden om een arbeidscontract af te sluiten, een bankrekening te openen, inschrijving op school en noem maar op. 

Eind maart schafte het gemeentebestuur van Aalter het systeem af, na alle commotie die daarover was ontstaan. Maar daarmee is de kous niet af: er loopt nog een forensische audit door Audit Vlaanderen en ook het parket van Oost-Vlaanderen startte een vooronderzoek naar inbreuken op de antidiscriminatiewet.

Experten bestempelden het systeem als onwettelijk. Een systeem dat honderden personen van buitenlandse afkomst veel praktische ellende, gevoelens van frustratie en onzekerheid over hun woonplaats bezorgde. De vraag blijft: wie wat wist en wanneer? En waarom werd er geen einde gemaakt aan dat systeem?

Dat Aalter het buitenlanders moeilijk maakte bij hun inschrijving was bij een kring insiders vanaf het prille begin - aan de start van 2024 - genoegzaam bekend. 

Zeker op het niveau van de administratie en de FOD Binnenlandse Zaken, waar meer dan honderd klachten binnenliepen over de gang van zaken in Aalter. Twee onderdelen van de FOD ondernamen ook actie: zowel de Dienst Vreemdelingenzaken als de Dienst Identiteit en Burgerzaken vroegen Aalter in mei 2024 om bij te sturen en vergaderden ook fysiek met vertegenwoordigers van het gemeentebestuur. 

Maar De Morgen en Pano konden recent de hand leggen op nieuwe documenten. De Dienst Identiteit en Burgerzaken seinde in februari 2024 – ruim een jaar voor het verhaal bekend raakte - het kabinet van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) in. 

Philippe Moreau, de directeur-generaal ad interim van de Dienst Identiteit en Burgerzaken, zegt daarover in een geschreven reactie aan De Morgen en Pano dat hij op 12 februari 2024 een mail verstuurde aan het kabinet. “Ik heb in de mail ook duidelijk de problematiek vermeld: het systematisch niet inschrijven van niet-Belgen in de stad Aalter en het feit dat onze directie daarover heel wat klachten had ontvangen.”

Bedoeling was dat er een brief zou verstuurd worden naar het Aalterse gemeentebestuur. En die brief, zegt Moreau uitdrukkelijk, was “opgesteld ter ondertekening door minister Verlinden.”

Die brief vroegen we op via de Wet Openbaarheid Bestuur. De brief is rechtstreeks gericht aan burgemeester Pieter De Crem (CD&V) en maakt brandhout van de werkwijze in Aalter. 

De FOD Binnenlandse Zaken schetst in de bewuste brief niet enkel het juridische kader, ze waarschuwt ook dat de werkwijze in Aalter de toets door de Raad van State niet zou doorstaan. De brief spreekt over een “flagrante miskenning van de wettelijke bevoegdheden door de gemeente Aalter” en dringt er bij De Crem op aan om zijn werkwijze aan te passen en in lijn met de wet te brengen.

Maar minister Verlinden heeft de brief dus nooit ondertekend. Naar de reden daarvan hebben we het raden.

Directeur-generaal Philippe Moreau schetst de chronologie van zijn contacten met het kabinet, na zijn aanvankelijke mail van 12 februari. “De daaropvolgende weken en maanden heb ik, vaak in het kader van andere meetings, deze problematiek nogmaals ter sprake gebracht en gevraagd hier een positie in te nemen, namelijk de stad Aalter wijzen op het correct toepassen van de regels.”

Op 16 juli 2024 - een ogenblik dat de politieke partijen in volle electorale campagne zaten - volgt een reminder van het departement naar het kabinet-Verlinden. Ook die mail verkregen we via de Wet op Openbaarheid van Bestuur. “Is de brief in bijlage nu ooit vertrokken geraakt naar Aalter? Problematiek blijft momenteel bestaan”. 

Het antwoord daarop is “nee”, zoals het kabinet Moreau naar eigen zeggen telefonisch meedeelt. 

De vraag die daarbij rijst: wat wist Verlinden van dit systeem dat door haar partijgenoot Pieter De Crem in Aalter werd toegepast? Niets, zo zei ze daarover zelf in Villa Politica.

En daar blijft Verlinden ook nu nog bij. Haar kabinet was weliswaar op de hoogte, maar er zijn geen aanwijzingen dat ze de waarheid niet zou vertellen. Haar woordvoerder liet vrijdag weten dat “niets erop wijst dat een brief ter ondertekening werd voorgelegd aan de minister.”

Maar had Verlinden dit niet moéten weten? Het gaat over ernstige vaststellingen die de administratie aankaartte. Bovendien is een minister hoe dan ook politiek verantwoordelijk voor haar kabinet.

Die vragen zijn voorgelegd aan Annelies Verlinden, maar we hebben geen antwoord ontvangen. 

In de summiere reactie van haar woordvoerder wordt enkel verwezen naar de contacten tussen de administratie en de gemeente Aalter – niét naar de contacten tussen administratie en kabinet. Al zijn die er wel degelijk geweest. 

Dat blijkt ook uit een recent antwoord van de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken, Bernard Quintin (MR) op een schriftelijke parlementaire vraag van Groen-Kamerlid Matti Vandemaele. Die stelt daarin dat alle info door het departement Binnenlandse Zaken aan het kabinet is overgemaakt. 

Een insider van het toenmalige kabinet Binnenlandse Zaken werpt 'off the record' de verdediging van Annelies Verlinden op. Die contacten tussen kabinet en administratie zijn er wel degelijk geweest, dat zou ook gebruikelijk zijn in dit soort dossiers, maar het zou niét de bedoeling zijn geweest om een brief ook ter ondertekening aan Verlinden voor te leggen. Dat moest de administratie doorgaans afhandelen. Dat is in duidelijke tegenspraak met wat de directeur-generaal daar 'on the record' over vertelt. 

Overigens heeft de federale  minister van Binnenlandse Zaken wel de bevoegdheid om te waken over de correcte toepassing van de regels, maar het federale niveau heeft niet de bevoegdheid om een gemeente of een burgemeester sancties op te leggen. De bevoegdheid om op te treden ligt bij de Vlaamse regering en de Vlaamse minister van Binnenlands bestuur.

Die minister is Hilde Crevits. Zij uitte eerder al haar ergernis over het feit dat de federale overheid haar niet inlichtte, niet over de 110 klachten en niet over de gesprekken tussen de FOD Binnenlandse Zaken en de gemeente Aalter. “Ik vind dat een heel rare manier van werken”, zei ze toen.