Hoe Oekraïne de Russische vloot terugdringt: VRT NWS vaart mee met mariniers op de Zwarte Zee

Oleksander (32) klemt zijn handen om het stuur van de patrouilleboot, zijn ogen strak op de horizon. Voor hem strekt de Zwarte Zee zich uit – ogenschijnlijk kalm, maar vol dreiging. Op de schermen voor hem flitsen waarschuwingslampjes. De commandant leidt een team van 5 Oekraïense marinemannen, elk een expert in hun vak.

Hun missie is van levensbelang voor Oekraïne: de bescherming van de scheepvaartroute waarlangs vrachtschepen het land verbinden met de wereldmarkt. Miljoenen tonnen goederen passeren jaarlijks via deze corridor – onder meer metaalertsen uit industriesteden als Zaporizja en Kryvyi Rih. Zonder deze route zou de Oekraïense economie verder instorten.

Voor Oleksander is het persoonlijk. Hij groeide op in Marioepol, waar hij met zijn vrouw en 2 kinderen van 8 en 10 woonde. 12 jaar lang voer hij als navigatie-officier op cargoschepen, van Rotterdam tot Djibouti. "Zelfs door de Rode Zee tijdens piratenaanvallen", zegt hij.

Toen Rusland in februari 2022 zijn geboortestad aanviel, zat hij een maand lang met zijn gezin onder de bommen. "We konden nergens heen."

Pas eind maart ontsnapten ze via een humanitaire corridor, dwars door Russische checkpoints. Zijn vrouw en kinderen vluchtten naar Duitsland. "Ik heb ze sindsdien alleen nog via mijn smartphone gezien."

Op het dek van de 17,5 meter lange patrouilleboot, oorspronkelijk gebouwd in Estland en ontworpen voor operaties in de Baltische Zee, staat een zwaar machinegeweer. Het wapen, een Sea DeFNder gemonteerd door het Belgische FN Herstal, is op afstand bestuurbaar vanuit de cabine en uitgerust met geavanceerde sensoren en automatische doelvolgsystemen. "We hebben van deze boot een oorlogsschip gemaakt", zegt de jonge operator.

Hij bestuurt het wapen met een joystick. "De kogels hebben een kaliber van 12,7 millimeter. Het voelt net als in Call of Duty." Achter hem staan nog 2 automatische geweren opgesteld. "De grootste dreiging komt uit de lucht: drones en raketten uit bezet gebied. We moeten ze razendsnel uitschakelen."

Maar ook onder water loert gevaar. Mijnen en explosieven drijven onzichtbaar tussen de golven, klaar om vrachtschepen tot zinken te brengen. "Elke mijn die we neutraliseren, redt levens", zegt Oleksander.

Ruslands mijnen- en dronecampagne op de Zwarte Zee heeft een dubbel doel: de Oekraïense economie verlammen én de wereldwijde graanmarkt destabiliseren. Militaire waarnemers noemen dit een "hybride blokkade" – goedkoper dan een conventionele zeeblokkade, maar even effectief in het opdrijven van voedselprijzen.

Vooral landen in Afrika en het Midden-Oosten, die voor 40 procent van hun graan van Oekraïne afhankelijk zijn, voelen de gevolgen. Volgens het Wereldvoedselprogramma (WFP) dreigen hierdoor 23 miljoen mensen in de Hoorn van Afrika acute voedselonzekerheid te ervaren.

"Elke explosie, zelfs als die mislukt, jaagt verzekeraars schrik aan", zegt een havenfunctionaris uit Odessa die anoniem wil blijven. "Daardoor stijgen transportkosten, en uiteindelijk de broodprijs in Caïro of Nairobi."

Op een van de schermen flitst een rood vliegtuigicoon boven Marioepol – de thuisstad van Oleksander, nu bezet. Zijn ouders, schoonouders en vrienden zitten daar nog altijd vast.

"We hebben amper contact", zegt hij. "In bezette gebieden houdt de Russische geheime dienst alles in de gaten. Als ik aan mijn vrienden of familie vertel wat ik doe, lopen ze gevaar. Zelfs een verkeerde blik op sociale media kan hen in de problemen brengen."

Hij voegt eraan toe, met zachte stem. "Publiceer geen foto’s van mij. Zelfs met een pet op. Mijn moeder herkent mijn ogen."

Het werk van Oleksander en zijn team is van cruciaal belang. Sinds begin 2025 heeft de Oekraïense zee-corridor meer dan 25 miljoen ton vracht vervoerd, vooral graan. Dat is genoeg om tientallen miljoenen mensen maandenlang te voeden.

In totaal vertrokken via de havens van Groot-Odesa al 120 miljoen ton goederen, waaronder ook veel staal, machines en andere industriële producten. Ongeveer 30 procent van Oekraïnes metaalexport gaat over deze route, meldt de Nationale Bank van Oekraïne.

"Deze corridor is essentieel voor stabiliteit", zegt vicepremier Oleksi Koeleba. "Oekraïne bewijst zich – op zee, in de verdediging, én in het voeden van de wereld."

Een honderdtal meter voor ons verlaat het cargoschip Zeinab het dok, met aan boord graan uit het Oekraïense binnenland. Oleksander trekt de snelheid van de patrouilleboot op, de motor gromt terwijl we als het ware over de golven vliegen. We cirkelen rond het schip, dat via Roemenië onderweg is naar Afrikaanse wateren, zijn bestemming onbekend voor de meesten, maar van groot belang voor de ontvangers.

Toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde, leek het lot van de Oekraïense marine bezegeld. De belangrijkste marinebasis in Sevastopol viel in Russische handen. Meer dan 70 schepen gingen verloren. Wat overbleef was een gestripte vloot, een leger zonder haven. Maar in plaats van te verdwijnen, begon Oekraïne aan een stille wederopbouw.

Met het grote offensief in februari 2022 kwam ook de ommekeer. Oekraïne had geen vliegdekschepen of fregatten, maar wel uitvinders, ingenieurs en wilskracht. De zeeoorlog verschoof naar de ondiepe kustwateren, het luchtruim boven de Zwarte Zee en het onzichtbare front onder het oppervlak. Zeedrones werden het wapen van de armen — snel, wendbaar, uitermate effectief.

Het keerpunt kwam in april 2022, toen een Oekraïense Neptunusraket het Russische vlaggenschip Moskva tot zinken bracht. De vernedering was compleet: een miljoenenkruiser verloren tegen een zelfgebouwd wapensysteem. Sindsdien voert Oekraïne zelf een hybride zeestrijd. Met kamikazedrones die Russische havens binnendringen. Met mobiele raketinstallaties die van positie wisselen voor ze opgemerkt worden. Met luchtafweer die schepen én vliegtuigen van het lijf houdt. Met mijnenruimers die met gevaar voor eigen leven veilige doorgangen bewaken.

Oekraïne speelt de zeeoorlog volgens nieuwe, innovatieve tactieken die de traditionele regels van zeestrijd uitdagen. Het ontwijkt confrontaties in open zee, maar verstoort, ontregelt en verrast. En het boekt resultaat. Ondanks het numerieke overwicht van Moskou slaagt Oekraïne erin de Russische vloot weg te duwen uit grote delen van de Zwarte Zee.

Terwijl de avond valt over de patrouillezone, maakt Oleksanders team zich op voor een nieuwe nacht. Weer een konvooi dat begeleid moet worden. Weer een drone die onderschept moet worden voor hij toeslaat. Elke geslaagde missie is meer dan een tactisch succes – het is een bevestiging dat Oekraïne ook op zee strijdt om te overleven.