Niet alleen Hamas: waarom Israël ook UNRWA wil uitschakelen 

François Dubuisson, professor internationaal humanitair recht aan de Université Libre de Bruxelles (ULB), is gespecialiseerd in het Israëlisch-Palestijns conflict. In een interview met Terzake legt hij uit waarom het vluchtelingenstatuut van Palestijnen zo gevoelig ligt voor Israël en waarom UNRWA (het VN-agentschap dat instaat voor Palestijnse vluchtelingen) doelwit is van Israëlische kritiek.

Miljoenen Palestijnen wereldwijd hebben het statuut van vluchteling. Een groot deel woont in de Palestijnse gebieden zelf: Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Maar velen leven ook in vluchtelingenkampen in Jordanië, Libanon en Syrië. Wat hun status uniek maakt, is dat het vluchtelingenstatuut erfbaar is — het wordt doorgegeven van ouder op kind — in tegenstelling tot het klassieke VN-vluchtelingenstatuut.

Vele Palestijnse vluchtelingen wereldwijd koesteren nog steeds de droom om terug te keren naar hun oorspronkelijke woonplaatsen. Die liggen vaak in het huidige Israël en daar wringt het schoentje: Israël weigert dat recht op terugkeer, ondanks de VN-resolutie uit 1949 die dat principe wel bevestigt.

Volgens Dubuisson is Israël bezorgd dat een massale terugkeer van vluchtelingen het demografisch evenwicht binnen de Joodse staat zou ondermijnen. Daarom probeert Israël het specifieke statuut van Palestijnse vluchtelingen te ondermijnen en UNRWA te verzwakken. 

Niet alleen in Gaza maar ook op de Westelijke Jordaanoever wordt veel geweld gepleegd. Dat is opvallend vaak gericht op vluchtelingenkampen zoals die van Jenin en Tulkarem. De recente aanvallen op die kampen en het VN-vluchtelingenagentschap zijn dus niet nieuw, maar passen in een langlopende strategie, zegt Dubuisson.

Israël ziet UNRWA als een politieke bedreiging omdat het agentschap het vluchtelingendossier levend houdt, zo stelt hij. Vooral in landen als Libanon blijven veel Palestijnse vluchtelingen hopen op terugkeer naar hun oorspronkelijke dorpen. Dat houdt het recht op terugkeer als eis in leven — een eis die voor Israël onbespreekbaar blijft.

Door vluchtelingen aan te vallen, hun huizen te vernietigen en hen gedwongen te verplaatsen, komt er ruimte vrij voor de uitbreiding van Israëlische nederzettingen. Het doel lijkt te zijn om de Palestijnse bevolking op steeds kleinere stukken grond te concentreren en zo de controle over meer gebied te verkrijgen.

De kampen zijn tegelijk ook vaak bolwerken van Palestijns verzet. Dit werkt volgens Dubuisson vaak mee aan het Israëlische veiligheidsbeleid en daarom richt Israël zich expliciet op zulke plekken die symbool staan voor gewapend verzet.

“Nog nooit in mijn 20-jarige carrière zag ik zo’n langdurige en uitzichtloze situatie”, zegt Sam Rose, directeur bij UNRWA in Gaza. In een gesprek met VRT NWS getuigt hij over hoe Israël ook zijn werk met UNRWA in de Gazastrook bemoeilijkt.  

Israël keurde eind vorig jaar een nieuwe wet goed die UNRWA verbiedt om nog op Israëlisch grondgebied te opereren. En dat heeft ongekende gevolgen voor het werk in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Sam Rose mag, door deze nieuwe wet, Gaza ondertussen niet meer binnen. Hij vertrok er voor het laatst in maart en wist dat terugkeren geen optie was. “Er geldt een ‘no-contact policy’ die elk contact tussen Israëlische autoriteiten en UNRWA verbiedt.”

Ondertussen blijft UNRWA wel in Gaza diensten verlenen zolang ze dit kunnen. Het mandaat om verder te werken is verleend door de Algemene Vergadering van de VN. Rose legt uit dat enkel zij kunnen besluiten tot het wijzigen van een mandaat en niet de Israëlische regering.

Hoe lang de werking nog kan blijven rechtstaan weet Rose niet. “De diensten lopen ernstig risico vanwege de financiële tekorten, maar ook vanwege de penibele veiligheidssituatie voor de medewerkers van UNRWA”.