Van Romeinen over Tweede Wereldoorlog tot Gaza: hoe honger al eeuwen als wapen in conflict wordt ingezet

"In de huidige geopolitieke context gaat het bij ondervoeding vooral om mensen met te weinig of kwalitatief slecht voedsel. Wereldwijd betreft dit zo’n 11 à 12 procent van de bevolking, al varieert dit cijfer door beperkte data in sommige regio’s", duidt Louise Fresco, voedselexpert in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.

Opvallend is dat honger vandaag de dag vrijwel altijd voorkomt in conflictgebieden. "Ondanks de wereldwijde afname van ondervoeding in de afgelopen 50 jaar, blijft het een hardnekkig probleem in regio's zonder goed functionerende staat, met ingestorte markten, verdreven bevolkingen en slecht bereikbare rurale gebieden."

"In conflictgebieden wordt honger vaak bewust ingezet als wapen", zegt ze. "Door voedselbronnen af te snijden of hulp te blokkeren, probeert een dominante groep de ander uit te hongeren – een strategie die al bij de Romeinen werd toegepast en ook zichtbaar was tijdens de Hongerwinter in de Tweede Wereldoorlog."

"Het inzetten van honger is moreel verwerpelijk en heeft langdurige gevolgen." Vooral voor kinderen, stelt ze. "Een kind dat in zijn ontwikkeling wordt belemmerd, vooral qua hersenontwikkeling, zal later niet goed kunnen functioneren in de samenleving."

Bovendien leidt honger tot diepe psychologische problemen. "Er is bijna niets pijnlijker dan als ouder je kind met honger naar bed te moeten sturen. De sociale ontwrichting die dat teweegbrengt, is enorm."

Er is wereldwijd genoeg voedsel. "Sterker nog: er wordt veel verspild. Het probleem zit niet in de hoeveelheid, maar in de verdeling. Dankzij vooruitgang in landbouw, gezondheidszorg en handel zijn voedselprijzen gedaald en is voedsel beter bereikbaar – zolang er geen conflict is."

Volgens Fresco is een wereld zonder honger mogelijk, "maar dan zijn wel fundamentele structurele maatregelen nodig":

"Duurzame voedselzekerheid vereist een veilige leef- en werkomgeving – zolang er conflicten zijn, blijft dat onhaalbaar."

"Voedselhulp helpt op korte termijn, maar op lange termijn zijn economische kansen en werk essentieel."

"Voedselhulp moet aansluiten bij lokale gewoonten en kookmogelijkheden. In het verleden kregen sommige bevolkingen tarwe waarmee ze niets konden. Lokale voedselinkoop is vaak effectiever en stimuleert de regionale economie."

"Lokale landbouw kan bijdragen aan voedselzekerheid, maar dat vereist toegang tot land, middelen en training. Tegelijkertijd willen veel jongeren niet in de landbouw werken; daarom is modernisering nodig."

"Goede infrastructuur – zoals wegen, opslagplaatsen en toegang tot schoon water – is cruciaal. Investeren in voedselverwerking binnen de landen zelf kan ook helpen. Denk aan cacaoboeren die nauwelijks iets verdienen, terwijl hun product in dure bonbons wordt verwerkt."

Geld speelt ook een belangrijke rol. "Investeerders zoals Bill Gates kunnen op korte termijn veel betekenen – bijvoorbeeld door bruggen en opslagplaatsen te bouwen of mensen op te leiden."

Maar geld alleen is niet genoeg. "Er zijn ook goede plannen nodig, geduld én regeringen die verantwoordelijkheid nemen voor hun bevolking."

"Helaas nemen veel regeringen in getroffen gebieden honger niet serieus, of investeren ze nauwelijks in rurale regio’s. Corruptie is een groot probleem. Boeren raken hun land kwijt of worden bedreigd door milities."

Er zijn zeker oplossingen voor wereldwijde honger. "We zijn al veel vooruitgegaan ten opzichte van één of twee eeuwen geleden. Maar structurele bestrijding van honger vraagt meer dan voedsel alleen: het vereist vrede, stabiliteit, eerlijke verdeling, moderne landbouw, onderwijs en – bovenal – politieke wil", besluit Fresco.