De Open VLD blijft nog altijd aanhang verliezen. In de peiling van De Stemming flirten de Vlaamse liberalen met de kiesdrempel. Hoe komt dat?
Geen populaire kopstukken en schipperen tussen rechts en links: dit verklaart de crisis bij Open VLD
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
De score van de Open VLD gaat al jaren achteruit, zowel bij verkiezingen als in peilingen. En dat blijft zo, ook nu de liberalen - na tientallen jaren besturen - in de oppositie zitten in het Vlaams én het federaal parlement.
De partij is volgens de laatste peiling de kleinste van Vlaanderen en flirt met de kiesdrempel. In het slechtste scenario, de laagste schatting binnen de foutenmarge, zakt de Open VLD daaronder.
De Stemming peilt niet alleen naar hoe Vlamingen zouden stemmen. De onderzoekers vragen Belgen onder meer ook naar het belang van bepaalde politieke thema’s, hoe ze naar het regeringsbeleid kijken en door welke politici ze zich vertegenwoordigd voelen.
Zo krijgen ze een beter zicht op de cijfers en de verklaringen achter de crisis bij de Open VLD.
1. Geen populaire politici
De basis van een sterke politieke partij zijn kopstukken die mensen kunnen overtuigen. Maar weinig Vlamingen voelen zich vertegenwoordigd door Open VLD'ers.
In de top 20 van populairste politici staat maar 1 Vlaamse liberaal, helemaal onderaan: Alexander De Croo, de vorige premier. Die 20e plaats zal de liberalen weinig moed geven. Het is eigenlijk een afstraffing, vorig jaar stond De Croo nog op plaats 2 na Bart De Wever (N-VA). Maar op dit moment speelt hij geen rol van betekenis: hij is officieel federaal parlementslid, maar duikt er amper op en mijdt de media.
Bijna 1 jaar na de verkiezingen peilt De Stemming naar de politieke voorkeuren en maatschappelijke bezorgdheden van de Belgen.
De Stemming is een jaarlijks onderzoek in opdracht van VRT NWS, De Standaard en RTBF, uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen en de Université Libre de Bruxelles. De bevraging werd afgenomen in maart 2025.
De volledige gedetailleerde resultaten en informatie over de methode kan je hier vinden.
Andere oppositiepartijen doen het opmerkelijk beter. Tom Van Grieken (Vlaams Belang) is na Bart De Wever de populairste. Met Jos D’Haese en Raoul Hedebouw heeft de PVDA zelfs 2 kopstukken in de top 10. Voor Groen scoort Petra De Sutter bijzonder goed, al heeft zij ondertussen de politiek verlaten om rector te worden aan de UGent.
Verjonging?
De Open VLD hinkt op 2 benen als het gaat over kopstukken: ze wil inzetten op verjonging, maar het merendeel van de parlementairen behoort al jaren tot de partijtop. Voormalig ministers zoals Vincent Van Quickenborne en Alexia Bertrand of ex-voorzitters Egbert Lachaert en Gwendolyn Rutten voeren vaak het woord. Van de jonge garde lukt het voorlopig enkel Kjell Vander Elst om zich af en toe te laten opmerken in het parlement.
Ook de nieuwe voorzitter kan voorlopig niet begeesteren, niet binnen en niet buiten de partij. Eva De Bleeker kwam in augustus aan het hoofd van de Open VLD te staan en werkt aan een vernieuwingstraject.
Maar binnen de partij komt daar veel kritiek op. De Bleeker krijgt de troepen niet op één lijn, maar wil niet wijken. "Ik voel mij wel gedragen en werk verder", zei ze vorige week in Villa Politica. "Het is logisch dat er in de peiling nog niet veel te zien zal zijn van het vernieuwingstraject", anticipeerde ze op een slechte score.
2. Open VLD-kiezers steunen regering-De Wever
De grote inhoudelijke uitdaging voor de partij is dat ze in de oppositie zit, maar de regering wel een groot deel van het programma van de Open VLD uitvoert.
De liberalen ijveren al jaren voor het beperken van de werkloosheid in de tijd en besparingen in de pensioenen. Nu ze voor het eerst sinds lang niet meer in de regering zitten, worden net die hervormingen doorgevoerd.
Terwijl de parlementsleden gaten proberen te schieten in het verhaal van De Wever, steunen de Open VLD-kiezers de premier en zijn ploeg.
Meer dan een derde van de Open VLD-kiezers geeft aan tevreden te zijn met de partijsamenstelling van de regering, waar hun eigen partij niet eens toe behoort. De steun voor de ingrepen in de pensioenen en arbeidsmarkt is groter onder liberale kiezers, dan bij het electoraat van regeringspartijen CD&V en Vooruit.
Bovendien zit de Franstalige zusterpartij MR wel in de regering. Voorzitter Georges-Louis Bouchez spaart de Vlaamse liberalen niet: hij verklaarde al meermaals te denken aan een MR-afdeling in Vlaanderen. Of die er ook effectief komt, is niet duidelijk.
Met de populariteit van Bouchez in Vlaanderen zit het alvast goed. Hij duikt voor het eerst op in de top 20 en is als Waal de populairste liberaal in het noorden van het land. Nog opvallend: Vlaamse kiezers geven aan de MR veel zichtbaarder is in de media dan de Open VLD.
3. Welk verhaal: links-liberaal of rechts-liberaal?
In Nederland zijn er twee liberale partijen: D66, dat meer linkse accenten legt en VVD, een uitgesproken rechts-liberale partij.
De Open VLD probeert die 2 strekkingen te verenigen, en dat leidt steeds meer tot discussie: sommigen vinden dat de Open VLD een keuze moet maken. De reden waarom bijvoorbeeld Els Ampe en Maurits Vande Reyde de partij verlieten, is dat ze vonden dat de partij niet rechts genoeg is. Kopstukken als Gwendolyn Rutten en Bart Somers worden tot de meer links-liberale vleugel gerekend.
"Het is een heel moeilijke job, maar ik ga verder"
Kiezers ideologisch verspreid
Uit de analyse van De Stemming blijkt dat die verdeeldheid ook onder de kiezers groot is.
Het kiespubliek voor de Open VLD zit economisch overwegend rechts, maar is cultureel heel sterk verdeeld. Ongeveer evenveel liberalen positioneren zich daar links als rechts. Bij geen enkele andere partij is dat het geval: daar zitten de kiezers veel meer geclusterd rond een specifieke positie.
Dat kan een probleem zijn: uitgesproken voor een links of rechts verhaal kiezen, kan nog extra kiezers doen vertrekken bij de Open VLD.
Geen thema
Daar komt nog eens bovenop dat de partijstandpunten vrij ver verwijderd zijn van wat de meeste Open VLD-kiezers willen. Economisch zijn de partijstandpunten bijvoorbeeld rechtser dan de kiezers zichzelf zien. Cultureel is de Open VLD dan weer centrumlinks, terwijl de kiezers zichzelf meer in het centrum plaatsen.
Nog een probleem: de partij is van geen enkel politiek thema meer ‘de eigenaar’. Kiezers linken een partij als Vooruit bijvoorbeeld aan gezondheidszorg, migratie associëren ze dan weer met Vlaams Belang. In vorige edities van De Stemming was dat voor de Open VLD het thema economie. Maar dat verliest de partij aan de N-VA.