Volgens de eerste exitpolls haalt Rafał Trzaskowski, de burgemeester van Warschau en partijgenoot van premier Donald Tusk, de meeste stemmen in de eerste ronde van de Poolse presidentsverkiezingen. In de beslissende tweede ronde zal hij het opnemen tegen Karol Nawrocki, die gesteund wordt door de rechts-conservatieve oppositiepartij PiS.
Pro-Europese kandidaat wint nipt eerste ronde van presidentsverkiezingen in Polen, (uiterst) rechts scoort sterker dan verwacht
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Het is het verwachte resultaat van de eerste verkiezingsronde. Trzaskowski leidde in alle peilingen, en haalt uiteindelijk zo'n 31 procent van de stemmen. Al is het verschil met Nawrocki, de tweede kandidaat, wel kleiner dan voorspeld. Hij landt op zo'n 29 procent van de stemmen.
Dat is allemaal volgens de eerste exitpolls, de volledige, officiële resultaten zullen we waarschijnlijk morgen pas kennen.
Trzaskowski is de burgemeester van Warschau en de nummer twee van de partij van premier Donald Tusk, Burgerplatform.
Nawrocki is directeur van een historisch instituut, en deed nooit eerder mee aan verkiezingen. Officieel is hij een onafhankelijke kandidaat, maar hij wordt gesteund door PiS, de rechts-conservatieve partij die nu in de oppositie zit.
Trzaskowski gaf in een toespraak toe dat het verschil met Nawrocki klein was. "We gaan voor de overwinning, maar we hebben veel werk voor de boeg", zei hij. "We hebben jullie stemmen nodig, we moeten iedereen overtuigen."
Nawrocki toonde zich ook strijdvaardig en zegt dat de resultaten uit de eerste exitpolls eigenlijk neerkomen op een gelijkspel. Hij riep meteen de kiezers van uiterst rechtse kandidaten op om voor hem te stemmen, naar eigen zeggen "om Polen te redden".
Waarom zijn deze verkiezingen belangrijk?
De president in Polen heeft eigenlijk niet zo veel macht, maar heeft tegelijk wel een belangrijke troefkaart in handen: hij of zij kan een veto uitspreken tegen wetten die worden aangenomen door het parlement.
In 2023 kwam een nieuwe regering onder leiding van premier Donald Tusk aan de macht, die een heel aantal hervormingen beloofde. Na 8 jaar bestuur van de rechts-conservatieve partij PiS zou Tusk van Polen weer een volwaardige rechtsstaat maken.
De regering beloofde om de rechtspraak in het land weer onafhankelijk te maken van de politiek. Er zou ook een versoepeling komen van de abortuswet, en meer rechten voor LGBTQ-personen.
Maar het vervullen van die beloftes verloopt moeizaam. Omdat de regeringspartijen het soms onder elkaar niet eens raken, maar ook omdat veel wetten dreigen te stranden op het bureau van de huidige president Andrzej Duda. Die zit in het kamp van PiS, die oppositie voert tegen Tusks regering.
De regering van premier Donald Tusk heeft niet voldoende zetels in het parlement om het veto van de president te overrulen. Als de regering haar verkiezingsbeloftes wil waarmaken, hangt dus veel af van wie de president wordt.
Trzaskowski zou als president een bondgenoot zijn voor de regering. Nawrocki daarentegen zou net een rem zijn op de plannen van Tusk. De premier schreef het zelf op X: "De komende twee weken wordt de toekomst van ons land bepaald."
Wat doen kiezers van uiterst rechts in tweede ronde?
Alles zal dus beslist worden in een tweede stemronde. Die vindt plaats over 2 weken, op 1 juni.
Trzaskowski en Nawrocki zullen nu volop de kiezers van andere kandidaten voor zich proberen te winnen.
Zoals voorspeld, eindigde Sławomir Mentzen van de uiterst rechtse partij Konfederacja op de derde plaats met zo'n 15 procent van de stemmen. Dat is ook enkele procentpunten beter dan verwacht.
De extreemrechtse kandidaat Grzegorz Braun eindigde verrassend vierde, met 6 procent. Samen staan ze dus voor bijna 22 procent van de stemmen.
Nawrocki lijkt in het voordeel te zijn om die stemmen naar zich toe te trekken, omdat hij de rechtsere kandidaat is. Maar de kiezers van de partij Konfederacja zijn heel erg tegen het politieke establishment, en daar maakt PiS, de partij die Nawrocki steunt, mee deel van uit. De vraag is dus of Nawrocki de kiezers van Mentzen kan mobiliseren.
Hetzelfde geldt zeker voor Trzaskowski, die meteen ook de hand reikte naar de kiezers van Mentzen. Tegelijk zegt Trzaskowski dat hij de "middeleeuwse abortuswet" in Polen wil versoepelen, en een absolute scheiding wil van kerk en staat. Dat zijn standpunten waar hij niet meteen mee zal scoren bij conservatieve kiezers.
Mentzen heeft zelf nog niet aangekondigd wie hij zal steunen in de tweede ronde, maar zegt dat hij daar binnenkort over zal communiceren. "Ik zal mijn kiezers helpen om een beslissing te nemen", klinkt het.
