Het is al langer duidelijk dat burgers eigenlijk wel waardering tonen voor politici van verschillende ideologieën en dus van verschillende politieke partijen die samenwerken om de doelstellingen van een regeerakkoord uit te voeren. En dus is leven en laten leven wellicht de beste houding binnen een regeringsploeg. Kibbelkabinetten kunnen de kiezers missen als kiespijn. En toch duiken ze weer op, noem het -met een term uit het begin van de eeuw- de 'opendebatcultuur'.
Is de opendebatcultuur terug?
In het kort:
De Vlaamse regering onder leiding van Matthias Diependaele streeft naar "rustige vastheid", maar er zijn spanningen zichtbaar tussen coalitiepartners, met vooral Vooruit die regelmatig wordt teruggefloten door N-VA en CD&V.
Binnen de N-VA zijn er ook spanningen merkbaar, waarbij minister Zuhal Demir het beleid van haar voorganger Ben Weyts terugschroeft, terwijl beiden in interviews beweren dat het slechts om "andere accenten" gaat.
De "opendebatcultuur" lijkt ook terug als we kijken naar ministers die openlijk kritiek uiten op collega's van andere regeringen, zoals Vlaams minister Demir die federaal minister Verlinden bekritiseert.
1. De hond in het Vlaamse kegelspel
Als de eerste 100 dagen van de federale regering en eerste minister Bart De Wever met de fanfare op kop zijn gevierd, dan zijn de 100 dagen van de Vlaamse regering onder leiding van Matthias Diependaele zo goed als geruisloos gepasseerd. Na een turbulente legislatuur met Jan Jambon als minister-president, met een stikstofcrisis en parlementaire onderzoekscommissies over PFOS en kinderopvang, lijkt deze regering-Diependaele er alles aan te doen om de “rustige vastheid” te prediken.
De bestuurscultuur in de Vlaamse regering bepaalt dat de regering als een college beslist, dat wil zeggen dat iedereen het over elke beslissing eens moet zijn. Die cultuur geeft individuele ministers weinig manoeuvreerruimte. Wie buiten die lijntjes kleurt, wordt door de andere regeringspartijen teruggefloten. En waar bij de vorige Vlaamse regering vaak de CD&V de hond in het kegelspel leek te zijn, is die plaats nu overgenomen door Vooruit.
Een persconferentie van minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) over kinderopvang leidt tot bitse reacties in het parlement, omdat een kinderopvangplan niet in de regering is goedgekeurd. De N-VA roept de minister op te stoppen met "aankondigingen". Toon Vandeurzen van de CD&V doet er nog een schep bovenop. Hij heeft het over een "Conner-ie".
Ook de koelkastpremie van Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) wordt op de korrel genomen. Die kortingsbon voor energiezuinige huishoudtoestellen is eerder ingevoerd door haar voorganger Zuhal Demir (N-VA), maar is door Vooruit uitgebreid. Het resultaat is dat er nu meer dan 4 keer meer aanvragen zijn dan het voorziene jaarbudget toelaat.
"Sinterklaaspolitiek moeten we tegen elke prijs vermijden", zegt CD&V-parlementslid Robrecht Bothuyne. Andries Gryffroy van de N-VA herinnert de minister eraan dat het extra budget uit haar eigen bevoegdheden moet komen. In De Zondag zegt Vlaams minister van Begroting Ben Weyts (N-VA) dat hij die "cheque nooit zelf zou hebben voorgesteld". Al moet hij wel toegeven dat het de N-VA is die destijds het idee heeft gelanceerd. Daardoor was het moelijker om het idee van tafel te vegen. "Soms moet je zaken slikken."
Maar zelfs binnen de N-VA zijn er spanningen. Zo is het opvallend dat de nieuwe minister van Onderwijs, Zuhal Demir, het beleid van de vorige minister, Ben Weyts, terugschroeft. "Elke minister legt eigen accenten", zo wuift Ben Weyts in De Zondag het idee weg. "Ik leg andere accenten, maar dat is toch geen ramp?", zegt Zuhal Demir in Het Laatste Nieuws.
En over het feit dat niet Demir, maar wel Weyts viceminister-president is geworden, zegt Demir dat ze focust op haar bevoegdheden, die al zwaar genoeg zijn. "Ik moei mij niet met de regeringsdossiers. (…) Ik wil ook nog een privéleven."
Ben Weyts is dan weer blij dat hij wel viceminister-president is gebleven. "Ik doe dat graag, de partijlijn bewaken. Het partijprogramma is mij dan ook helemaal eigen."
En zo ontmijnen, met de partijfiches in de hand, de twee geïnterviewde N-VA-ministers, Ben Weyts en Zuhal Demir, alle mogelijke spanningen.
2. De opendebatcultuur bis
Dan is het veel rendabeler om 'te schieten' van de ene regering naar de andere. Het is wellicht een advies dat diezelfde partijfiches aanbieden. Zelfs al zijn die regeringen op dezelfde manier samengesteld.
De Vlaamse minister van Jusitite, Zuhal Demir, wil dat de federale minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) betaalt voor de extra enkelbanden die zouden toelaten om een deel van de 4.000 gedetineerden die nog altijd wachten op een gevangenisstraf, te kunnen aanpakken.
"Als Verlinden nu nog eens talmt met prefinanciering, dan hebben we een big problem", zegt Demir. "Die 4.000 man, die wachten op een celstraf, zijn een federale verantwoordelijkheid, geen Vlaamse."
In VTM Nieuws reageert minister Verlinden laconiek. "Ik heb niet de gewoonte om me te laten afleiden door schoten vanuit de heup." Zij argumenteert dat de financiering van de enkelbanden in 2015 geregeld is met een bijzondere wet die alleen met een tweederdemeerderheid kan worden gewijzigd in het parlement.
Als Vlaanderen wil dat de federale regering de enkelbanden financiert, dan zal dat alleen via een staatshervorming kunnen, zegt minister Verlinden. Minister Demir zal haar enkelbanden zelf moeten financieren dus, en Verlinden vroeg zich af of de Vlaamse minister al met haar partijgenoot, eerste minister De Wever, had gesproken.
En om het beeld van de 'opendebatcultuur' helemaal aan te vullen: ook de federale minister van Begroting doet in De Zevende Dag zijn duit in het zakje. Hij laat er zelfs het communiefeest van zijn petekind voor schieten. In een advies aan minister van Financiën Jan Jambon zegt Vincent Van Peteghem over de meerwaardebelasting dat die niet akkoord gaat met het voorstel, "omdat de cijfers niet kloppen".
Op basis van het voorstel levert de meerwaardebelasting niet de voorziene opbrengsten op. Daarvoor staan er te veel uitzonderingen in. Van Peteghem viseert vooral de uitzondering die de N-VA en de MR willen: de vrijstelling voor wie zijn aandelen 10 jaar lang bewaart.
En zo is de 'opendebatcultuur' uit het begin van de eeuw helemaal terug, zo lijkt het wel.
3. De PS zal alles terugschroeven
In de Franstalige krant Sudinfo kijkt PS-voorzitter Paul Magnette hoopvol naar de toekomst. Hij zegt onomwonden dat de PS, mocht ze opnieuw aan de macht komen, alle maatregelen terugschroeft. "We zullen een eerlijke fiscale hervorming invoeren. Grote vermogens zullen bijdragen. En we zullen de belastingdruk op arbeid verlagen, zodat mensen echt iets voelen."
En volgens PS-voorzitter Magnette is dat moment niet zo ver weg. "Mensen voelen zich verraden. Kijk naar de peilingen: nooit eerder verloor een regering haar meerderheid in minder dan 100 dagen." De PS-voorzitter verwijst naar peilingen waar de MR, de grootste partij in Franstalige België, een stuk van de winst die ze boekte bij de verkiezingen in juni 2024, is kwijtgespeeld.
Dat is inderdaad vervelend voor de MR, al blijft die nog 4 jaar de grootste partij in Franstalig België. De volgende verkiezingen zijn er normaal gezien in 2029. Het is pas dan dat de nieuwe krachtsverhoudingen worden vastgelegd.
