Schort er wat aan het systeem van televoting bij het Eurovisiesongfestival? De vraag duikt weer op nu Israël 297 punten van de publieksjury's kreeg en ei zo na won. Dat hoge aantal publieksstemmen hangt volgens experts samen met een grote campagne van de Israëlische overheid om op het land te stemmen. Hoe werkt die televoting eigenlijk, en kan er echt sprake zijn van manipulatie?
Moet televoting bij Songfestival herbekeken worden? "Te makkelijk om resultaten op grote schaal te beïnvloeden"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Bij het Eurovisiesongfestival in Bazel afgelopen weekend kreeg de Israëlische kandidate Yuval Raphael 297 stemmen van het televotende publiek. Eerder hadden de vakjury's Israël een totaal van 60 punten gegeven. Israël belandde zo meteen op de eerste plaats en bleef daar staan tot de ontknoping. Het ging nog tussen Israël en Oostenrijk, waarbij Oostenrijk met de overwinning aan de haal ging.
Het hoge aantal stemmen voor Israël bij de televoting in verschillende landen voedt de vaststelling dat de Israëlische overheid op grote schaal campagne heeft gevoerd. Op sociale media verschenen alvast heel wat reclamefilmpjes die opriepen om op Yuval Raphael te stemmen.
De Spaanse openbare omroep RTVE vindt het alvast heel opmerkelijk dat Spaanse stemmers 12 punten aan Israël uitdeelden, terwijl Israël van de Spaanse vakjury 0 punten kreeg. RTVE vraagt bij de EBU alvast een onderzoek naar de televoting en wil een gedetailleerde analyse van de Spaanse publieksstemmen. De omroep zelf heeft daar geen zicht op.
"Geen formele regel die verbiedt om op te roepen om te stemmen"
"Voor het tweede jaar op rij was er een grootscheepse mediacampagne vanuit de Israëlische omroep en de regering om zoveel mogelijk op de Israëlische kandidaat te stemmen, ongeacht het lied dat het land stuurt." Dat zegt Jonathan Hendrickx, professor Mediastudies aan de universiteit van Kopenhagen in Denemarken en kenner van het Eurovisiesongfestival, in De Ochtend op Radio 1.
Je zou dat een vorm van manipuleerbare uitkomst kunnen noemen, zegt Hendrickx. "Er is geen formele regel die verbiedt om op te roepen voor een deelnemer. Alleen, als een overheid zich daarmee gaat bemoeien, dan kom je in het vaarwater van het zogezegde apolitieke karakter van de wedstrijd."
EBU: "Meest geavanceerde stemprocedure ter wereld"
De EBU laat weten dat de organisatie in contact staat met de VRT over de stemprocedure tijdens de finale van afgelopen zaterdag. Volgens de Songfestivalorganisator is er voorlopig geen sprake van manipulatie.
“Het is belangrijk om te benadrukken dat de stemprocedure voor het Songfestival de meest geavanceerde ter wereld is en dat de resultaten van elk land worden gecontroleerd en geverifieerd door een enorm team van mensen om verdachte of onregelmatige stempatronen uit te sluiten”, aldus Songfestivaldirecteur Martin Green.
“Een onafhankelijk controleapparaat controleert zowel de stemgegevens van de jury als die van het publiek om zeker te zijn van een geldig resultaat. Onze stempartner Once heeft bevestigd dat er een geldige stem is geregistreerd in alle landen die deelnemen aan de grote finale van dit jaar en in de rest van de wereld.”
Wie deelt de stemmen uit?
De stemmen in de finale van het Eurovisiesongfestival worden bepaald door 3 groepen:
De stemmen van de vakjury's van elk deelnemend land
De stemmen van kijkers in de deelnemende landen, via televoting
De stemmen van kijkers in niet-deelnemende landen, ook via televoting. Al deze stemmen worden samengesteld en gelden als de stem van 1 land
Hoe gaat die televoting dan precies in zijn werk? Daarvoor gaan we kijken op de website van Eurovision. De regels zijn technisch , we proberen het zo helder mogelijk samen te vatten.
Per persoon, per toestel en per betaalkaart tot 20 keer stemmen voor hetzelfde land
Kijkers kunnen stemmen op hun favoriete nummers via telefoon, sms en de app van het Eurovisiesongfestival. In sommige landen kan ook online gestemd worden, als daarover een overeenkomst bestaat.
Mensen mogen niet stemmen voor hun eigen land. Dat wordt gecontroleerd door te kijken naar het land van herkomst waar de SIM-kaart van een mobiele telefoon of de betaalkaart uitgegeven is. Stemmen kost namelijk geld. In ons land was dat 0,75 euro per stem. Per stemronde mag je maximaal 20 stemmen uitbrengen. Wie toch meer stemmen uitbrengt, is eraan voor de moeite, want die stemmen tellen niet meer mee. Stem je online en betaal je met de kaart, dan krijg je 1 'transactie' waarmee je 20 stemmen kan uitbrengen. Andere transacties met diezelfde kaart worden geweigerd.
Dat betekent bijvoorbeeld dat je verschillende SIM-kaarten en betaalkaarten kan gebruiken om zoveel mogelijk stemmen te kunnen uitbrengen.
Van 12 naar 1
De puntenverdeling dan. Per land wordt het lied met het hoogste aantal televoting-stemmen als eerste gerangschikt. Daarna volgt het nummer met het op 1 na hoogste aantal stemmen, enzovoort, tot het laatste nummer.
Alleen de eerste 10 nummers krijgen punten. De beroemde douze points gaan naar het land met de meeste stemmen. Vervolgens krijgt de tweede 10 punten, de derde 8, de vierde 7, enzovoort, tot 1 voor de tiende in het rijtje.
Voor de stemmen van kijkers uit landen die niet meedoen aan het Songfestival, geldt dat alle stemmen bij elkaar worden geteld, ze tellen zo als de stem van 1 land. De puntenverdeling verloopt voorts op dezelfde manier, dus 12 voor het lied met de meeste stemmen tot 1 punt voor het land op plaats 10.
Hoe zit dat met de vakjury's?
In tegenstelling tot bij de halve finales mag tijdens de finale van het Songfestival de vakjury van elk land punten uitdelen. Ook als dat land niet in de finale zit. De jury wordt samengesteld door de nationale omroep van het desbetreffende land en duidt ook altijd iemand aan die punten meedeelt tijdens de finale. Dat was dit jaar MNM-presentator Manu Van Acker.
De vakjury's bepalen hun punten voor de finale op basis van de prestaties van de artiesten tijdens de tweede generale repetitie. De jury moet de nummers rangschikken, hun favoriete nummer op de eerste plaats, hun minst favoriete op de laatste. De puntenverdeling, van 12 tot 1, verloopt op dezelfde manier zoals bij de publieksjury's.
"Bij het stemmen dienen de juryleden al hun professionele vaardigheden en ervaring in te zetten, zonder een deelnemer te bevoordelen op grond van zijn of haar nationaliteit, geslacht of gelijkenis. Ze dienen vrij te zijn van vooringenomenheid, externe invloeden, buitenlandse perspectieven of druk (inclusief maar niet beperkt tot weddenschappen of publieke opinie)", schrijft Eurovision.
De juryleden kunnen niet dezelfde score aan 2 landen geven. En ook hier geldt uiteraard dat de vakjury geen score mag geven aan zijn eigen land.
Spanje wil een audit
Spanje vroeg zaterdag al inzicht in de stemmen van het Spaanse publiek. In hoever dat zal lukken, is niet duidelijk. De openbare omroep RTVE zou gisteren alvast enkel een lijst gekregen hebben met de landen die de meeste stemmen haalden, zonder exacte aantallen.
De omroep drong daarop aan op preciezere gegevens, maar zou enkel de verdeling van de stemmen per telefoon (7.283), sms (23.840) en online (111.565) gekregen hebben. De Spaanse omroep zet alvast door en vraagt bij de EBU nu een audit van de publieksstemmen. Ook VRT wil meer transparantie. In een mededeling klinkt het zo: "De vraag is vooral of het huidige stemsysteem een faire weerspiegeling van de mening van de kijkers en luisteraars waarborgt.” De VRT stelt zelfs luidop een deelname in vraag als er geen "serieus" antwoord komt.
"Het is nu te gemakkelijk om de resultaten op grote schaal te beïnvloeden"
Het is niet de eerste keer dat de televoting bij het Eurovisiesongfestival in opspraak komt. Zo tellen in de halve finales enkel de punten van de publieksjury's om te beslissen of een kandidaat doorgaat. En in de finale gebeurt het geregeld dat de stemmen van de vakjury en de publieksjury zeer sterk uiteenlopen, zoals dit jaar met Israël.
Er moet iets gebeuren, zowel aan de deelname van Israël, als aan de manier waarop gestemd kan worden
Professor Jonathan Hendrickx, professior Mediastudies in Kopenhagen en kenner van het Eurovisiesongfestival
Professor Mediastudies en kenner van het Songfestival Jonathan Hendrickx ziet de toekomst van het Songfestival momenteel niet al te rooskleurig in. Dat komt deels door de steeds groter wordende kritiek op de apolitieke opstelling van organisator EBU (European Broadcasting Union, de organisatie van openbare omroepen). Maar ook de televoting speelt een rol.
"Er moet iets gebeuren, zowel aan de deelname van Israël, als aan de manier waarop gestemd kan worden", zegt Hendrickx in De Ochtend. "Want het is momenteel gewoon te gemakkelijk om met gecoördineerde acties die resultaten op grote schaal te kunnen beïnvloeden. En dat moet getemperd worden."
EBU "kan en mag niet zomaar alles zeggen"
Hendrickx hekelt zelf de blanket statements van de EBU, nietszeggende verklaringen. Tegelijk wijst hij erop dat de EBU ook niet zomaar alles kan en mag zeggen.
"De EBU kan zelf geen mening vormen of stelling innemen zonder goedkeuring van zijn leden. Dat zijn de omroepen, waaronder ook de VRT. Maar die omroepen zelf kunnen ook niet zomaar stelling innemen, want ze zijn vaak afhankelijk van de regeringen of overheden die hen financieren."
De EBU moet zich zo neutraal mogelijk opstellen en moet de deelname van Israël ook blijven verdedigen, hoewel ze daar misschien zelf ook helemaal niet meer in geloven.
Professor Jonathan Hendrickx, professior Mediastudies in Kopenhagen en kenner van het Eurovisiesongfestival
"Er is dus eerst politieke moed nodig op nationaal en internationaal niveau. Dan pas kunnen de omroepen iets zeggen. En dan pas kan de EBU iets zeggen." De EBU moet zich zo neutraal mogelijk opstellen en moet dus ook blijven verdedigen waarom Israël nog wel mag deelnemen aan het Eurovisiesongfestival, zegt Hendrickx. "Hoewel ze daar misschien zelf ook helemaal niet meer in geloven."
Spaanse omroep wil onderzoek naar televoting Songfestival: wat kan VRT doen?
