Voor het eerst sinds 2022 hebben Oekraïne en Rusland rechtstreekse onderhandelingen met elkaar gevoerd. Wat hebben die gesprekken in Turkije precies opgeleverd? En is dat voldoende om te hopen dat er binnenkort een vredesakkoord komt tussen de strijdende partijen?
Oekraïne en Rusland hebben elkaar voor het eerst sinds 2022 rechtstreeks gesproken: heeft dat iets opgeleverd?
Waar heel wat wereldleiders op hadden gehoopt, is er uiteindelijk niet van gekomen: de Russische president Vladimir Poetin is eerder deze week niet ingegaan op de uitnodiging van zijn Oekraïense collega Volodymyr Zelensky, die rechtstreekse onderhandelingen wilde houden in Turkije. Analisten geloven dat Poetin op Zelensky neerkijkt en de regering van de Oekraïense president - die hij als nazistisch en fascistisch beschrijft - niet wil legitimeren door met hem te praten.
Poetin stuurde wel een delegatie naar Istanbul om onderhandelingen in zijn naam te voeren. De namen binnen die delegatie lokten heel wat sceptische reacties uit: het zou vooral gaan over onderhandelaars met 'vice' of 'plaatsvervangende' in de functiebeschrijving. Daardoor zouden ze niet de bevoegdheid hebben om grote beslissingen te maken. Ook NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte sprak over een "tweederangsploeg".
Vanmiddag konden Oekraïne en Rusland uiteindelijk toch samen aan tafel zitten in Istanbul. Dat is op zich al een succes: het is de eerste keer in 3 jaar tijd dat de 2 strijdende partijen rechtstreekse gesprekken met elkaar houden.
De laatste keer dat een Oekraïense en Russische delegatie met elkaar praatten, was in het voorjaar van 2022. De Russische invasie van Oekraïne was toen al aan de gang. De gesprekken moesten een einde maken aan die invasie, maar dat is toen niet gelukt. Nu, 3 jaar verder, controleert Rusland zowat een vijfde van Oekraïne.
Wat is er beslist?
Oekraïne hoopte aan de start van de gesprekken een staakt-het-vuren van 30 dagen in de wacht te slepen. Dat is niet gelukt, maar wat hebben de 2 partijen dan wel afgesproken?
Oekraïne en Rusland hebben allebei bevestigd dat ze elk 1.000 krijgsgevangenen zullen vrijlaten. "Dat is een klein succesje, al is het ook diplomatiek laaghangend fruit." Dat zegt Jens Franssen, die voor VRT NWS de onderhandelingen in Istanbul volgt. "Die krijgsgevangenen zijn vooral een last voor degene die ervoor moet zorgen, dus beide partijen winnen erbij als ze die opnieuw met elkaar kunnen uitwisselen."
Daarnaast is er volgens Oekraïne gesproken over een mogelijk staakt-het-vuren en een eventuele ontmoeting tussen Zelensky en Poetin. Rusland zegt dat Oekraïne aangedrongen heeft op een ontmoeting tussen de 2 presidenten.
Rusland zegt ook dat beide landen nu "in detail hun voorwaarden voor een staakt-het-vuren zullen uiteenzetten". Als die informatie is uitgewisseld, zouden er nieuwe gesprekken plaatsvinden. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken laat daarbij weten dat beide landen in principe akkoord gegaan zijn om opnieuw rond de tafel te gaan zitten en verder te praten. Wanneer is nog niet duidelijk.
Jens Franssen vanuit Turkije: "Kleine successen, maar vooral diplomatiek laaghangend fruit"
Is dit het begin van de weg naar vrede?
Daar lijkt het alvast niet op.
Na de gesprekken beschuldigde een Oekraïense diplomatieke bron Rusland ervan dat het nog hogere eisen op tafel heeft gelegd dan ooit tevoren. Zo zou Rusland volgens die bron eisen dat Oekraïne zich volledig terugtrekt uit bepaalde gebieden voor er sprake kan zijn van een staakt-het-vuren. Het is niet meteen duidelijk of daarmee Russisch grondgebied wordt bedoeld of de delen van de door Rusland geannexeerde provincies die nu nog door Oekraïne gecontroleerd worden. De bron heeft het daarnaast over andere "niet-constructieve voorwaarden" en "non-starters".
Ook vanuit het Westen klonk al snel scherpe kritiek op de manier waarop Rusland zich heeft opgesteld tijdens de onderhandelingen. Oekraïne, Frankrijk, Duitsland, Polen en het Verenigd Koninkrijk noemden de positie van Rusland tijdens de onderhandelingen "onaanvaardbaar". De Britse premier Starmer zei dat de leiders van de 5 landen hun visie hebben besproken met de Amerikaanse president Trump, tijdens een gezamenlijk telefoongesprek. Het is niet duidelijk of Trump zich achter dat standpunt heeft geschaard.
Eerder had de Franse president Macron al gezegd dat het "onaanvaardbaar" is dat Rusland opnieuw een oproep tot een staakt-het-vuren naast zich neerlegt.
"Veel leveren die onderhandelingen hier allemaal nog niet op", laat Franssen nog weten. "Beide partijen erkennen ook dat als er een staakt-het-vuren of vrede zou moeten komen, dat dat op een veel hoger niveau zou moeten worden beslist, mogelijk met de hulp van de Amerikaanse president. Maar dat betekent dus ook dat de wapens in Oekraïne morgen nog niet zullen zwijgen."
