Tim (42) verloor vorig jaar zijn vader door euthanasie. Het proces verliep allesbehalve sereen. Volgens Tim werd hij als zoon buitenspel gezet door de partner van zijn vader. Omdat hij nog veel boosheid voelt, komt Tim voorlopig niet aan rouwen toe. Relatiedeskundige Rika Ponnet geeft advies.
Relatiedeskundige Rika Ponnet beantwoordt vraag van de week: "Hoe kan ik rouwen als ik nog boos ben na mijn vaders euthanasie?"
Elke week beantwoordt relatietherapeut Rika Ponnet in 'Nieuwe feiten' een vraag van een luisteraar. De antwoorden worden gebundeld in de podcast 'Vraag het aan Rika'.
De vraag van Tim: "Hoe kan ik verdriet toelaten als er nog zoveel boosheid is?"
"Vorig jaar overleed mijn vader", zegt Tim. "Hij was pas 60, had al jaren pijn en kreeg uiteindelijk ook kanker. Hij was altijd al voorstander van euthanasie. Maar de manier waarop... die blijft aan me vreten. Zijn partner verzette zich tegen zijn therapie en gaf geen steun. Ze liet mijn zus en mij totaal buitenspel."
"In de laatste week van zijn therapie besloot mijn vader plots alles stop te zetten. Hij wilde dood. We zijn meteen naar hem toe gegaan, maar kregen geen eerlijke antwoorden. Niet van hem, en niet van haar. Tijdens het gesprek met de arts hadden ze de antwoorden precies ingestudeerd. Die nacht hoorden we hem schreeuwen van de pijn. Er was geen pijnstilling, geen medische hulp, en zijn partner was niet thuis."
"De dag van de euthanasie kwam er een arts langs met drie spuitjes uit een kartonnen doos, en toen was het voorbij. Daarna bleek dat zijn partner al jaren een affaire had. Sinds de begrafenis hoorden we niets meer van haar. Ik voel me niet gehoord, niet erkend, niet betrokken."
Beluister: Rika Ponnet beantwoordt de vraag van Tim
Het antwoord van Rika: "Pas als je voorbij die boosheid geraakt, kan je naar het gemis en verdriet"
"Wat een brief, wat een verhaal, wat een boosheid. Ik denk dat je daarmee al een stukje de kern van het probleem aanraakt. Hij is kwaad op de partner, kwaad op de dokter en deels ook kwaad op zijn vader, denk ik", zegt Rika.
"Ik ga er altijd van uit dat de euthanasie correct is uitgevoerd. Dat de vader er zelf voor gekozen heeft. Er moeten meerdere artsen beslissen, dat gaat niet zomaar. Wat je soms wel meemaakt, en dat heb je ook gezien in al die processen de afgelopen jaren, is dat familieleden zich niet erkend voelen. Daar volgt dan vaak heel moeilijke rouw op."
"Het blijft een onnatuurlijke dood"
Hoe een rouwproces na euthanasie verloopt? Dat is best ingrijpend, zegt Rika. "Je zit bij iemand die op dat moment nog ‘springlevend’ is, en het volgende moment is die persoon volledig weg. Ook de handelingen die getroffen worden bij dat inslapen, dat is best ingrijpend."
"Toch blijkt uit onderzoek dat bij het merendeel van de nabestaanden het verwerkingsproces nadien makkelijker is dan bij een natuurlijke dood. Dat heeft te maken met het feit dat die beslissing vaak in familiaal verband goed wordt voorbereid. Er wordt bewust afscheid genomen. Je weet: er is een datum van sterven. Alles wat je nog wil zeggen, moet vóór die datum."
"Maar dat is hier niet gebeurd. In dit geval is het heel duidelijk dat hij zich uitgesloten voelde. De partner van zijn vader fungeerde bijna als een soort gatekeeper, een tussenpoort waar hij niet doorheen geraakt is. Dan zie je dat rouw heel moeilijk verloopt. Er ontstaat vaak een soort posttraumatische stress."
Geen afscheid kunnen nemen van een ouder is ingrijpend. Zeker als het gevoel overheerst dat het anders had gekund
Rika Ponnet, relatiedeskundige
"Het is heel moeilijk om met zekerheid te zeggen of de partner van zijn vader het proces gestuurd heeft. Het is mogelijk dat de vrouw domineerde en het proces heeft bepaald, en dat de vader daar passief in mee is gegaan."
"Het kan evengoed zijn dat de vader bewust voor een klein afscheid koos", zegt Rika. "Sommige mensen willen niet geconfronteerd worden met de emoties van anderen. Die willen dat hele afscheid in stilte doen. En dan zit je natuurlijk met veel onbeantwoorde vragen. Er wordt hier enorm veel verondersteld."
Hoe raak je dan bij het verdriet?
"Hij is geblokkeerd en hij zou heel graag voorbij de ruis geraken. Die ruis is zijn kwaadheid. Hij wil bij het verdriet geraken. Maar kwaadheid is een secundaire emotie. Dat is een emotie die naar buiten gericht is. Een emotie die zegt: 'Dit is niet oké.'"
"Hij kan die kwaadheid vandaag op niemand richten. En dat is net zo moeilijk. Je moet die eerst uit je systeem krijgen. Praat erover met je zus, schrijf het van je af, roep het uit als dat nodig is. Schrijf desnoods een brief naar die partner van je vader. Zeg wat je te zeggen hebt. Niet om een antwoord te krijgen, maar om het eruit te krijgen."
"Als die ruis weg is, kan Tim zakken naar het verdriet. Want pas als je voorbij die reactieve emotie geraakt die naar buiten gericht is, kan je naar de emotie die van binnen zit. En dat is het gemis. Het verdriet."
