De voorbije winter is 13 procent minder sneeuw gevallen op de gletsjers in Zwitserland dan het gemiddelde van de winters van 2010 tot 2020. Daardoor is de verse witte vacht dunner en zal het smeltproces de komende maanden een grotere impact hebben. Glacioloog Lander Van Tricht noemt de situatie potentieel dramatisch. "Wellicht gaan we een dramatisch jaar tegemoet zoals in 2022 en 2023", zegt hij aan VRT NWS. Dat waren rampjaren, de slechtste sinds het begin van de metingen 150 jaar geleden.
"We gaan wellicht rampjaar tegemoet": afgelopen winter viel pak minder sneeuw op gletsjers in Zwitserland
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Lander Van Tricht (VUB en ETH Zürich) maakt deel uit van een team glaciologen dat elk jaar de toestand van de Zwitserse gletsjers opvolgt. Voor het GLAMOS-project (Glacier Monitoring in Switzerland) doen ze telkens metingen aan het einde van de winter (april-mei) en het einde van de zomer (augustus-september). Het team brengt de toestand bij 13 gletsjers in beeld.
Hoe meer sneeuw er in de winter bijkomt, hoe beter gletsjers gewapend zijn tegen de klimaatopwarming en het natuurlijke smeltproces tijdens de zomer. "Wintersneeuw vormt een goede wintervacht voor de gletsjers en dat is belangrijk, want de laatste jaren waren de zomers altijd warm", zegt Van Tricht.
"Na de winter kunnen we een eerste inschatting maken hoe het jaar zal zijn voor die gletsjers en weten we welke richting het zal uitgaan."
De wintervacht valt dunnetjes uit, en al zeker in het oosten
Het nieuwste rapport met de zogenoemde "winterbalansmetingen" (1 oktober - 30 april) is net uit. Er is dit keer een wintersneeuwtekort, dat gemiddeld 13 procent bedraagt in vergelijking met de winters in de periode 2010-2020. Het gemiddelde voor die periode lag overigens al lager dan de jaren voorheen.
De lage score komt door een droge winter, die heel zonnig en zacht verliep. "De sneeuwval was heel ongelijk verdeeld", vertelt Van Tricht ons vanuit Zwitserland. "Het grootste sneeuwtekort vinden we in het oosten van Zwitserland. In het oosten (aan de Silvretta, red.) hebben we nog nooit zo weinig sneeuw gemeten."
Ook Saharastof speelt een rol
Het zuidwesten met de regio Wallis heeft sneeuwdiktes rond normaal, veroorzaakt door de overvloedige sneeuw midden april, toen er rond de 2 meter viel. Zonder die sneeuw zou het tekort veel groter geweest zijn. Zo'n korte periode van hevige sneeuwval is wel niet ideaal, omdat de sneeuw dan minder tijd heeft om zich op de gletsjers te 'zetten'.
"Als die op korte tijd valt - vaak is dat in de lente - dan is die sneeuw ook van andere kwaliteit en dan zien we dat die sneller wegsmelt, zeker ook als dat met een zuidelijke stroming gebeurt waarbij ook Saharastof kan meekomen." Dat Saharastof is immers donker van kleur en absorbeert meer zonnewarmte.
Vorig jaar ging een positieve balans nog verloren
Ter vergelijking: vorig jaar was de winterbalans nog uitzonderlijk positief. Er was toen 31 procent méér sneeuw aan het einde van april (vergeleken met de periode 2010-2020). Maar zelfs ondanks die grote bonus, bleek de eindbalans na de zomer (de zogenoemde 'massabalans') tegen te vallen.
"We waren toen licht optimistisch in het voorjaar. Maar zeer hoge temperaturen en droog weer in juli en augustus leidden toen opnieuw tot nettoverlies", schetst Van Tricht. Uiteindelijk ging er vorig jaar ongeveer 2 procent volume verloren. "Ondanks die dikke wintervacht werd het opnieuw een slecht jaar voor de gletsjers."
Mogelijk komt er opnieuw een dramatische situatie deze zomer, waarbij de gletsjers opnieuw heel veel massa verliezen
Lander Van Tricht, glacioloog
Met andere woorden: zelfs ondanks de grote bonus belandden de Zwitserse gletsjers uiteindelijk in het rood. Het stemt tot nadenken voor dit jaar, weet Van Tricht: "We kijken toch wel bezorgd naar de komende maanden omdat we mogelijk opnieuw met een dramatische situatie te maken gaan krijgen waarbij de gletsjers opnieuw heel veel massa gaan verliezen."
Mogelijk komen we uit op een verlies dat vergelijkbaar is met dat van de zomers van 2022 en 2023, denkt Van Tricht. 2022 tekende voor slechtste resultaat in 150 jaar van metingen, gevolgd door 2023.
De ijsmassa's worden meter per meter dunner, elk jaar opnieuw
In 2023 ging er 4,4 procent van het totale ijsvolume verloren, in 2022 zelfs 6 procent. Of nog: in 2023 zijn de gletsjers gemiddeld ruim 2 meter minder dik geworden, in 2022 was dat zelfs 3 meter. Vorig jaar ging het om 1 meter.
"Tijdens die 2 jaren 2022 en 2023 alleen hebben we 10 procent van alle ijs dat er nog ligt in Zwitserland verloren", rekent Van Tricht voor. Een lichtpuntje: de hogergelegen gletsjers op 4.000 meter en hoger zullen niet zo snel smelten als de lager gelegen gletsjers nu. "Procentueel gaan we daarom minder verliezen, ook al wordt het warmer."
Intussen gaat het sowieso snel achteruit, zo bleek eerder ook uit Oostenrijkse cijfers. Gletsjers leveren in het smeltseizoen water aan lager gelegen gebieden. Ze voeden ook rivieren, en kunnen op die manier waterkrachtcentrales aandrijven. Gletsjers zijn een van de symbolen geworden van de klimaatverandering.
De boodschap blijft intussen dezelfde: hoe sneller we de uitstoot van broeikasgassen omlaag krijgen, hoe meer we de schade op termijn nog kunnen beperken.
