Wel naar school of voetbalclub, niet naar pleintje of skatepark: al 49 jongeren in Antwerpen kregen een enkelband

Sinds juni vorig jaar kunnen niet alleen volwassenen een enkelband krijgen, maar ook jongeren. Een proefproject dat volop uitgetest werd in Antwerpen. Daar zijn nu ook cijfers van: in 2024 kregen 28 jongeren zo'n enkelband. Het merendeel liep prima, bij 3 jongeren werd het project vroegtijdig stopgezet, omdat ze bijvoorbeeld hun enkelband doorgeknipt hadden of omdat ze nieuwe feiten gepleegd hadden. 

Wat die jongeren op hun kerfstok hebben? Veelal drugshandel, zo blijkt uit de cijfers. Ook slagen en verwondingen en diefstallen met geweld komen verschillende keren terug. 

Het gaat allemaal om ernstige feiten, legt ook Jef Verlinden uit in "De ochtend". Hij is directeur van het Vlaams Centrum voor Elektronisch Toezicht, dat de enkelbanden controleert. "Als volwassenen zouden ze voor deze feiten drie tot vijf jaar cel krijgen." Uitgesloten zijn jongeren die verdacht worden van moord, en ook tienerpooiers of spilfiguren in de drugshandel komen niet in aanmerking.

In principe komen tieners vanaf 12 jaar in aanmerking, maar de jongste deelnemers waren vorig jaar 14. 

Het proefproject loopt nog verder in 2025, want intussen is de teller opgelopen tot 49 jongeren. Allemaal krijgen ze voor drie of zes maanden zo'n enkelband om, en gedurende die tijd worden ze ook intensief begeleid. Doel is om een alternatief te bieden voor een gesloten instelling of een huisarrest. 

Voor het Centrum voor Elektronisch Toezicht was het een hele aanpassing, want normaal krijgen zij alleen volwassenen over de vloer. "De opvolging is helemaal anders. We moeten jongeren stimuleren. Ze moeten naar school of naar de voetbaltraining gaan, maar ze mogen niet meer naar het pleintje of het skatepark."

"Normaal gaan wij altijd context en verhaal halen bij mensen van wie het alarm afgaat, maar bij jongeren is het niet van "meneer of mevrouw". We spreken ze aan bij de voornaam, we gebruiken andere taal, om door te dringen tot die jongeren."

Die enkelband is ook niet vrijblijvend, de begeleiding is strikt. "Er wordt eerst een inschatting gemaakt wie de jongere is, en wat de context is. We willen geen jongere met een enkelband thuis plaatsen waar de thuissituatie niet veilig is. Dan wordt er een uurrooster opgelegd en moeten we zorgen dat dat ook begrepen wordt. We bieden structuur en controle. Die vastklampende aanpak is ook nodig. Als een jongere om 8 uur niet thuis vertrokken is naar school, bellen we. Die controle is er en dat voelen ze ook."

"We willen voorkomen dat ze een criminele carrière aangaan", besluit Verlinden. 

Hij is dan ook erg enthousiast over het project. Ook eerder waren er al succesgeluiden te horen, bij jeugdrechters en andere betrokkenen. "In het begin was er heel wat terughoudendheid, maar ik zie er toekomst in. We zijn nu in gesprek met jeugdrechters in Turnhout en Mechelen en volgende maand is Brugge aan de beurt."

Ook daar reageren ze positief. Nicole Caluwé is al 18 jaar jeugdrechter in Mechelen en denkt dat het project "zeker een meerwaarde kan zijn". "Niet voor iedereen, maar voor jongeren die een gezin hebben waar ze terechtkunnen en dat er mee wil achter staan. Voor de jongeren geeft het de kans om zichzelf te bewijzen en toch in hun milieu te blijven, naar school te gaan en hun hobby's te blijven doen. Zeker ook omdat er begeleiding bij hoort, en dat ervaren we als positief."

Door jongeren een enkelband op te leggen, kan ook de termijn in de gemeenschapsinstellingen korter worden, verwacht ze. "Jongeren doen het vaak heel goed in de instelling, maar dan gaan ze naar huis, en valt de structuur van de instelling weg. Het lijkt me interessant dat je een enkelband kan gebruiken om de termijn in de instelling te verkorten, maar hen toch goed te blijven opvolgen eenmaal weer thuis. Daar zie ik persoonlijk wel wat in."

De timing ligt nog niet helemaal vast, maar volgens Caluwé is het de bedoeling is dat jeugdrechters in Mechelen vanaf dit najaar een enkelband kunnen opleggen aan jongeren.