Gemeenteraad Gent vergadert dubbel zo lang als vroeger: "Er is veel dynamiek, maar het moet werkbaar blijven"

De Gentse gemeenteraadsleden hebben beter een goed uithoudingsvermogen. De commissies, dat zijn avondvergaderingen om de gemeenteraad voor te bereiden, duren nu ruim dubbel zo lang als tijdens de vorige legislatuur*. Voor gemeenteraadsleden, die vaak een 'gewone' job hebben overdag, betekenen de lange vergaderingen dat de nachten kort zijn.  

De helft van de gemeenteraadsleden in Gent combineert het politieke werk met een betaalde job buiten de politiek. Ze werken overdag als leerkracht, ambtenaar, advocaat, psycholoog, ondernemer... "De lange zittingen eisen hun tol", stelt Zeneb Bensafia (Groen). Ze is ondervoorzitter van de raad, ze werkt ook zelf voltijds. "Ik sta soms zelf om 04.30 uur op om het rond te krijgen. Ik vrees dat mensen zullen afhaken."  

"Het werk voor raadsleden neemt de voorbije jaren enkel toe, zeker in grote steden", zegt politicoloog Tom Verhelst (UGent). Hij pleit voor meer ondersteuning, zoals in Nederland. 

De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) vindt dat er een beter statuut moet komen. "Het is een voltijds engagement. Raadsleden besteden gemiddeld een extra werkdag per week aan het mandaat", zegt Nathalie De Bast. 

Uit cijfers die VRT NWS opvroeg blijkt dat de gemiddelde duur van zo'n vergadering nu 210 minuten is, tegenover 92 bij de start van de vorige legislatuur. De commissies vinden maandelijks plaats om thema's in detail te bespreken om de gemeenteraad voor te bereiden.

Er wordt langer gediscussieerd en de gemeenteraadsleden stellen ook meer vragen. In 2019 waren het er gemiddeld 4 per commissie, nu zijn het er 15. De vragen zijn een belangrijk democratisch instrument. Het college van burgemeester en schepenen moet ze beantwoorden. 

"We merken dat er nu een andere dynamiek is. Het is goed voor de democratie dat er veel enthousiasme is, maar het leidt wel tot erg lange zittingen. Er zijn ook soms vragen op straat- en zelfs kasseiniveau", zegt voorzitter Rudy Coddens (Voor Gent) met een glimlach.

De gemeenteraden zelf duren ook tot een kwart langer (van 484 naar 633 minuten). De stijging is minder spectaculair, vermoedelijk omdat veel discussies al passeerden tijdens de commissies. In totaal gaat het nu gemiddeld om 10 en een half uur, verspreid over 2 dagen. 

"De diensten hebben hun handen vol met het beantwoorden van vragen en het zoeken naar informatie. Er zijn enorm veel schriftelijke vragen. Het is op sommige momenten bijna niet werkbaar. Antwoorden komen niet altijd op tijd, omdat ze het niet rond krijgen. Er is dan ook weinig ruimte voor ander werk", stelt Coddens. 

Eén verklaring is dat er 1 commissie minder is. De raadsleden komen nu 5 keer samen om de raad voor te bereiden, vroeger was het 6 keer. Het is logisch dat de zittingen langer duren, er worden op 1 avond meer thema's behandeld, maar het kan de stijging van 2.201 naar 4.251 minuten niet helemaal verklaren. 

"Een andere reden is dat de Gentse gemeenteraad nu een oppositiepartij meer heeft", zegt politicoloog Verhelst. CD&V zit in Gent niet langer in de coalitie. Dat leidt tot extra vragen voor de meerderheid. "De oppositiepartijen zijn ook groter geworden, onder meer N-VA heeft een pak meer verkozen raadsleden." 

"Nieuwe raadsleden willen zich tonen en dat kan tot nieuwe en interessante dynamieken leiden. Het is wel een beetje typisch voor de start van een legislatuur, het gaat in golfbewegingen", stelt Verhelst. "De gretigheid valt op", zegt ook Coddens. "Sommige raadsleden maken er een sport van om bij veel punten aan te sluiten en extra tussen te komen. Ook niet alle schepenen houden het kort." 

Het huishoudelijke reglement bepaalt wat kan en mag tijdens de gemeenteraadszittingen. "We willen dat in het najaar legislatuur met alle partijen herbekijken en aanpassen. We willen een consensus", zegt Coddens. In zo'n reglement kan de spreektijd beperkt worden. Iets waar ook sommige raadsleden voor pleiten.

"In het Europese, federale en Vlaamse parlement is het al gangbaar. Wat daar kan, moet in Gent ook kunnen?", stelt raadslid Veli Yüksel (Voor Gent). "We boeien de burger duidelijk niet met lange debatten. De livestream van de gemeenteraad wordt gemiddeld door amper 272 mensen bekeken." Dat is 0,1 procent van de Gentse bevolking. "Als je het niet op 2 minuten uitgelegd krijgt, versta je het zelf niet", zegt Yüksel. 

De oppositiepartijen zijn voorlopig tegen de invoering van beperkte spreektijd. "Ik vind dat we blij moeten zijn dat de lokale democratie springlevend is. Er zijn veel actieve gemeenteraadsleden, de oppositie is sterker dan in de voorbije legislatuur. We laten ons niet muilkorven", stelt Tom De Meester (PVDA). 

"Raadsleden hebben nu 2 dagen politiek verlof per maand, dat is echt te weinig om je werk goed te doen. Je bent verkozen om het beleid te controleren. Om dat goed te doen, moet je de dossiers goed kennen. Daar is tijd voor nodig", stelt Bensafia. "We vragen minister Hilde Crevits (CD&V) om het statuut opnieuw te bekijken. Er moet meer rekening gehouden worden met de grootte van de steden." 

"In Gent hebben we fractiemedewerkers die een deel van het werk gelukkig opvangen", zegt Coddens. "Toch blijft het erg moeilijk", stelt Bensafia. "Zeker voor nieuwe raadsleden, bijvoorbeeld alleenstaande ouders of mensen met een aandoening, is dit een probleem. Er dreigt uitval, dat zou een verarming zijn. De raad moet alle Gentenaars vertegenwoordigen." 1 op de 5 raadsleden in Vlaanderen stopte er in de loop van vorige bestuursperiode mee. 

Verhelst pleit voor het Nederlandse model. "Daar werken in de gemeenteraad raadsgriffiers. Dat zijn mensen die de gemeenteraadsleden ondersteunen, begeleiden en adviseren. In grote steden zijn het vaak meerdere mensen. Raadsleden krijgen er ook een echt loon, zodat ze op hun andere job parttime kunnen werken", verklaart hij. In Gent bedraagt de presentiebijdrage voor een commissie 212 euro.