Komt er vandaag meer dan een veroordeling van het Israëlische geweld in Gaza en de “dwingende oproep” om humanitaire hulp toe te laten? De druk neemt toe, ook op de Europese ministers van Buitenlandse zaken, maar of die met sancties komen straks? De kans blijft klein.
Toenemend protest brengt Europese sancties tegen Israël niet dichterbij
Het was Nederland dat begin deze maand opriep om te onderzoeken of Israël zich nog wel houdt aan de afspraken over mensenrechten en democratische principes. Die zijn in 2000 vastgelegd in het EU- Israël Associatieverdrag. Dat moet de politieke en economische samenwerking tussen beiden verbeteren.
Die afspraken moeten al sinds januari vernieuwd worden, maar zolang een onderzoek geen duidelijkheid schept, wil de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp niet verder onderhandelen.
Streep in het zand
Dat Nederland – tot nu toe trouwe bondgenoot van Israël - zo uitgesproken kiest voor een veel hardere toon is opvallend. En die forsere kritiek weerklinkt steeds luider in de hele Europese Unie, op straat en in de politiek. Toen Spanje en Ierland vorig jaar om een gelijkaardig onderzoek vroegen, sloot geen enkel ander land zich bij die oproep aan. Nu zouden al zo’n 9 landen dat wel doen.
Hoort België daarbij? Vorige week zei minister van Buitenlandse Zaken Prévot in De Ochtend op Radio 1 dat hij zal pleiten voor sancties en zelfs het voortouw wil nemen. De resolutie van de meerderheidspartijen in het federaal parlement vraagt ook om zich aan te sluiten bij de oproep van Nederland en te pleiten voor sancties op Europees niveau.
Gisteravond zou het kernkabinet een consensus hebben gevonden over de Gaza-resolutie. Wat er uiteindelijk beslist is en hoe hard er nog in gemorreld aan het oorspronkelijke voorstel, blijft voorlopig onduidelijk. Met welk standpunt Prévot straks naar het overleg trekt ook.
Geen eensgezindheid, geen actie
Maar zelfs met groen licht voor Prévot blijft de vraag of er effectief sancties zullen komen. De drukkingsmiddelen zijn er als belangrijkste handelspartner van Israël: bijna een derde van wat Israël invoert, komt uit de Europese Unie. Maar die beperkte zich de voorbije jaren tot het oproepen om het internationaal recht te respecteren en aan een tweestatenoplossing te werken.
De oproep van Veldkamp zal ook geen directe gevolgen hebben voor de handel met Israël. Hij wil tot het onderzoek niet praten over een verlenging van de afspraken, maar de huidige blijven vooralsnog overeind.
En zo riskeert de discussie die Buitenlandvertegenwoordiger Kallas wil houden met de ministers alweer weinig op te leveren. Zolang ze het niet met 27 eens zijn, zal de EU niet strenger optreden tegen Israël. Beslissingen over buitenlands beleid en dus ook sancties moet immers unaniem genomen worden.
En Nederland mag dan zijn standpunt wijzigen en navolging krijgen, onder meer Hongarije en Tsjechië blijven achter Israël staan. En Duitsland blijft gebukt gaan onder de morele schuldgevoelens na de Tweede Wereldoorlog en onderhoudt de nauwe banden met Israël ook al zwelt ook daar de kritiek aan.
Kritiek op de houding van de EU kwam er ook van voormalig Buitenlandvertegenwoordiger Josep Borrell. Die verweet “de Unie de capaciteit en de middelen te hebben om niet alleen te protesteren tegen wat er gebeurt, maar ook om Israëls gedrag te beïnvloeden. Maar het doet dat niet.”
Russische economie verstikken
Tegen Rusland zullen de 27 buitenlandministers wel opnieuw een gezamenlijke vuist maken en het 17e sanctiepakket goedkeuren. Dat zet 200 extra schepen van de zogenoemde schaduwvloot op de zwarte lijst. Die vaak oude, vervuilende schepen varen onder verschillende vlaggen om de beperkingen op olie-export uit Rusland te omzeilen.
Er komen ook sancties tegen Russen omdat ze betrokken waren bij cyberaanvallen, mensenrechtenschendingen en sabotage in de EU. “We moeten zo streng mogelijk zijn tegen Rusland”, daarom wordt er ook al een 18e pakket voorbereid met verdere sancties om de financiële en energiesector te treffen. Die moet de Russische economie verstikken, klinkt het.
Tenzij Hongarije roet in het eten gooit? Want dat land dreigt er zowat elke keer mee om een veto te stellen tegen sancties of de verlenging ervan, ook al deed het dat nog niet.
De Commissie werkt aan een piste om die vereiste unanimiteit te omzeilen, ook al ligt dat juridisch heel gevoelig. Maar men wil ten allen prijs vermijden dat eind juli de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear in Brussel zouden vrijkomen. Unanimiteit blijft plan A, onder de waterlijn wordt naar alternatieven gezocht. Het kan dus.
